Alkol Bağımlılığı: Belirtileri, Tedavisi ve Yakınlar İçin Rehber

Alkol Bağımlılığı: Belirtileri, Tedavisi ve Yakınlar İçin Rehber

Kısa cevap: Alkol bağımlılığı (alkol kullanım bozukluğu), kişinin içtiği miktarı ve sıklığı denetleyememesi, alkole yoğun istek duyması ve zarar gördüğü halde içmeyi sürdürmesidir. Tedavi edilebilir bir hastalıktır. Uzun süredir yoğun içen birinin alkolü aniden bırakması nöbet ve deliryum gibi yaşamı tehdit eden yoksunluk belirtilerine yol açabilir; bu nedenle bırakma mutlaka hekim denetiminde yapılmalıdır. Tedavi arındırma, ilaç, psikoterapi ve aile desteğinden oluşur; başvuru için AMATEM birimleri ve psikiyatri poliklinikleri vardır.

Alkol bağımlılığı nedir?

Alkol bağımlılığı, alkolün kişinin yaşamında denetlenemeyen bir yer tutmasıdır. Ne kadar içildiğinden çok, içmenin kişinin yaşamına ne yaptığıyla tanımlanır.

Alkol yasal ve toplumsal olarak kabul gören bir madde olduğu için bağımlılığı geç fark edilir: “Herkes içiyor”, “Ben yalnızca akşamları içiyorum”, “İşime gidiyorum; bağımlı olsam gidemezdim”. İşlevini sürdüren pek çok bağımlı vardır.

Bağımlılık bir irade ya da ahlak sorunu değildir; kalıtımın, beyin kimyasının, yaşam olaylarının ve çevrenin birlikte rol oynadığı bir hastalıktır.

Sosyal içicilik, riskli içme, bağımlılık: Fark nedir?

Düşük riskli içme Riskli içme Bağımlılık
Denetim İstediğinde durur Çoğu zaman planladığından fazla içer Başlayınca duramaz; içmemeyi başaramaz
Neden Sosyal, keyif Rahatlamak, uyumak, unutmak “Olağan” hissetmek; yoksunluktan kaçınmak
Sonuç Sorun yok Ertesi gün aksamalar; kazalar; tartışmalar Sağlık, iş, aile, hukuk sorunları
İçmeyince Fark etmez Huzursuzluk Bedensel yoksunluk belirtileri
Çevrenin tepkisi Yok “Biraz fazla kaçırıyorsun” Açık kaygı ve çatışma

Dünya Sağlık Örgütü’nün güncel değerlendirmesine göre sağlık açısından tümüyle güvenli bir alkol miktarı yoktur; risk, miktar arttıkça yükselir. “Tıkınırcasına içme” (kısa sürede çok miktarda içme) bağımlılık olmasa bile kaza, şiddet ve zehirlenme açısından yüksek risklidir.

Gebelikte, araç kullanırken, bazı ilaçlarla birlikte ve 18 yaş altında hiçbir miktar güvenli değildir.

Alkol bağımlılığının belirtileri

Küme Belirtiler
Denetim kaybı Niyet edilenden daha çok ya da daha uzun içme; azaltma girişimlerinin başarısızlığı; “bugün içmeyeceğim” deyip içme
Yoğun istek Aklın alkolde olması; içme saatini bekleme
Zaman İçmeye, içki bulmaya ve etkisinden çıkmaya çok zaman harcama
Yaşamın daralması İş, okul, aile sorumluluklarının aksaması; eski uğraşların bırakılması
Zarara karşın sürdürme Sağlık sorunu, ilişki sorunu, trafik cezası, iş kaybına karşın içme
Riskli durumlar Alkollü araç kullanma; tehlikeli işlerde içme
Tolerans Aynı etki için daha çok içme; “çok içip sarhoş olmama”
Yoksunluk İçmeyince titreme, terleme, bulantı, huzursuzluk, uykusuzluk; sabah “açılmak için” içme
Yakınların fark edebilecekleri
İçkiyi saklama; gizli içme; yalnız içme
Miktarı küçük gösterme; “iki tek attım”
Bellek boşlukları: önceki geceyi hatırlamama
Sabah titreme, terleme; nane şekeri, ağız spreyi
Sinirlilik; ruh hali değişimleri
Verilen sözlerin tutulmaması
Para sorunları; işe geç kalma, pazartesi devamsızlıkları
Yüzde kızarıklık, kilo değişimi, bakımsızlık

