Haset Nedir? Kıskançlıktan Farkı ve Kökenleri

Haset Nedir? Kıskançlıktan Farkı ve Kökenleri

Kısa cevap: Haset, başkasının sahip olduğu başarı, ilişki ya da imkân karşısında duyulan acı ve bazen onun bunu kaybetmesini isteme hissidir. Kıskançlık ise genellikle sahip olduğumuz bir ilişkiyi kaybetme korkusudur. Haset utanç verici görülse de insani bir duygudur; fark edildiğinde dönüştürülebilir.

Bir arkadaşınızın terfi haberini aldığınızda içinizde bir burukluk hissettiniz mi? Ya da sosyal medyada başkalarının tatillerini görünce sevinmek yerine huzursuzlandınız mı? Bu duyguları yaşamak sizi kötü bir insan yapmaz. Haset, neredeyse herkesin zaman zaman hissettiği ama en az konuşulan duygulardan biridir.

Haset nedir?

Haset, kişinin kendisini başkasıyla karşılaştırması sonucu ortaya çıkan, eksiklik, aşağılık ve öfke karışımı bir duygudur. Başkasının sahip olduğu şeyi istemekle kalmaz, zaman zaman onun bunu kaybetmesini de dileriz. Bu yönüyle hayranlıktan ve imrenmekten ayrılır.

Haset ile kıskançlık arasındaki fark

  • Kıskançlık genellikle üç kişiyi içerir: Sahip olduğumuz bir ilişkiyi (eş, arkadaş) üçüncü bir kişiye kaptırma korkusu.
  • Haset iki kişiyi içerir: Başkasında olup bizde olmayan bir şeye duyulan acı.
  • Kıskançlıkta baskın duygu kaybetme korkusu, hasette ise eksiklik ve haksızlık hissidir.

Günlük dilde bu iki kavram çoğu zaman birbirinin yerine kullanılır, ancak duygunun hangisi olduğunu ayırt etmek onunla çalışmayı kolaylaştırır.

İmrenmek ve haset

Psikolojide bazen “iyi huylu” ve “kötü huylu” haset ayrımı yapılır. İmrenme, başkasının başarısını takdir edip “ben de bunu yapabilirim” diye motive olmayı içerir. Kötü huylu haset ise karşıdaki kişiyi küçültme, başarısını değersizleştirme ya da başarısızlığına sevinme biçiminde ortaya çıkar.

Hasetin psikolojik kökenleri

Sürekli karşılaştırma

Kendimizi değerlendirmek için başkalarıyla karşılaştırırız. Sosyal medya bu karşılaştırmayı sürekli ve dengesiz hâle getirir; başkalarının en parlak anlarını kendi sıradan günlerimizle kıyaslarız.

Kırılgan özdeğer

Kendini değerli hissetmesi dış başarılara bağlı olan kişiler, başkasının başarısını kendi değerlerine yönelik bir tehdit gibi algılayabilir.

Çocukluk deneyimleri

Kardeşler arasında sürekli kıyaslanan, sevgi ve ilgiyi kazanmak için yarışmak zorunda kalan çocuklarda yetişkinlikte haset duygusu daha belirgin olabilir.

Haksızlık hissi

Başkasının bir şeyi “hak etmeden” elde ettiğini düşünmek hasedi güçlendirir. Bu algı bazen gerçekçi, bazen de kendi değerimizi koruma çabasıdır.

Haset nasıl fark edilir?

  • Birinin iyi haberini duyunca sevinmek yerine huzursuzlanmak
  • Başkasının başarısını şansa ya da torpile bağlama eğilimi
  • Birinin hata yapmasına ya da zorlanmasına gizlice sevinmek
  • Belirli kişilerin paylaşımlarını görünce moralin bozulması
  • Karşılaştırmanın ardından kendini değersiz ve yetersiz hissetmek

Hasetle nasıl çalışılır?

  1. Duyguyu kabul edin: Haseti inkâr etmek onu yok etmez, yalnızca gizler. “Şu an haset ediyorum” demek duyguyu yönetilebilir kılar.
  2. Mesajını anlayın: Haset ettiğimiz şey, çoğu zaman bizim için önemli olanı gösterir. Bu bilgiyi kendi hedeflerinizi netleştirmek için kullanabilirsiniz.
  3. Karşılaştırmayı sınırlayın: Sizi sürekli kötü hissettiren hesapları sessize almak ya da sosyal medya kullanımını azaltmak işe yarar.
  4. Kendi yolunuza odaklanın: Başkasıyla değil, geçmişteki kendinizle kıyaslama yapmak daha adil ve motive edicidir.
  5. Takdir pratiği yapın: Başkasının başarısını bilinçli olarak tebrik etmek zamanla hasedin yerini imrenmeye bırakmasına yardımcı olabilir.

Ne zaman destek almalı?

Haset duygusu ilişkilerinizi bozuyor, sürekli huzursuzluk ve değersizlik hissine yol açıyor ya da öfke ve düşmanlık davranışlarına dönüşüyorsa bir psikologla çalışmak faydalı olabilir. Terapide hasedin altındaki özdeğer, karşılaştırma ve geçmiş deneyimler ele alınır.

Haset duygusunu fark etmek

Haset çoğu zaman utanılan bir duygu olduğu için kişi onu kendine bile itiraf etmekte zorlanabilir. Haset duygusunu fark etmek için şu işaretlere dikkat edebilirsiniz:

  • Birinin başarısını duyduğunuzda sevinemeyip içinizde bir sıkışma hissetmek
  • Başkalarının başarısını küçümseme ya da şansa bağlama eğilimi
  • Birinin başına kötü bir şey geldiğinde gizli bir rahatlama hissetmek
  • Belirli kişilerin sosyal medya paylaşımlarını görünce kötü hissetmek
  • Kendinizi sürekli başkalarıyla kıyaslamak

Bu duyguları fark etmek sizi kötü biri yapmaz. Haset, insan doğasının bir parçasıdır. Önemli olan bu duyguyu nasıl yönettiğiniz ve onu kendinizi geliştirmek için bir ipucu olarak kullanıp kullanamadığınızdır.

Haset etmek günah ya da kötülük mü?

Duygu olarak haset insanidir. Önemli olan bu duyguya nasıl davrandığımızdır; fark edip anlamak onu zarar vermeyen bir yöne çevirmenin yoludur.

Haset neden en yakınlarımıza karşı daha yoğun?

Kendimize benzer gördüğümüz kişilerle daha çok karşılaştırma yaparız. Bu yüzden haset çoğu zaman arkadaş, kardeş ya da iş arkadaşlarına yönelir.

Haset depresyona yol açar mı?

Sürekli karşılaştırma ve değersizlik hissi ruh halini olumsuz etkileyebilir. Uzun süreli mutsuzluk eşlik ediyorsa bir uzmana danışmak iyi olur.

Özgüven ve duygu düzenleme konusunda çalışan uzmanlara İstanbul psikolog listesinden ulaşabilirsiniz.

Psikolog Bul logosu
Psikolog Bul

Türkiye'nin 81 ilinde, il ve ilçenize göre psikolog bulun.

Psikolog Bul İstanbul Psikolog

Danışanlar için

Evinizden çıkmadan psikologla görüşün

Türkiye'nin ve dünyanın her yerinden güvenli görüntülü görüşmeyle destek alın. Online görüşme yapan psikologları inceleyin.

Psikologlar için

Psikolog musunuz? Rehbere eklenin

İlçenizde sizi arayan danışanlara görünür olun. Paketleri inceleyin, kayıt formunu doldurun.

Psikolog Bul