Altı Sık Başvuru Nedeni: Akran Zorbalığı, Aldatılma, Ayrılık Acısı, Cinsel Sorunlar, Deprem Travması ve Ekran Bağımlılığı

Altı Sık Başvuru Nedeni: Akran Zorbalığı, Aldatılma, Ayrılık Acısı, Cinsel Sorunlar, Deprem Travması ve Ekran Bağımlılığı

Kısa cevap: Bu yazı, psikoloğa en sık başvuru nedenlerinden altısını kısa ve uygulanabilir biçimde özetler. Akran zorbalığında ilk adım çocuğa inanmak ve okulla yazılı iletişim kurmaktır; aldatılma sonrası ilk aylarda büyük karar vermemek önerilir; ayrılık acısı çoğu kişide aylar içinde hafifler; cinsel sorunların büyük bölümü tedavi edilebilir ve önce tıbbi nedenler dışlanır; deprem sonrası tepkilerin çoğu ilk haftalarda yatışır, bir ayı aşarsa değerlendirme gerekir; ekran kullanımında belirleyici olan süre değil, yaşamın zarar görüp görmediğidir.

Altı konu tek tabloda

Konu Temel özellik İlk adım Sık kullanılan yaklaşım
Akran zorbalığı Yineleyen, kasıtlı ve güç dengesizliği içeren zarar verme Çocuğa inanmak; okula yazılı bildirim Çocukla bireysel çalışma; okul iş birliği
Aldatılma Güvenin sarsılması; travma benzeri tepkiler Büyük kararları ertelemek Bireysel destek; iki taraf isterse çift terapisi
Ayrılık acısı Yas benzeri süreç Teması azaltmak; gündelik düzeni korumak Destekleyici terapi; bilişsel davranışçı yaklaşımlar
Cinsel sorunlar İstek, uyarılma, orgazm ya da ağrı alanında güçlük Tıbbi değerlendirme Cinsel terapi
Deprem travması Olağanüstü olaya verilen stres tepkileri Güvenlik, temel gereksinimler, bağlantı Travma odaklı terapi (gerekirse)
Ekran bağımlılığı Denetim yitimi ve işlev kaybı Kullanımı kayıt altına almak Bilişsel davranışçı terapi; aile çalışması

Çoğu süreç 8 ile 20 seans arasında sürer; bireysel seanslar 45-60, çift seansları 60-90, çocuk seansları 40-50 dakikadır.

Akran zorbalığı

Akran zorbalığı, bir çocuğun ya da grubun, kendini savunmakta güçlük çeken bir çocuğa kasıtlı ve yineleyen biçimde zarar vermesidir. Arkadaşlar arası tek seferlik kavga ya da şakalaşma zorbalık değildir; üç ölçüt aranır: kasıt, yineleme ve güç dengesizliği.

Tür Örnek
Fiziksel İtme, vurma, eşyalara zarar verme
Sözel Lakap takma, alay, tehdit
İlişkisel Dışlama, dedikodu, “onunla konuşmayın”
Siber Mesaj gruplarında aşağılama, izinsiz görüntü paylaşma, sahte hesap
Çocuğunuz zorbalığa uğruyor olabilir
Okula gitmek istememe; sabahları karın ve baş ağrısı
Açıklanamayan morluklar; kaybolan ya da bozulan eşyalar
Arkadaşlardan söz etmeme; teneffüste yalnızlık
Notlarda düşüş; uyku bozukluğu, kâbuslar
Telefona baktıktan sonra üzülme, gizleme
İçe kapanma ya da evde öfke patlamaları
Anne babalar için adımlar
Dinleyin ve inanın: “Bunu bana anlattığın için iyi yaptın. Senin suçun değil.”
“Sen de vur” ya da “Boş ver” demeyin
Kayıt tutun: tarih, yer, kim, ne oldu; ekran görüntüleri
Okulla yazılı iletişim kurun: sınıf öğretmeni, rehber öğretmen, yönetim; somut plan ve izleme tarihi isteyin
Karşı tarafın ailesiyle doğrudan yüzleşmeyin; çoğu zaman durumu kötüleştirir
Çocuğun okul dışındaki arkadaşlıklarını ve güçlü olduğu alanları destekleyin
Siber zorbalıkta: yanıt vermeyin, kanıtı saklayın, engelleyin, platforma bildirin

Zorbalık yapan çocuğun da yardıma gereksinimi vardır; anne babası durumu yadsımadan ciddiye almalıdır. Çocuklarla çalışan uzmanlar çocuk ve ergen sayfasında yer alıyor.

Kendine zarar verme düşüncesi dile getiren çocukta beklemeyin: 112.

