Madde Bağımlısı Bir Yakınla Yaşamak: Aileler İçin Rehber

Kısa cevap: Bağımlılık yalnızca kullanan kişiyi değil, onunla yaşayan herkesi etkiler. Aileler sürekli kaygı, öfke, utanç ve tükenmişlik yaşayabilir. Yakınınıza en iyi desteği, kendi sınırlarınızı koruyarak, bağımlılığı kolaylaştıran davranışlardan uzak durarak ve kendiniz için de profesyonel destek alarak verebilirsiniz.

Bağımlı bir yakınla yaşamak, çoğu zaman ne zaman ne olacağını bilmeden yaşamak demektir. Telefon çaldığında yüreğiniz ağzınıza gelir, eve geç kaldığında uyuyamazsınız, söylediği her söze güvenip güvenmemek arasında gidip gelirsiniz. Bu yazı, bu yükü taşıyan anne babalar, eşler ve kardeşler için hazırlandı.

Ailenin Yaşadığı Duygular

• Sürekli kaygı: Yakınınızın sağlığı, güvenliği ve geleceği için bitmeyen bir endişe.
• Öfke ve kırgınlık: Verilen sözlerin tutulmaması, yalanlar ve kaybolan güven.
• Suçluluk: “Nerede hata yaptım?” sorusu, özellikle anne babaların zihnini meşgul eder.
• Utanç: Çevreden saklama ihtiyacı, sosyal hayattan çekilme.
• Çaresizlik ve tükenmişlik: Ne yaparsanız yapın değişmeyecekmiş gibi hissetmek.

Bu duyguların hepsi normaldir. Hissetmekte olduğunuz şeyler, bağımlılığın aile üzerindeki gerçek etkisinin bir parçasıdır.

Bağımlılığı Kolaylaştıran Davranışlar

Aileler çoğu zaman sevgi ve korumak isteğiyle, farkında olmadan bağımlılığın sürmesini kolaylaştırır. Buna kolaylaştırıcılık denir. Örnekler:

• Borçlarını ödemek, kaybettiği parayı yerine koymak
• İşverenine ya da okula onun yerine bahane uydurmak
• Kullanımın sonuçlarını sürekli temizlemek
• Sorunu başkalarından ve kendinizden gizlemek
• Tehditler savurup uygulamamak

Bu davranışlar kısa vadede krizi yatıştırır, ama kişinin kullanımın sonuçlarıyla yüzleşmesini engeller. Destek olmak ile kolaylaştırmak arasındaki farkı görmek, ailenin en önemli öğrenme adımlarından biridir.

Sağlıklı Sınırlar Koymak

Sınır, karşınızdakini cezalandırmak değil, sizin neyi kabul edip neyi etmeyeceğinizi netleştirmektir. Örneğin “Evde madde kullanılmasına izin vermiyorum”, “Para vermeyeceğim ama tedavi masraflarına destek olurum” ya da “Madde etkisindeyken seninle konuşmayacağım, ayıkken konuşalım” gibi. Sınırları sakin bir anda, açık ve kısa cümlelerle ifade edin ve tutarlı uygulayın. Uygulayamayacağınız sınırları söylemekten kaçının.

Yakınınızla Nasıl İletişim Kurabilirsiniz?

1. Kişiyi değil, davranışı konuşun: “Sen bir bağımlısın” yerine “Dün gece geç geldin ve çok sarhoştun, bu beni korkuttu”.
2. Ayık olduğu anları seçin.
3. Dinlemeye zaman ayırın; her konuşmanın bir sonuca bağlanması gerekmez.
4. Küçük olumlu adımları fark edip söyleyin.
5. Tedaviye yönelik her istekliliği destekleyin; uzmana ulaşmayı kolaylaştırın.

Kendinizi Korumak

Bağımlı bir yakınla yaşayan kişiler kendi sağlıklarını, işlerini ve diğer ilişkilerini ihmal etmeye başlar. Oysa sizin iyi olmanız, hem sizin hem de yakınınızın iyileşmesi için önemlidir. Uykunuza, beslenmenize ve hareket etmeye dikkat edin. Sizi anlayan arkadaşlarınızla bağınızı koparmayın. Hayatınızın tamamen bağımlılık etrafında dönmesine izin vermemeye çalışın.

Çocuklar Varsa

Evde bağımlılık sorunu yaşayan biri varsa çocuklar bunu fark eder, söylenmese bile hisseder. Onlara yaşlarına uygun, sade bir dille durumun onların suçu olmadığını, büyüklerin bu sorunu çözmek için çalıştığını anlatın. Çocukların güvenliği her zaman önceliktir; şiddet ya da tehlike riski varsa yardım istemekten çekinmeyin.

Ailenin Profesyonel Destek Alması

Aile danışmanlığı ve bağımlılık alanında çalışan bir psikologla yapılan görüşmeler, size bağımlılığı anlamanız, sınır koymanız ve kendinize iyi bakmanız için yol gösterir. Araştırmalar, aileye yönelik programların bağımlı kişinin tedaviye başlama olasılığını da artırdığını gösteriyor. Yani kendiniz için aldığınız destek, yakınınız için de bir adımdır.

Nereden Destek Alabilirsiniz?

Yeşilay Danışmanlık Merkezi’nin 115 numaralı hattı, hem bağımlı kişilere hem de ailelere ücretsiz danışmanlık sunar. Bağımlılık tedavi merkezleri de aile görüşmeleri yapar. Şiddet ya da acil sağlık durumu söz konusuysa hemen 112’yi arayın.

Sık Sorulan Sorular

Aile danışmanlığı ve bağımlılık alanında çalışan uzmanlar için İstanbul psikologları listesine göz atabilirsiniz.