Disleksi Testi: Disleksi Nasıl Anlaşılır, Değerlendirme Nasıl Yapılır?

Disleksi Testi: Disleksi Nasıl Anlaşılır, Değerlendirme Nasıl Yapılır?

Kısa cevap: Disleksi, zekâsı olağan ya da üstün olan ve yeterli eğitim alan bir çocuğun okumayı öğrenmekte ve akıcı okumakta beklenmedik güçlük yaşamasıdır; özgül öğrenme güçlüğünün en sık görülen türüdür. Tek bir “disleksi testi” yoktur: değerlendirme zekâ testi, okuma-yazma ve ses farkındalığı ölçümleri ile gelişim ve okul öyküsünden oluşur. Tanıyı çocuk ve ergen psikiyatristi koyar; testleri eğitimli psikologlar ve özel eğitim uzmanları uygular. Güvenilir tanı çoğunlukla ilkokul birinci sınıfın sonundan itibaren konabilir.

Disleksi nedir?

Disleksi, harflerle sesleri eşleştirmekte ve sözcükleri doğru ve akıcı okumakta yaşanan, nörogelişimsel kökenli bir öğrenme güçlüğüdür. Zekâ düşüklüğü, tembellik ya da ilgisizlik değildir; görme sorunu da değildir. Temelinde çoğunlukla konuşma seslerini işleme güçlüğü yatar.

Okul çağındaki çocukların kabaca yüzde beş ile onunda görülür ve kalıtımın payı yüksektir: anne babasında ya da kardeşinde okuma güçlüğü olan çocuklarda risk artar.

Özgül öğrenme güçlüğünün diğer türleri de dislekiye eşlik edebilir:

Tür Güçlük alanı
Disleksi Okuma
Disgrafi Yazma, yazım kuralları, el yazısı
Diskalkuli Sayılar ve matematik

Disleksi belirtileri: Yaşa göre işaretler

Dönem İşaretler
Okul öncesi Geç konuşma; sözcükleri yanlış söyleme; tekerleme ve kafiye öğrenememe; harf, renk, gün adlarını akılda tutamama; ailede okuma güçlüğü öyküsü
1. ve 2. sınıf Harf-ses eşleşmesini öğrenememe; heceleyerek ve çok yavaş okuma; b-d, p-q, m-n gibi harfleri karıştırma; sözcüğü tahmin ederek okuma; okumaktan kaçınma
3. sınıf ve sonrası Yaşıtlarından belirgin yavaş okuma; okuduğunu anlamakta güçlük (çaba çözümlemeye gittiği için); çok sayıda yazım hatası; sesli okumaktan utanma; sözlü anlatımı yazılıdan çok iyi olma
Ergen ve yetişkin Yavaş okuma; yazım hataları; yabancı dil öğrenmekte güçlük; uzun metinlerden kaçınma; not tutmakta zorlanma

En tipik örüntü: sözel olarak parlak, meraklı ve iyi anlatan bir çocuğun, iş okumaya ve yazmaya gelince beklenmedik biçimde zorlanması.

Harfleri ters yazmak tek başına disleksi göstermez; okula yeni başlayan çocukların çoğunda ilk yıl görülür ve kendiliğinden düzelir.

Disleksi testi var mı? Değerlendirmede neler yapılır?

Tek başına disleksi tanısı koyduran bir test yoktur. Değerlendirme, şu soruya yanıt arayan bir bütündür: “Bu çocuğun okuma becerisi, zekâsından ve aldığı eğitimden beklenenin belirgin biçimde altında mı ve bunun başka bir açıklaması var mı?”

Bileşen Neye bakılır
Gelişim ve aile öyküsü Konuşma gelişimi; ailede okuma güçlüğü
Okul bilgisi Öğretmen gözlemi, defterler, okuma hızı
Zekâ testi Genel yetenek olağan mı; bilişsel profil
Okuma değerlendirmesi Doğruluk, hız, anlama
Yazma değerlendirmesi Yazım hataları, el yazısı, yazılı anlatım
Ses farkındalığı Sözcüğü seslerine ayırma, ses birleştirme, kafiye
Hızlı adlandırma Renk, nesne, harf ve sayıları hızla söyleme
Çalışma belleği Bilgiyi akılda tutup işleme
Dışlama Görme ve işitme muayenesi; dikkat eksikliği; yetersiz eğitim