Aldatılma

Aldatıldığını öğrenmek, birçok kişide travmaya benzer tepkiler yaratır: zihne üşüşen görüntüler, uykusuzluk, tetikte olma, duygusal dalgalanma. Bu tepkiler olağandır ve çoğu zaman haftalar-aylar içinde hafifler.

İlk haftalarda
Yapın Temel bakım: uyku, öğün, hareket
Güvendiğiniz bir iki kişiyle konuşun
Büyük kararları (boşanma, taşınma, işten ayrılma) birkaç ay erteleyin
Sağlığınız için gerekiyorsa hekime görünün
Yapmayın Üçüncü kişiyle yüzleşmek; sosyal medyada duyurmak
Çocukları konuya dahil etmek
Sürekli ayrıntı sormak: görüntüler zihne kazınır
Telefon ve hesapları saatlerce denetlemek
Öç almak için aynısını yapmak
Sık sorulan Yanıt
“Benim suçum mu?” İlişkideki sorunlar iki kişinindir; aldatma kararı ise aldatanındır
“Affetmeli miyim?” Tek doğru yanıt yoktur. Affetmek, unutmak ya da ilişkiyi sürdürmek zorunda olmak demek değildir
“İlişki düzelir mi?” Aldatan taraf sorumluluğu üstlenir, ilişkiyi bitirir ve açık olursa birçok çift onarabilir; süreç çoğunlukla bir yılı aşar
“Neden yaptı?” Yanıt çoğu zaman tek bir neden değildir; terapide birlikte anlaşılır

Onarım, iki taraf da istiyorsa çift terapisiyle yürür. Şiddetin olduğu ilişkilerde çift terapisi uygun değildir; acil durumda 112, danışma için Alo 183.

Ayrılık acısı

Ayrılık acısı, bir ilişkinin bitmesinin ardından yaşanan yas benzeri süreçtir. Beyin görüntüleme çalışmaları, reddedilmenin bedensel ağrıyla örtüşen bölgeleri etkinleştirdiğini gösteriyor: “kalbim acıyor” bir benzetmeden fazlasıdır.

Sık yaşananlar
Yoğun özlem; zihnin sürekli ona gitmesi
Uyku ve iştah değişimi; göğüste sıkışma
Öfke, suçluluk, “keşke”ler
Kendini değersiz hissetme
İyi günlerin ardından gelen ani dalgalar
Ne yardımcı olur Neden
Teması azaltmak: mesaj, sosyal medya takibi Her bakış, yarayı yeniden açar
Eşyaları ve fotoğrafları gözden kaldırmak Tetikleyicileri azaltır
Gündelik düzeni korumak Uyku, yemek, iş: iskelet görevi görür
Hareket etmek Ruh halini iyileştirdiği gösterilmiştir
İnsanlarla olmak Yalnızlık, ruminasyonu büyütür
İlişkiyi gerçekçi hatırlamak Zihin yalnızca iyi anları öne çıkarır; zor yanlarını da yazın
Acele etmemek Hemen yeni bir ilişki, yası erteleyebilir
Alkolle uyuşturmamak Ertesi gün daha kötü

Çoğu kişi aylar içinde belirgin biçimde toparlanır. Altı ayı aşan ve yaşamı durduran acı, iki haftadan uzun süren çökkünlük ya da umutsuzluk bir uzman değerlendirmesi gerektirir. Bu alanda çalışan uzmanlar boşanma ve ayrılık sayfasında yer alıyor.

Cinsel sorunlar

Cinsel sorunlar, cinsel istek, uyarılma, orgazm ya da ağrı alanlarında, kişiye sıkıntı veren ve süregelen güçlüklerdir. Çok yaygındır: araştırmalar, yetişkinlerin önemli bir bölümünün yaşamının bir döneminde bir cinsel güçlük yaşadığını gösteriyor.

Alan Örnekler
İstek Cinsel isteksizlik; partnerler arası istek farkı
Uyarılma Sertleşme güçlüğü; uyarılma güçlüğü
Orgazm Erken boşalma; gecikmiş boşalma; orgazm olamama
Ağrı Vajinismus; ilişki sırasında ağrı
Nedenler Örnekler
Bedensel Hormonal durumlar, damar ve sinir hastalıkları, diyabet, ağrılı durumlar; ilaç yan etkileri (bazı antidepresanlar, tansiyon ilaçları)
Psikolojik Performans kaygısı; depresyon; stres; beden imgesi; geçmiş olumsuz yaşantılar
İlişkisel Çatışma, kırgınlık, güvensizlik, iletişimsizlik
Bilgi ve tutum Cinsellik hakkında yanlış inançlar; utanç; yetersiz bilgi
Tedavi adımları
Tıbbi değerlendirme: üroloji, kadın hastalıkları ya da ilgili hekim
Cinsel terapi: bilgilendirme; kaygıyı azaltan aşamalı ev alıştırmaları; iletişim. Seanslarda yalnızca konuşulur; fiziksel temas ya da muayene yoktur
Çoğu zaman çift olarak; partner yoksa bireysel
Gerektiğinde hekimin önereceği tıbbi tedavi

