Kısa cevap: “Sosyopat” ve “psikopat” resmi tanı terimleri değildir; güncel tanı sistemlerinde her ikisine en yakın kategori antisosyal kişilik bozukluğudur. Popüler ve bazı akademik kullanımlarda psikopati, daha çok doğuştan gelen yatkınlıklarla ilişkilendirilen, soğukkanlı, planlı ve duygusal olarak sığ bir örüntüyü; sosyopati ise daha çok çevresel etkenlerle ilişkilendirilen, dürtüsel ve öfkeli bir örüntüyü tanımlamak için kullanılır. Bu ayrım tartışmalıdır ve tanı ancak uzman tarafından konulabilir.
Terimlerin geçmişi
“Psikopat” terimi 19. yüzyılda Almanya’da kullanılmaya başlandı ve 20. yüzyılda psikiyatrist Hervey Cleckley’nin “Akıl Sağlığının Maskesi” adlı eseriyle yaygınlaştı. Cleckley, dışarıdan çekici ve normal görünen ancak derin bir duygusal boşluk ve pişmanlık eksikliği taşıyan kişileri tanımladı. Daha sonra psikolog Robert Hare, psikopatiyi değerlendirmek için yaygın olarak kullanılan bir kontrol listesi geliştirdi.
“Sosyopat” terimi ise 1930’larda, bu davranışların sosyal ve çevresel kökenlerini vurgulamak için kullanılmaya başlandı. Zamanla iki terim popüler kültürde birbirinin yerine kullanılır hale geldi.
Tanı sistemlerinde durum
Güncel tanı sistemlerinde “psikopati” ya da “sosyopati” adında bir tanı bulunmaz. Bunlara en yakın kategori, antisosyal kişilik bozukluğudur. Bu tanı; başkalarının haklarını sürekli çiğneme, aldatma, dürtüsellik, saldırganlık, sorumsuzluk ve pişmanlık eksikliği gibi ölçütlere dayanır ve yalnızca yetişkinlere, kapsamlı bir klinik değerlendirme sonrasında konulabilir. Psikopati, araştırmalarda ve adli psikolojide ayrı bir yapı olarak incelenmeye devam etmektedir.
Ortak özellikler
Başkalarının haklarına ve duygularına karşı kayıtsızlık.
Suçluluk ve pişmanlık duygusunun azlığı.
Yalan söyleme ve manipülasyon.
Sorumluluk almama.
Kurallara ve toplumsal normlara uymama eğilimi.
Popüler kullanımda farklar
Aşağıdaki tablo, iki terimin popüler ve bazı akademik kaynaklarda nasıl ayrıştırıldığını gösterir. Bu ayrım bilimsel olarak kesinleşmiş değildir.
Boyut
Psikopati (popüler kullanım)
Sosyopati (popüler kullanım)
Varsayılan köken
Daha çok biyolojik yatkınlık
Daha çok çevresel etkenler
Davranış tarzı
Planlı, soğukkanlı
Dürtüsel, öfkeli
Duygusal bağ
Bağ kurmakta belirgin güçlük
Sınırlı sayıda kişiyle bağ kurabilir
Dış görünüm
Çoğu zaman çekici, normal
Daha çok çatışmalı, dengesiz
Suçluluk
Çok sınırlı
Sınırlı ama bazen var
Yaygın yanlış inanışlar
“Psikopatların hepsi suçludur.” Hayır. Psikopatik özellikler taşıyan birçok kişi hiçbir zaman suç işlemez.
“Psikopat, akıl hastası demektir.” Psikopati, gerçeklikle bağlantının koptuğu durumlardan farklıdır; bu kişiler genellikle ne yaptıklarının farkındadır.
“Bir insanı izleyerek psikopat olduğunu anlayabilirim.” İnternetteki listelerle yapılan etiketlemeler yanıltıcı olabilir. Tanı uzman işidir.
Psikopati, narsisizm ve makyavelizmle birlikte karanlık üçlü olarak da incelenir. Bu konuda karanlık üçlü nedir yazımıza bakabilirsiniz.
Destek almak
Hayatınızda bu özellikleri gösteren biri varsa ve sizi yıpratıyorsa, bir psikolog ile görüşmek yaşadıklarınızı anlamlandırmanıza ve kendinizi korumaya yardımcı olur. Travma ve yas alanında çalışan uzmanlar, istismarcı ilişkilerin izleriyle çalışma konusunda deneyimlidir.
Fiziksel güvenliğiniz tehlikedeyse 112’yi arayın. Kadınlar ALO 183 Sosyal Destek Hattı’ndan ve KADES uygulamasından da destek alabilir.
Psikopati tedavi edilebilir mi?
Psikopatik özellikler tedaviye karşı dirençli kabul edilir; ancak bazı araştırmalar, özellikle genç yaşlarda başlanan yoğun programlarla davranışlarda iyileşme olabileceğini gösteriyor.
Sosyopat ve psikopat empati duyabilir mi?
Bu kişiler başkalarının ne hissettiğini zihinsel olarak anlayabilir; ancak bu duyguyu paylaşma ve ona göre davranışını düzenleme kapasiteleri sınırlı olabilir.
Bir yakınımın psikopat olduğunu düşünüyorum, ne yapmalıyım?
Etiketlemekten çok davranışlara ve onların size etkisine odaklanın. Güvenliğinizi önceliklendirin ve destek alın.
Zorlayıcı ilişkiler üzerine destek almak isterseniz İstanbul psikologları arasından size uygun bir uzman bulabilirsiniz.
Psikolog Bul
Türkiye'nin 81 ilinde, il ve ilçenize göre psikolog bulun.
Sitemizde daha iyi hizmet sunabilmek için yasal düzenlemelere uygun zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar için Çerez Politikası sayfamıza göz atabilirsiniz.