Değerlendirmede kullanılan araçlar

Araç Ne için
WISC-IV Zekâ düzeyi; çalışma belleği ve işlem hızı puanları ipucu verir
Özgül Öğrenme Güçlüğü Bataryası Okuma, yazma, matematik ve ilişkili becerilerin (sağ-sol ayırt etme, sıralama, saat) sınıf düzeyine göre değerlendirilmesi
Okuma testleri Sınıf düzeyine uygun metinlerde okuma hızı, hata sayısı ve anlama
Ses bilgisi farkındalığı ölçümleri Hece ve ses düzeyinde işlemler
Hızlı otomatik adlandırma görevleri Okuma akıcılığının öngörücüsü
Bender Gestalt gibi görsel-motor testler Destekleyici bilgi
Dikkat testleri ve ölçekleri Eşlik eden dikkat eksikliğini değerlendirmek
CAS Planlama, dikkat ve ardıl işlemleme süreçleri

Hangi araçların kullanılacağı merkeze ve uzmana göre değişir. Önemli olan, tek bir puan değil, bütün bulguların birlikte yorumlanmasıdır.

Disleksi tanısını kim koyar? Süreç nasıl işler?

Türkiye’de özgül öğrenme güçlüğü tanısını çocuk ve ergen psikiyatristi koyar. Psikologlar ve özel eğitim uzmanları testleri uygular ve rapor hazırlar.

Adım Ne yapılır
1. Fark etme Öğretmen ya da anne baba güçlüğü görür
2. Okul rehberlik servisi İlk gözlem ve yönlendirme
3. Göz ve kulak muayenesi Görme ve işitme sorunlarının dışlanması
4. Çocuk ve ergen psikiyatrisi Görüşme; testlerin istenmesi
5. Testler Zekâ testi ve öğrenme güçlüğü değerlendirmesi
6. Tanı ve rapor Hekim bulguları birleştirir
7. Eğitsel değerlendirme Rehberlik ve araştırma merkezi; destek eğitimi planı

Resmi rapor ve destek eğitimi işlemlerinin güncel koşullarını hastaneden ve rehberlik ve araştırma merkezinden öğrenin.

Disleksi kaç yaşında anlaşılır?

Disleksi için güvenilir tanı çoğunlukla ilkokul birinci sınıfın sonunda ya da ikinci sınıfta, yani çocuk okuma öğretimini aldıktan sonra konabilir. Risk işaretleri ise okul öncesinde görülebilir.

Yaş Yapılabilecek
4 ile 6 Risk işaretlerinin izlenmesi; dil ve ses farkındalığı oyunları; gerekirse dil ve konuşma değerlendirmesi
1. sınıf Dönem sonunda hâlâ harf-ses eşleşmesi kurulamadıysa değerlendirme
2. sınıf ve sonrası Tanısal değerlendirme
Ergen ve yetişkin Değerlendirme her yaşta yapılabilir

“Büyüyünce geçer, erkek çocuk geç söker” diye beklemek değerli zamanı kaybettirir. Erken başlayan destek, hem okuma becerisini hem çocuğun kendine güvenini korur.

Disleksi mi, başka bir şey mi?

Durum Disleksiden farkı
Görme sorunu Gözlükle düzelir; göz muayenesiyle anlaşılır
İşitme sorunu Sesleri ayırt edememe; işitme testiyle anlaşılır
Dikkat eksikliği Güçlük yalnızca okumada değil, her derste; ikisi birlikte de sık görülür
Zihinsel gelişim geriliği Güçlük bütün alanlarda; zekâ testi ayırt eder
Yetersiz eğitim, sık okul değişikliği Uygun öğretimle hızla kapanır
İki dillilik Her iki dilde değerlendirme gerekir
Kaygı, duygusal sorunlar Okuma becerisi var ama performans düşüyor
Dil gelişim bozukluğu Sözlü dili anlama ve kullanmada da güçlük

Disleksili çocukların önemli bir bölümünde dikkat eksikliği de vardır; bu nedenle değerlendirmede ikisine birlikte bakılır.

Tanıdan sonra: Eğitim desteği ve okuldaki haklar

Disleksinin tedavisi ilaç değil, eğitimdir: sesleri ve harfleri açık, sistemli ve çok duyulu biçimde öğreten yapılandırılmış okuma öğretimi.