Vajinismus ve erken boşalma, cinsel terapiye en iyi yanıt veren durumlar arasındadır. “Cinsel terapist” yasal olarak tanımlı ayrı bir unvan değildir; uzmanın temel mesleğini ve cinsel terapi eğitimini sorun. Bu alanda çalışan uzmanlar cinsel sorunlar sayfasında yer alıyor.

Deprem travması

Deprem sonrasında yaşanan korku, uykusuzluk, irkilme ve sarsıntı varmış gibi hissetme, olağanüstü bir olaya verilen olağan tepkilerdir. Çoğu kişide ilk haftalar içinde kendiliğinden hafifler.

İlk günler ve haftalarda olağan
En küçük ses ve titreşimde irkilme; “sallanıyor muyuz?” duygusu
Uykuya dalamama; giyinik uyuma; kapalı yerde kalamama
Görüntülerin zihne üşüşmesi; kâbuslar
Ağlama, donukluk, öfke; suçluluk (“ben neden kurtuldum?”)
Dikkat dağınıklığı; unutkanlık
Çocuklarda: ayrılmak istememe, alt ıslatma, bebeksi davranışlar, depremi oyunlarında yineleme
Ne yardımcı olur
Güvenlik ve temel gereksinimler: barınma, yemek, uyku
Yakınlarla bir arada olmak; konuşmak isteyeni dinlemek, istemeyeni zorlamamak
Gündelik düzeni olabildiğince yeniden kurmak
Haber ve görüntü izlemeyi sınırlamak; çocukları görüntülerden korumak
Çocuklara yaşına uygun, dürüst açıklama; “Güvendesin; yanındayım”
Hazırlık yapmak: deprem çantası, buluşma planı; denetim duygusunu artırır
Alkol ve yatıştırıcıya yönelmemek
Ne zaman uzman
Belirtiler bir aydan uzun sürüyor ve azalmıyorsa
Eve girememe, yalnız kalamama, işe gidememe gibi yaşamı durduran kaçınma varsa
Yoğun suçluluk, umutsuzluk, kendine zarar verme düşüncesi varsa (112)
Yakınını yitirenlerde yas, aylar sonra da yaşamı durduruyorsa

Travma sonrası stres bozukluğunda travma odaklı bilişsel davranışçı terapi ve EMDR kanıtı en güçlü yöntemlerdir; tek olaya bağlı travmalarda EMDR birkaç seans ile 12 seans arasında sürebilir. Depremi doğrudan yaşamamış, ancak haberlerden yoğun biçimde etkilenmiş kişilerde de kaygı görülebilir. Bu alanda çalışan uzmanlar travma ve yas sayfasında yer alıyor.

Ekran bağımlılığı

“Ekran bağımlılığı” resmi bir tanı adı değildir; telefon, sosyal medya, video ve oyun kullanımının denetimden çıkmasını anlatmak için kullanılan şemsiye bir ifadedir. Resmi sınıflandırmalarda yalnızca oyun oynama bozukluğu tanımlanmıştır.

Yoğun kullanım Sorunlu kullanım
Süre çok olabilir Süre artıyor; denetlenemiyor
Gerektiğinde bırakılabilir Bırakma girişimleri başarısız
Uyku, okul, iş, ilişkiler sürer Aksar
Keyif için Sıkıntıdan kaçmak için
Engellenince söylenme Engellenince yoğun öfke, huzursuzluk
Yetişkinler için Çocuklar için
Telefonun ekran süresi raporuna bakın Kuralları birlikte, yazılı belirleyin
Bildirimleri kapatın Ekran, yatak odasında ve sofrada yok
En çok zaman alan uygulamayı ana ekrandan kaldırın Yatmadan bir saat önce ekran kapanır
Telefonu yatak odasının dışında şarj edin Önce sorumluluklar ve hareket, sonra ekran
Ekransız zaman dilimleri: sofra, ilk ve son yarım saat İçeriği birlikte izleyin, konuşun
“Elim telefona gidince ne hissediyordum?” diye sorun Alternatif sunun: oyun, spor, arkadaş
Yerine koyacak bir etkinlik belirleyin Kendi kullanımınızla örnek olun

Küçük çocuklarda uzmanların ortak önerisi: iki yaşından önce ekrandan (görüntülü aile görüşmeleri dışında) kaçınmak; okul öncesinde süreyi kısa tutmak ve içeriği bir yetişkinle birlikte izlemek.