Kendini değerlendirme: Dört soru

Hekimlerin tarama için kullandığı dört kısa soru:

  1. İçmeyi azaltmanız gerektiğini hiç düşündünüz mü?
  2. İçmeniz konusunda çevrenizin eleştirileri sizi rahatsız etti mi?
  3. İçmeniz yüzünden kendinizi suçlu ya da kötü hissettiniz mi?
  4. Sabah uyanınca sinirlerinizi yatıştırmak ya da açılmak için ilk iş içki içtiğiniz oldu mu?

İki ya da daha çok “evet”, bir hekimle görüşmek için yeterli nedendir. Bu sorular tanı koymaz.

Bir deneme daha: “Otuz gün hiç içmeyeceğim.” Bunu rahatça yapabiliyorsanız iyi bir işarettir; yapamıyor, sürekli bahane buluyor ya da bedensel belirtiler yaşıyorsanız bir uzmana başvurun. Uyarı: Her gün yoğun içiyorsanız bu denemeyi kendi başınıza yapmayın; aşağıdaki bölümü okuyun.

Alkolün bedene ve ruh sağlığına etkileri

Alan Etkiler
Karaciğer Yağlanma, alkole bağlı hepatit, siroz
Sindirim Gastrit, ülser, pankreas iltihabı
Kalp ve damar Yüksek tansiyon, ritim bozukluğu, kalp kası hastalığı
Kanser Ağız, boğaz, yemek borusu, karaciğer, kalın bağırsak, meme kanseri riskinde artış
Sinir sistemi Bellek ve denge sorunları; el ve ayaklarda uyuşma; ağır vitamin eksikliğine bağlı beyin hasarı
Uyku Uykuya dalmayı kolaylaştırır ama uykuyu böler ve dinlendirmez
Ruh sağlığı Depresyon ve kaygıyı ağırlaştırır; intihar riskini artırır
Cinsel sağlık İstek ve işlev sorunları
Kazalar ve şiddet Trafik kazaları, düşmeler, kavgalar, aile içi şiddet
Gebelik Bebekte kalıcı gelişimsel sorunlar

Alkol ile ruh sağlığı arasında iki yönlü bir ilişki vardır: birçok kişi kaygıyı, uykusuzluğu ya da üzüntüyü yatıştırmak için içer; alkol kısa süre rahatlatır, ertesi gün kaygıyı ve çökkünlüğü artırır. Bu döngü “kendi kendine tedavi” tuzağıdır.

İyi haber: karaciğer yağlanması gibi birçok etki, içme bırakıldığında geriler.

Alkol yoksunluğu: Neden kendi başına bırakılmamalı?

Uzun süredir, her gün ve yoğun içen birinin bedeni alkole uyum sağlamıştır. Alkol aniden kesildiğinde sinir sistemi aşırı uyarılır.

Zaman (son içkiden sonra) Olası belirtiler
6-12 saat Titreme, terleme, bulantı, kaygı, uykusuzluk, çarpıntı
12-48 saat Belirtilerde artış; bazı kişilerde nöbet; geçici varsanılar
48-96 saat Ağır durumlarda deliryum tremens: bilinç bulanıklığı, yoğun varsanılar, yüksek ateş, tansiyon ve nabız oynamaları

Deliryum tremens tedavi edilmezse ölümcül olabilir.

Yüksek risk taşıyanlar
Yıllardır her gün yoğun içenler
Sabah titremesi olanlar; “açılmak için” içenler
Daha önce yoksunluk nöbeti ya da deliryum geçirenler
İleri yaştakiler; karaciğer, kalp hastalığı olanlar
Yetersiz beslenenler

Bu gruptaysanız alkolü kendi başınıza, aniden kesmeyin. Bir hekime başvurun; arındırma, uygun ilaçlar ve vitamin desteğiyle, gerekirse hastanede, güvenli biçimde yapılır.

