Erteleme Alışkanlığı ve Zaman Yönetimi

Kısa cevap: Erteleme çoğu zaman tembellikten değil; başarısızlık korkusu, mükemmeliyetçilik, sıkılma, belirsizlik ya da görevin yarattığı kaygı gibi zor duygulardan kaçma isteğinden kaynaklanır. Görevi küçük adımlara bölmek, başlama eşiğini düşürmek ve duygularla çalışmak ertelemeyi azaltır.

Yapılması gereken önemli bir iş varken telefonda gezinmek, mutfağı toplamak ya da “önce şunu halledeyim” diyerek başka işlere yönelmek pek çok kişinin tanıdığı bir durumdur. Erteleme, zaman yönetiminin önündeki en büyük engellerden biridir ve sanıldığından çok daha fazla duygusal bir konudur.

Erteleme nedir?

Erteleme, yapılması gerektiğini bildiğimiz ve ertelemenin bize zarar vereceğinin farkında olduğumuz bir işi, gönüllü olarak sonraya bırakmaktır. Planlı bir şekilde bir işi sonraya almak erteleme değildir; ertelemede genellikle bir iç çatışma ve suçluluk duygusu vardır.

Neden erteleriz?

Duygudan kaçış

Araştırmalar ertelemenin özünde bir duygu düzenleme sorunu olduğunu gösteriyor. Görev bize kaygı, sıkıntı, sıkılma ya da yetersizlik hissettiriyorsa, ondan uzaklaşmak kısa vadede rahatlatır. Bu rahatlama ertelemeyi ödüllendirir ve alışkanlık hâline getirir.

Mükemmeliyetçilik

“Mükemmel yapamayacaksam hiç başlamayayım” düşüncesi, işe başlamayı zorlaştırır. Mükemmeliyetçi kişiler için başlamak, kusurlu bir sonuç ihtimaliyle yüzleşmek demektir.

Başarısızlık korkusu

İş yapılmadığı sürece başarısızlık da gerçekleşmez. Erteleme, kişinin kendi yeteneğiyle ilgili olumsuz bir sonuçla karşılaşmasını geciktirir.

Belirsizlik ve büyüklük

Nereden başlanacağı belli olmayan ya da çok büyük görünen görevler zihni bunaltır ve ertelemeye yol açar.

Anlık ödüllerin çekiciliği

Beyin, uzak gelecekteki ödüller yerine anlık keyfi tercih etme eğilimindedir. Sosyal medya ve dijital içerikler bu eğilimi güçlendirir.

Ertelemenin zaman yönetimine etkisi

• İşlerin son dakikaya sıkışması ve aceleyle yapılması
• Kalitenin düşmesi ve hata riskinin artması
• Sürekli suçluluk ve stres hissi
• Dinlenme zamanlarının bile keyifsiz geçmesi
• Uzun vadeli hedeflere ulaşamama

Ertelemeyi azaltmanın yolları

1. Başlama eşiğini düşürün: “Raporu yazacağım” yerine “raporun ilk paragrafını yazacağım” ya da “sadece 10 dakika çalışacağım” deyin. Başlamak çoğu zaman en zor kısımdır.
2. Görevi küçük adımlara bölün: Büyük görevleri net ve somut alt görevlere ayırın.
3. Duyguyu fark edin: Ertelediğinizde kendinize “Bu görev bana ne hissettiriyor?” diye sorun. Duyguyu adlandırmak onunla başa çıkmayı kolaylaştırır.
4. Zamanlayıcı kullanın: 25 dakika çalışma ve 5 dakika mola gibi kısa çalışma blokları odaklanmayı kolaylaştırır.
5. Dikkat dağıtıcıları uzaklaştırın: Telefonu başka bir odaya koymak gibi basit düzenlemeler büyük fark yaratır.
6. “Yeterince iyi” hedefleyin: İlk taslağın kusurlu olabileceğini kabul edin.
7. Kendinize şefkat gösterin: Ertelediğiniz için kendinizi suçlamak ertelemeyi artırır. Araştırmalar, kendine şefkatli yaklaşan kişilerin daha az ertelediğini gösteriyor.
8. Taahhütte bulunun: Bir arkadaşınıza hedefinizi söylemek ya da birlikte çalışmak sorumluluk hissini artırır.

Ne zaman destek almalı?

Erteleme işinizi, eğitiminizi, ilişkilerinizi ya da sağlığınızı ciddi şekilde etkiliyorsa, yoğun suçluluk ve değersizlik duygularına yol açıyorsa veya altında kaygı, depresyon ya da dikkat eksikliği olabileceğinden şüpheleniyorsanız bir psikologla görüşmek faydalı olur. Bilişsel davranışçı terapi ertelemeyle çalışmada etkili bir yöntemdir.

Ertelemenin altındaki duygular

Erteleme çoğu zaman bir zaman yönetimi sorunu gibi görünse de aslında duygularla ilgilidir. Kişi bir işi, o işin yarattığı rahatsız edici duygulardan kaçmak için erteler.

• Başarısızlık korkusu: “Ya iyi yapamazsam?” düşüncesi başlamayı zorlaştırır.
• Mükemmeliyetçilik: İşin kusursuz olması gerektiği inancı, başlamayı ertelemeye yol açar.
• Sıkıcılık: Keyif vermeyen işler sürekli sonraya bırakılır.
• Belirsizlik: Nereden başlanacağını bilmemek bunaltıcı olabilir.
• Bunalmışlık: İşin çok büyük görünmesi kişiyi felç edebilir.

Ertelediğiniz işi düşündüğünüzde hangi duyguyu hissettiğinizi fark etmek, ertelemeyle baş etmenin ilk adımıdır.

Ertelemeyle baş etmek, kendinize karşı sert olmak yerine anlayışlı olmayı gerektirir. Araştırmalar, kendine şefkat gösteren kişilerin ertelemeyi daha kolay bıraktığını göstermektedir.

Erteleme ve stres konusunda destek veren uzmanlar için İstanbul psikolog listesine göz atabilirsiniz.