Çocuğum Vuruyor ve Isırıyor: Saldırgan Davranışlar

Kısa cevap: Vurma, ısırma ve itme gibi davranışlar özellikle 1-4 yaş arasında sık görülür ve çoğu zaman çocuğun duygularını kelimelerle ifade edememesinden kaynaklanır. Sakin ama net bir tepki, davranışı hemen durdurmak, duyguyu adlandırmak ve alternatif davranışlar öğretmek en etkili yaklaşımdır. Saldırganlık yaş ilerledikçe azalmıyorsa destek alınmalıdır.

Parkta başka bir çocuğu ısıran, kardeşine vuran ya da kızdığında ebeveynine tekme atan bir çocuk, ebeveynlerde utanç, öfke ve endişe yaratabilir. “Çocuğum neden böyle davranıyor?” sorusu sıkça sorulur. Bu yazıda saldırgan davranışların nedenlerini ve nasıl ele alınabileceğini anlatıyoruz.

Saldırgan davranışlar neden olur?

Dil becerilerinin yetersizliği

Küçük çocuklar öfke, hayal kırıklığı ya da kıskançlık gibi yoğun duyguları kelimelerle ifade edemediklerinde bedenlerini kullanır. Dil gelişimi ilerledikçe bu davranışlar genellikle azalır.

Dürtü kontrolünün gelişmemiş olması

Duyguyu hissetmek ile davranışa geçmek arasında durabilme becerisi beyin gelişimiyle birlikte yıllar içinde olgunlaşır.

Keşif ve deneme

Özellikle bebeklik döneminde ısırma, diş çıkarma ya da neden-sonuç ilişkisini keşfetme ile ilgili olabilir.

Yorgunluk ve aşırı uyarılma

Yorgun, aç ya da kalabalık ve gürültülü ortamlarda bunalmış çocukların saldırgan davranışlara yönelme olasılığı artar.

İlgi ihtiyacı

Saldırgan davranış anında yoğun ilgi gören çocuk, bu davranışı ilgi çekmek için tekrarlayabilir.

Model alma

Evde bağırma, vurma ya da şiddet içeren tartışmalar gören, şiddet içerikli medyaya maruz kalan çocuklar bu davranışları taklit edebilir.

Duygusal stres

Yeni kardeş, kreşe başlama, aile içi gerginlik gibi değişimler saldırganlığı artırabilir.

O an nasıl tepki vermeli?

1. Davranışı hemen durdurun: Sakin ama kararlı bir şekilde çocuğun elini tutun ya da onu durumdan uzaklaştırın.
2. Kısa ve net bir mesaj verin: “Vurmak yok. Vurmak acıtır.” Uzun açıklamalar bu an için uygun değildir.
3. Zarar gören çocukla ilgilenin: İlgiyi önce zarar gören çocuğa yöneltmek, saldırgan davranışın ilgi getirmediğini gösterir.
4. Duyguyu adlandırın: “Oyuncağı alamadığın için çok kızdın.”
5. Alternatif gösterin: “Kızdığında ‘kızgınım’ diyebilirsin ya da ayağını yere vurabilirsin.”

Kaçınılması gerekenler

• Karşılık olarak vurmak ya da ısırmak: “Bak nasıl acıtıyormuş” diye çocuğu ısırmak, şiddetin bir çözüm yolu olduğunu öğretir.
• Bağırmak ve aşağılamak: Çocuğun duygusal yükünü artırır.
• Uzun süre nutuk çekmek: Küçük çocuklar uzun konuşmaları takip edemez.
• Etiketlemek: “Sen kötü bir çocuksun” gibi ifadeler çocuğun benlik algısına zarar verir.

Saldırganlığı azaltmak için uzun vadeli yaklaşımlar

• Tetikleyicileri belirleyin: Davranış hangi saatlerde, hangi ortamlarda, kimlerle oluyor?
• Duygu sözcüklerini öğretin: Kitaplar ve oyunlarla duyguları tanımayı destekleyin.
• Olumlu davranışları fark edin: “Oyuncağı paylaştın, çok güzel” gibi takdirler olumlu davranışları artırır.
• Rutinleri koruyun: Düzenli uyku ve beslenme duygusal dayanıklılığı artırır.
• Bire bir zaman ayırın: Olumlu ilgi, olumsuz ilgi arayışını azaltır.
• Ekran içeriklerini kontrol edin: Şiddet içeren içeriklerden kaçının.
• Model olun: Kendi öfkenizi nasıl yönettiğiniz çocuğunuz için en güçlü örnektir.

Ne zaman uzmana başvurmalı?

Saldırgan davranışlar 4-5 yaşından sonra azalmıyor ya da artıyorsa, çocuk kendine veya başkalarına ciddi zarar veriyorsa, hayvanlara zarar verme gibi davranışlar varsa, okul ve arkadaş ilişkileri bu nedenle bozuluyorsa bir çocuk psikoloğundan destek alınmalıdır. Ebeveyn eğitim programları bu konuda oldukça etkilidir.

Kreş ve okulla birlikte hareket etmek

Vurma ve ısırma davranışları sıklıkla kreş ya da okul ortamında da görülür. Bu durumda öğretmenlerle iş birliği yapmak tutarlı bir yaklaşım sağlar.

• Öğretmenle düzenli konuşun: Davranışın hangi durumlarda ortaya çıktığını birlikte gözlemleyin.
• Ortak bir yaklaşım belirleyin: Evde ve okulda aynı sözlerin ve sonuçların kullanılması çocuğun öğrenmesini kolaylaştırır.
• Tetikleyicileri paylaşın: Yorgunluk, açlık ya da kalabalık gibi tetikleyicileri öğretmene bildirin.
• Olumlu davranışları takip edin: Çocuğun iyi geçen günlerini de fark edip takdir edin.

Davranış yaşla birlikte azalmıyor ya da şiddeti artıyorsa çocuk psikoloğundan destek almak faydalı olur.

Çocuk psikologlarına İstanbul psikolog listesinden ulaşabilirsiniz.