Acil: Nöbet, bilinç bulanıklığı, varsanı, yüksek ateş, durdurulamayan kusma ya da şiddetli titreme varsa 112’yi arayın.

Alkol bağımlılığı tedavisi

Aşama Ne yapılır Kim
Değerlendirme İçme öyküsü; bedensel muayene ve tetkikler; eşlik eden depresyon, kaygı Psikiyatrist; gerekirse dahiliye
Arındırma Yoksunluğun güvenli tedavisi; ayaktan ya da yatarak; çoğunlukla bir-iki hafta Hekim ve sağlık ekibi
İlaç tedavisi İsteği azaltan ya da içmeyi caydıran ilaçlar; eşlik eden ruhsal sorunların tedavisi Yalnızca hekim
Psikoterapi Güdülenme; tetikleyiciler; içki reddetme; duygularla baş etme; yinelemeyi önleme Psikolog, klinik psikolog, psikiyatrist
Aile çalışması Bilgilendirme; iletişim; sınırlar Ekip
Akran desteği Adsız Alkolikler toplantıları Gönüllü; ücretsiz
İzlem En az bir yıl Ekip
Psikoterapi yaklaşımı Odak
Motivasyonel görüşme Kararsızlığın çözülmesi; kişinin kendi nedenleri
Bilişsel davranışçı terapi Yüksek riskli durumlar; baş etme becerileri
Çift ve aile temelli tedaviler İlişkinin iyileşmeyi desteklemesi
On iki basamak yaklaşımı Akran desteği
Farkındalık temelli yinelemeyi önleme İstekle kalabilme

Arındırma tedavinin başıdır; yalnızca arındırmayla yetinildiğinde yineleme çok sıktır. Psikologlar ilaç yazmaz ve arındırma yapmaz; psikoterapi, hekim izlemiyle birlikte yürütülür.

Hedef konusunda: bağımlılık düzeyinde içenler için en güvenli ve en çok önerilen hedef tümüyle bırakmaktır. Riskli içme düzeyindekilerde azaltma hedefi hekimle konuşulabilir.

Nereye başvurulur
AMATEM (Alkol ve Madde Bağımlılığı Tedavi Merkezleri)
Psikiyatri poliklinikleri
Yeşilay Danışmanlık Merkezleri (YEDAM): 115; ücretsiz
Adsız Alkolikler; yakınlar için Al-Anon aile grupları
Acil durumda 112

Güncel başvuru yollarını ve hat numaralarını resmi kaynaklardan doğrulayın. Bu alanda çalışan uzmanlar bağımlılık sayfasında yer alıyor.

Yakınlar için: Ne yapmalı, ne yapmamalı?

Yapın Yapmayın
Ayıkken, sakin bir anda konuşun Sarhoşken tartışmak
Gözleminizi ve duygunuzu söyleyin: “Dün gece çocukların önünde bayıldın; korktum” “Alkoliksin!” diye etiketlemek
Somut bir adım önerin: “Birlikte hekime gidelim” “Bir daha içmeyeceğim” sözüyle yetinmek
Sonuçlarıyla yüzleşmesine izin verin İşvereni arayıp bahane uydurmak; kustuğunu temizlemek; borcunu ödemek
Az ve uygulanabilir sınırlar: “İçtiysen arabaya binmem” Tehdit edip uygulamamak
İçkileri dökmek yerine sınırınızı koruyun Şişeleri saklamak, dökmek, saymak; denetim savaşı tüketir
Kendiniz destek alın “Yeterince sevsem, iyi bir eş olsam içmezdi” suçluluğu
Çocukları koruyun; yaşlarına uygun açıklayın: “Baban hasta; bu senin suçun değil” Çocuğu sırdaş ya da bekçi yapmak
Ayık dönemleri fark edin ve söyleyin Yalnızca içtiğinde ilgilenmek

Üç şeyi hatırlayın: buna siz neden olmadınız; bunu siz denetleyemezsiniz; bunu siz iyileştiremezsiniz. Yapabileceğiniz, kolaylaştırmayı bırakmak, tedaviyi desteklemek ve kendinize bakmaktır.