Altta çoğu zaman başka bir şey vardır: yalnızlık, kaygı, dikkat sorunları, can sıkıntısı. Bu alanda çalışan uzmanlar bağımlılık sayfasında yer alıyor.

Ortak nokta: Ne zaman uzman desteği gerekir?

İşaret Açıklama
Süre Sıkıntı haftalarca sürüyor ve azalmıyor
İşlev Uyku, iş, okul, ilişkiler belirgin biçimde bozuldu
Kaçınma Yaşam giderek daralıyor
Baş etme yolu Alkol, madde, aşırı yeme, aşırı ekran
Çevre Yakınlar endişelerini dile getiriyor
Çocuklarda Gerileme, okul reddi, bedensel yakınmalar, içe kapanma
Güvenlik Kendine ya da başkasına zarar verme düşüncesi: hemen 112

Tanıyı psikiyatrist koyar; psikologlar ilaç yazmaz. Çocuklarda tanı için çocuk ve ergen psikiyatristine başvurulur.

“Zamanla geçer” denenler: Hangisi geçer, hangisi geçmez?

Bu altı konunun ortak yazgısı, çevreden aynı cümleyi duymaktır: “Zamanla geçer.” Bazen doğrudur; bazen değildir.

Durum “Zamanla geçer” mi? Zamanın yanına ne gerek
Ayrılık acısı Çoğunlukla evet Temasın azalması; insanlar; düzen
Deprem sonrası ilk tepkiler Çoğunlukla evet, haftalar içinde Güvenlik; destek
Aldatılmanın ilk şoku Hafifler; ama güven kendiliğinden onarılmaz Açıklık; sorumluluk; çoğu zaman terapi
Akran zorbalığı Hayır; yetişkin müdahalesi olmadan çoğu zaman sürer Okul iş birliği
Cinsel sorunlar Çoğunlukla hayır; kaçınmayla büyür Değerlendirme; cinsel terapi
Sorunlu ekran kullanımı Hayır; alışkanlık pekişir Kurallar; alternatif; altta yatanı görmek
Travma sonrası stres bozukluğu Bir bölümünde kendiliğinden düzelir; birçoğunda yıllarca sürer Travma odaklı terapi

Zaman bir ilaç değil, bir kaptır: içine ne konduğu önemlidir. Aynı altı ay, biri için iyileşme, diğeri için kaçınmanın yerleşmesi olabilir.

Sık sorulan sorular

Çocuğum zorbalığa uğruyor; okul ilgilenmezse ne yapabilirim?

Başvurunuzu yazılı yapın ve izleme tarihi isteyin; sonuç alamazsanız okul yönetimine ve ilgili il ya da ilçe millî eğitim müdürlüğüne yazılı olarak başvurabilirsiniz.

Aldatıldıktan sonra ilişki sürer mi?

İki taraf da isterse ve aldatan taraf sorumluluğu üstlenirse birçok çift ilişkiyi onarabilir; süreç çoğunlukla bir yılı aşar.

Ayrılık acısı ne kadar sürer?

Kişiye ve ilişkiye göre değişir; çoğu kişi aylar içinde belirgin biçimde toparlanır.

Cinsel sorunlar için önce kime gidilir?

Bedensel nedenleri dışlamak için ilgili hekime; ardından ya da eş zamanlı olarak cinsel terapi eğitimi almış bir uzmana.

Depremden aylar sonra hâlâ korkuyorum; normal mi?

Hafif tedirginlik uzun sürebilir. Belirtiler yaşamı kısıtlıyorsa ve bir ayı aştıysa değerlendirme yerindedir.

Bu konularda online destek alınabilir mi?

Evet; çoğu için görüntülü görüşme uygundur. Ayrıntılar online terapi sayfasında.

İlçenize göre uzmanları görmek için İstanbul psikolog sayfasını inceleyebilirsiniz.

Psikolog Bul logosu
Psikolog Bul

Türkiye'nin 81 ilinde, il ve ilçenize göre psikolog bulun.

Psikolog Bul İstanbul Psikolog

Danışanlar için

Evinizden çıkmadan psikologla görüşün

Türkiye'nin ve dünyanın her yerinden güvenli görüntülü görüşmeyle destek alın. Online görüşme yapan psikologları inceleyin.

Psikologlar için

Psikolog musunuz? Rehbere eklenin

İlçenizde sizi arayan danışanlara görünür olun. Paketleri inceleyin, kayıt formunu doldurun.

Psikolog Bul