Opioid Bağımlılığının Psikolojik Yönü ve Tedavi Süreci

Kısa cevap: Opioidler, güçlü ağrı kesicileri ve eroin gibi maddeleri kapsayan, hızla bağımlılık yapabilen bir gruptur. Bağımlılık bazen bir tedavi için yazılan ağrı kesicilerle başlar. Yoksunluk belirtileri çok zorlayıcıdır ve aşırı doz hayati risk taşır. En etkili tedavi, hekim takibinde ilaç destekli tedavi ile psikoterapinin birlikte uygulanmasıdır.

Opioid bağımlılığı, dünyada en ciddi halk sağlığı sorunlarından biri haline geldi. Bu bağımlılık çoğu zaman sanıldığı gibi sokakta başlamaz; bir ameliyat, bir kaza ya da kronik ağrı sonrası kullanılan ilaçlarla başlayabilir. Bu yazıda opioid bağımlılığının psikolojik yönünü ve tedavi sürecini anlatıyoruz.

Opioidler Nedir?

Opioidler, beyindeki opioid reseptörlerine bağlanarak ağrıyı azaltan ve güçlü bir rahatlama, huzur hissi yaratan maddelerdir. Morfin, kodein ve oksikodon gibi reçeteli ilaçlar ile eroin gibi yasa dışı maddeler bu gruptadır. Tıbbi amaçlarla, doktor kontrolünde kullanıldığında ağrı tedavisinde çok değerlidirler; ancak kontrolsüz kullanımda bağımlılık riski çok yüksektir.

Bağımlılık Nasıl Gelişir?

Opioidler hem ağrıyı hem de duygusal sıkıntıyı yatıştırır. Kişi zamanla yalnızca bedensel ağrı için değil, stres, kaygı ya da üzüntü için de kullanmaya başlayabilir. Tolerans hızla gelişir; aynı etki için daha fazla doz gerekir. Kullanım azaltıldığında ortaya çıkan yoksunluk belirtileri o kadar rahatsız edicidir ki, kişi çoğu zaman sadece bu belirtilerden kaçmak için kullanmaya devam eder.

Uyarı İşaretleri

• Ağrı kesiciyi önerilenden daha sık ya da yüksek dozda kullanmak
• Reçete bitmeden yeni reçete aramak, birden fazla doktora gitmek
• İlacı ağrı dışında rahatlamak için kullanmak
• Uyuşukluk, dalgınlık, göz bebeklerinin küçülmesi
• Kabızlık, mide bulantısı
• Sosyal hayattan çekilme, sorumlulukları aksatma
• Kullanılmadığında huzursuzluk, terleme, kas ağrıları

Yoksunluk Dönemi

Opioid yoksunluğu; esneme, burun akıntısı, terleme, tüylerin diken diken olması, kas ve kemik ağrıları, ishal, kusma, uykusuzluk ve yoğun huzursuzlukla geçer. Genellikle hayatı tehdit etmese de son derece zorlayıcıdır ve nüks riskini artırır. Bu nedenle bırakma süreci mutlaka hekim takibinde ve belirtileri hafifleten tedavilerle planlanmalıdır.

Aşırı Doz Riski

Opioidler solunumu baskılar. Özellikle bir süre bırakıldıktan sonra eski dozda tekrar kullanmak, alkol ya da sakinleştiricilerle birlikte almak aşırı doz riskini büyük ölçüde artırır. Bilinç kaybı, yavaş ya da düzensiz nefes, morarmış dudaklar aşırı doz belirtisidir ve hemen 112 aranmalıdır.

İlaç Destekli Tedavi

Opioid bağımlılığında ilaç destekli tedavi, araştırmalarla en çok desteklenen yaklaşımdır. Hekimin uygun gördüğü ilaçlar yoksunluk belirtilerini ve aşermeyi azaltır, kişinin günlük hayatına dönmesini kolaylaştırır ve aşırı doz riskini düşürür. Bu ilaçlar yalnızca uzman hekim tarafından ve düzenli takip altında kullanılır.

Psikoterapinin Rolü

İlaç tedavisi bedensel bağımlılığı yönetmeye yardım ederken, psikoterapi kullanımın arkasındaki nedenleri ele alır:

• Kronik ağrı ile duygusal sıkıntının birbirinden ayrılması
• Stres, kaygı ve depresyonla baş etme becerileri
• Tetikleyicilerin belirlenmesi ve nüks önleme
• Varsa travmatik yaşantıların ele alınması
• Aile ilişkilerinin onarılması
• İş ve sosyal hayata dönüşün planlanması

Kronik Ağrısı Olanlar İçin

Kronik ağrı yaşayan kişiler için ağrı tedavisi ile bağımlılık riski arasında denge kurmak zordur. Ağrıyla baş etmede bilişsel davranışçı terapi, kabul ve kararlılık terapisi, fizik tedavi ve gevşeme teknikleri gibi ilaç dışı yöntemler değerli destekler sunar. Ağrı kesici kullanımınız konusunda endişeleriniz varsa bunu hekiminizle açıkça konuşmaktan çekinmeyin.

Destek Hattı

Ücretsiz ve gizli danışmanlık için Yeşilay’ın 115 numaralı hattını arayabilirsiniz. Aşırı doz şüphesinde vakit kaybetmeden 112’yi arayın.

Sık Sorulan Sorular

Bağımlılık alanında çalışan uzmanlar için İstanbul psikologları listesine göz atabilirsiniz.