Destek İçerik
Özel eğitim Ses farkındalığı, harf-ses eşleşmesi, akıcılık ve yazım çalışmaları; haftada birkaç saat, düzenli
Bireyselleştirilmiş eğitim programı Okulda çocuğa özgü hedefler
Sınav uyarlamaları Ek süre, okuyucu ya da işaretleyici desteği, büyük puntolu kitapçık; koşulları ilgili kurumlardan öğrenin
Sınıf içi düzenlemeler Sesli okumaya zorlamama; sözlü değerlendirme; tahtadan yazma yükünü azaltma
Teknoloji Sesli kitaplar, metin okuma ve sesle yazma araçları
Psikolojik destek Özgüven, kaygı, okul isteksizliği

Disleksi “geçmez”, ama uygun eğitimle okuma işlevsel hale gelir. Disleksili birçok kişi yükseköğrenimi tamamlar ve mesleğinde başarılı olur.

Çocuğa nasıl anlatmalı? “Beynin okumayı farklı bir yoldan öğreniyor. Bu, zeki olmadığın anlamına gelmiyor; yalnızca sana uygun yöntemle çalışmamız gerekiyor.”

Evde on dakikalık okuma gözlemi

Bu gözlem tanı koymaz; uzmana götüreceğiniz bilgiyi toplar. Çocuğunuzun sınıf düzeyine uygun, daha önce okumadığı kısa bir metin seçin ve sesli okumasını isteyin.

Bakın Not edin
Hız Bir dakikada kaç sözcük okudu?
Hatalar Harf karıştırma, hece atlama, sözcük uydurma, satır atlama
Çözümleme Bilmediği sözcüğü heceleyebiliyor mu, tahmin mi ediyor?
Anlama Okuduğunu kendi cümleleriyle anlatabiliyor mu?
Dinleyerek anlama Aynı düzeyde bir metni siz okuduğunuzda anlıyor mu?
Duygu Gerginlik, kaçınma, “ben yapamıyorum” sözleri

Siz okuduğunuzda rahatça anlayan, kendi okuduğunda zorlanan bir çocukta güçlük anlamada değil, çözümlemededir; bu, disleksiyi düşündüren önemli bir ipucudur. Gözlem sırasında düzeltmeyin ve eleştirmeyin; on dakikayı aşmayın.

Sık sorulan sorular

Disleksi testi nerede yapılır?

Kamu hastanelerinin çocuk ve ergen psikiyatrisi bölümlerinde ve bu alanda çalışan özel merkezlerde. Eğitsel değerlendirme rehberlik ve araştırma merkezlerinde yapılır.

Disleksi testi ne kadar sürer?

Zekâ testi ve öğrenme değerlendirmesi birlikte birkaç saat sürer; çoğunlukla iki ya da üç oturuma bölünür.

Online disleksi testi güvenilir mi?

Hayır. Çevrim içi anketler en fazla risk hakkında fikir verir; tanı için yüz yüze değerlendirme gerekir.

Disleksi zekâ geriliği midir?

Hayır. Disleksi tanımı gereği olağan ya da üstün zekâ düzeyinde görülür.

Disleksi ilaçla tedavi edilir mi?

Hayır; tedavisi yapılandırılmış eğitimdir. Eşlik eden dikkat eksikliği varsa hekim ayrıca değerlendirir.

Anne baba görüşmesi online yapılabilir mi?

Evet; sonuçların konuşulması ve rehberlik görüntülü yapılabilir. Ayrıntılar online terapi sayfasında.

Çocuklarla çalışan uzmanları çocuk ve ergen sayfasında, ilçenize göre seçenekleri İstanbul psikolog sayfasında bulabilirsiniz.

Psikolog Bul logosu
Psikolog Bul

İstanbul'un 39 ilçesinde psikolog bulun.

İstanbul Psikolog

Danışanlar için

Evinizden çıkmadan psikologla görüşün

Türkiye'nin ve dünyanın her yerinden güvenli görüntülü görüşmeyle destek alın. Online görüşme yapan psikologları inceleyin.

Psikologlar için

Psikolog musunuz? Rehbere eklenin

İlçenizde sizi arayan danışanlara görünür olun. Paketleri inceleyin, kayıt formunu doldurun.

İstanbul Psikolog