Güvenlik: Alkol, aile içi şiddet riskini artırır. Şiddet ya da tehdit varsa öncelik sizin ve çocukların güvenliğidir: acil durumda 112; danışma ve destek için Alo 183. Alkollü birinin kullandığı araca binmeyin.

Yinelemeyi önleme: Yüksek riskli durumlar

Yineleme, tedavi sürecinde sık görülür ve tedavinin başarısız olduğunu göstermez; planın gözden geçirilmesi gerektiğini gösterir.

Yüksek riskli durum Hazırlık
Olumsuz duygular: öfke, üzüntü, yalnızlık, can sıkıntısı Duyguyla baş etmenin başka yolları; birini aramak
Sosyal baskı: düğün, kutlama, iş yemeği Hazır cümle: “Teşekkürler, içmiyorum”; elde alkolsüz bir içecek; erken ayrılma planı
Eski ortamlar, eski arkadaşlar İlk aylarda uzak durmak
Olumlu duygular: kutlama, “hak ettim” Başka ödüller
“Artık kontrol edebilirim” düşüncesi En tehlikeli düşüncelerden biri
Açlık, yorgunluk, uykusuzluk Düzenli yemek ve uyku
Evde alkol bulunması Evden çıkarmak
Akşam saatleri, hafta sonları Dolu program

“Yalnızca bir kadeh” bağımlılıkta çoğunlukla eski düzene dönüşün ilk adımıdır. Bir kayma olduysa: “nasılsa bozdum” demeyin; aynı gün hekiminizi, terapistinizi ya da güvendiğiniz bir kişiyi arayın.

İstek bir dalgadır: yükselir ve çoğunlukla 15-30 dakika içinde iner. Ertelemek, yer değiştirmek, bir şey yiyip içmek ve birini aramak dalganın geçmesine yardım eder.

Sık sorulan sorular

Alkol bağımlısı olduğumu nasıl anlarım?

İçmeyi denetleyemiyor, azaltma girişimleriniz başarısız oluyor, içmeyince bedensel belirtiler yaşıyor ya da zarar gördüğünüz halde sürdürüyorsanız bir hekime başvurun.

Her gün içmeyen biri bağımlı olabilir mi?

Evet. Belirleyici olan sıklık değil, denetim kaybı ve sonuçlardır; yalnızca hafta sonları içip her seferinde ölçüyü kaçıran biri de risk altındadır.

Alkol bağımlılığı tedavisi ne kadar sürer?

Arındırma bir-iki hafta; psikoterapi ve izlem en az bir yıl sürer.

Alkolü kendi başıma bırakabilir miyim?

Hafif içenler bırakabilir. Uzun süredir her gün yoğun içiyorsanız ani bırakma tehlikelidir; hekime başvurun.

Yakınım tedaviyi kabul etmiyor; ne yapabilirim?

Kendiniz danışmanlık alın, kolaylaştırıcı davranışları bırakın, net sınırlar koyun ve ayık anlarında konuşmayı sürdürün.

Alkol tedavisinde online terapi olur mu?

İzlem, yinelemeyi önleme ve aile görüşmeleri görüntülü yapılabilir; arındırma ve tıbbi izlem yüz yüze yürütülür. Ayrıntılar online terapi sayfasında.

İlçenize göre uzmanları görmek için İstanbul psikolog sayfasını inceleyebilirsiniz.

Psikolog Bul logosu
Psikolog Bul

Türkiye'nin 81 ilinde, il ve ilçenize göre psikolog bulun.

Psikolog Bul İstanbul Psikolog

Danışanlar için

Evinizden çıkmadan psikologla görüşün

Türkiye'nin ve dünyanın her yerinden güvenli görüntülü görüşmeyle destek alın. Online görüşme yapan psikologları inceleyin.

Psikologlar için

Psikolog musunuz? Rehbere eklenin

İlçenizde sizi arayan danışanlara görünür olun. Paketleri inceleyin, kayıt formunu doldurun.

Psikolog Bul