Çekmeköy Ergen Psikoloğu: Ailelere Rehber

Kısa cevap: Çekmeköy’de ergen psikoloğu, sınıfta söz almaktan, arkadaş ortamına girmekten ya da başkalarının önünde bir şey yapmaktan yoğun korku duyan gençlerde sosyal kaygıyla çalışır. Sosyal kaygı sıradan utangaçlıktan farklıdır: Gencin okul başarısını, arkadaşlıklarını ve günlük hayatını kısıtlar. Bilişsel davranışçı yaklaşımlarla yapılan terapi ve ailenin doğru tutumu, gencin bu kaygıyla baş etmesinde oldukça etkilidir.

Çekmeköy’de ergen çocuğu olan bazı aileler benzer cümleler kuruyor: “Sınıfta parmak kaldırmıyor, öğretmen soru sorunca kıpkırmızı oluyor.” “Doğum günü davetlerine gitmek istemiyor.” “Markette kasaya gidip bir şey sormaktan bile çekiniyor.” Çoğu ebeveyn bunu utangaçlık olarak görüyor ve zamanla geçeceğini düşünüyor. Oysa bazı gençlerde bu çekingenlik, gündelik hayatı ciddi biçimde kısıtlayan sosyal kaygıya dönüşüyor. Bu yazıda Çekmeköy’deki aileler için ergenlerde sosyal kaygıyı ve ergen psikoloğunun bu süreçteki rolünü anlatıyoruz.

Sosyal Kaygı Nedir?

Sosyal kaygı, başkaları tarafından olumsuz değerlendirilme, utanma ya da küçük düşme korkusunun yoğun ve sürekli olduğu bir durumdur. Genç, başkalarının onu izlediğini, eleştirdiğini ya da ona güleceğini düşünür. Bu korku nedeniyle sosyal durumlardan kaçınmaya başlar. Ergenlik, akran ilişkilerinin ve başkalarının gözündeki imajın en önemli hale geldiği dönem olduğu için sosyal kaygı bu yaşlarda sıklıkla ortaya çıkar ya da belirginleşir.

Utangaçlıktan Farkı

Utangaç bir genç yeni ortamlarda başta çekingen davranır ama zamanla ısınır ve hayatını sürdürür. Sosyal kaygı yaşayan bir gençte ise:

• Korku, durumun gerçek riskiyle orantısızdır.
• Kaygı, olaydan günler önce başlayabilir.
• Genç, korktuğu durumlardan sistematik olarak kaçınır.
• Kaçınma, okul başarısını ve arkadaşlıklarını etkiler.
• Olaydan sonra da günlerce “Aptalca bir şey mi söyledim?” diye düşünür.

Ergenlerde Sık Görülen Belirtiler

• Sınıfta söz almaktan, tahtaya kalkmaktan ya da sunum yapmaktan kaçınma
• Kantinde yemek yememe, okulda tuvalete gitmekten çekinme
• Telefonla konuşmak yerine sadece mesajlaşmayı tercih etme
• Davetlere, gezilere, takım sporlarına katılmama
• Sosyal durumlar öncesinde karın ağrısı, bulantı, terleme, titreme, kızarma
• Göz teması kurmakta zorlanma, çok sessiz konuşma
• Okula gitmek istememe
• Arkadaşlık kuramama ve yalnız kalma

Neden Gelişir?

Sosyal kaygının tek bir nedeni yoktur. Doğuştan gelen çekingen mizaç, ailede kaygıya yatkınlık, zorbalık ya da alay edilme deneyimleri, aşırı koruyucu ya da aşırı eleştirel ebeveyn tutumları ve sınırlı sosyal deneyim bu kaygının gelişimine katkıda bulunabilir. Pandemi döneminde uzun süre evde kalan bazı gençlerde de sosyal ortamlara dönüşte belirgin bir kaygı gözlenmiştir.

Ailelerin Sık Yaptığı Hatalar

• Gencin yerine konuşmak: Garsona siparişi, öğretmene soruyu ebeveynin iletmesi kısa vadede rahatlatır ama kaygıyı besler.
• Zorlamak: “Hadi git şunlarla konuş” baskısı ya da herkesin önünde utandırmak kaygıyı artırır.
• Etiketlemek: “Bizim kız çok utangaçtır” gibi cümleler gencin kendini bu kalıpta görmesine yol açar.
• Tamamen kaçınmaya izin vermek: Her davetten, her etkinlikten muaf tutmak korkuyu büyütür.

Ailelerin Yapabilecekleri

• Gencin korkusunu küçümsemeden kabul edin: “Bunun senin için zor olduğunu biliyorum.”
• Küçük ve ulaşılabilir adımları birlikte planlayın.
• Her denemeyi, sonucuna bakmadan takdir edin.
• Kendi sosyal kaygılarınızla nasıl baş ettiğinizi paylaşın.
• Gencin ilgi alanlarına uygun küçük gruplar bulun: bir satranç kulübü, resim atölyesi ya da gönüllülük grubu.
• Okul rehber öğretmeniyle iş birliği yapın.

Ergen Psikoloğu Nasıl Çalışır?

Sosyal kaygıda en çok araştırılmış ve etkili yaklaşım, bilişsel davranışçı terapidir. Ergen psikoloğu gençle birlikte:

• Kaygının nasıl işlediğini anlamasına yardımcı olur.
• “Herkes bana bakıyor, rezil olacağım” gibi düşünceleri fark edip sorgulamayı öğretir.
• Korkulan durumlara kolaydan zora doğru, kademeli olarak yaklaşmayı planlar.
• Nefes ve gevşeme gibi bedensel kaygıyı yönetme becerileri kazandırır.
• Sohbet başlatma, hayır deme gibi sosyal becerileri çalışır.
• Aileyle görüşerek evde nasıl destek olunacağını konuşur.

Bazı durumlarda, belirtiler çok yoğunsa, psikiyatri değerlendirmesi de önerilebilir. Grup terapisi de sosyal kaygıda faydalı olabilen bir seçenektir.

Sosyal Kaygıya Eşlik Edebilecek Durumlar

Uzun süre tedavi edilmeyen sosyal kaygı, yalnızlık nedeniyle depresyona, okul reddine ya da internet ve oyunlara aşırı yönelmeye yol açabilir. Bu nedenle erken destek almak önemlidir.

Çekmeköy’de Seçenekler

Çekmeköy’de merkez, Taşdelen ve Alemdağ çevresinde ergenlerle çalışan uzmanlar bulunuyor. Okul rehberlik servisleri ilk başvuru noktası olabilir. Ümraniye ve Sancaktepe‘deki uzmanlar da seçenekler arasında. Yüz yüze görüşmeye başlamakta zorlanan gençler için online seanslar bir başlangıç olabilir.

Acil Durumlar

Gencinizde kendine zarar verme düşünceleri ya da belirgin bir umutsuzluk fark ederseniz beklemeden 112’yi arayın.

Sık Sorulan Sorular

Çekmeköy’deki uzmanları görmek için Çekmeköy psikolog listesine göz atabilirsiniz.