Sigarayı Bırakırken Kaygı, Sinirlilik ve Kilo Endişesi: Nasıl Baş Edilir?
Sigarayı bırakırken yaşanan kaygı, sinirlilik, odaklanma güçlüğü ve kilo endişesiyle nasıl baş edilir? Nikotin yoksunluğu, süresi ve pratik öneriler.
Devamını oku
Kısa cevap: Alkol bağımlılığı (alkol kullanım bozukluğu), kişinin içtiği miktarı ve sıklığı denetleyememesi, alkole yoğun istek duyması ve zarar gördüğü halde içmeyi sürdürmesidir. Tedavi edilebilir bir hastalıktır. Uzun süredir yoğun içen birinin alkolü aniden bırakması nöbet ve deliryum gibi yaşamı tehdit eden yoksunluk belirtilerine yol açabilir; bu nedenle bırakma mutlaka hekim denetiminde yapılmalıdır. Tedavi arındırma, ilaç, psikoterapi ve aile desteğinden oluşur; başvuru için AMATEM birimleri ve psikiyatri poliklinikleri vardır.
Alkol bağımlılığı, alkolün kişinin yaşamında denetlenemeyen bir yer tutmasıdır. Ne kadar içildiğinden çok, içmenin kişinin yaşamına ne yaptığıyla tanımlanır.
Alkol yasal ve toplumsal olarak kabul gören bir madde olduğu için bağımlılığı geç fark edilir: “Herkes içiyor”, “Ben yalnızca akşamları içiyorum”, “İşime gidiyorum; bağımlı olsam gidemezdim”. İşlevini sürdüren pek çok bağımlı vardır.
Bağımlılık bir irade ya da ahlak sorunu değildir; kalıtımın, beyin kimyasının, yaşam olaylarının ve çevrenin birlikte rol oynadığı bir hastalıktır.
| Düşük riskli içme | Riskli içme | Bağımlılık | |
|---|---|---|---|
| Denetim | İstediğinde durur | Çoğu zaman planladığından fazla içer | Başlayınca duramaz; içmemeyi başaramaz |
| Neden | Sosyal, keyif | Rahatlamak, uyumak, unutmak | “Olağan” hissetmek; yoksunluktan kaçınmak |
| Sonuç | Sorun yok | Ertesi gün aksamalar; kazalar; tartışmalar | Sağlık, iş, aile, hukuk sorunları |
| İçmeyince | Fark etmez | Huzursuzluk | Bedensel yoksunluk belirtileri |
| Çevrenin tepkisi | Yok | “Biraz fazla kaçırıyorsun” | Açık kaygı ve çatışma |
Dünya Sağlık Örgütü’nün güncel değerlendirmesine göre sağlık açısından tümüyle güvenli bir alkol miktarı yoktur; risk, miktar arttıkça yükselir. “Tıkınırcasına içme” (kısa sürede çok miktarda içme) bağımlılık olmasa bile kaza, şiddet ve zehirlenme açısından yüksek risklidir.
Gebelikte, araç kullanırken, bazı ilaçlarla birlikte ve 18 yaş altında hiçbir miktar güvenli değildir.
| Küme | Belirtiler |
|---|---|
| Denetim kaybı | Niyet edilenden daha çok ya da daha uzun içme; azaltma girişimlerinin başarısızlığı; “bugün içmeyeceğim” deyip içme |
| Yoğun istek | Aklın alkolde olması; içme saatini bekleme |
| Zaman | İçmeye, içki bulmaya ve etkisinden çıkmaya çok zaman harcama |
| Yaşamın daralması | İş, okul, aile sorumluluklarının aksaması; eski uğraşların bırakılması |
| Zarara karşın sürdürme | Sağlık sorunu, ilişki sorunu, trafik cezası, iş kaybına karşın içme |
| Riskli durumlar | Alkollü araç kullanma; tehlikeli işlerde içme |
| Tolerans | Aynı etki için daha çok içme; “çok içip sarhoş olmama” |
| Yoksunluk | İçmeyince titreme, terleme, bulantı, huzursuzluk, uykusuzluk; sabah “açılmak için” içme |
| Yakınların fark edebilecekleri |
|---|
| İçkiyi saklama; gizli içme; yalnız içme |
| Miktarı küçük gösterme; “iki tek attım” |
| Bellek boşlukları: önceki geceyi hatırlamama |
| Sabah titreme, terleme; nane şekeri, ağız spreyi |
| Sinirlilik; ruh hali değişimleri |
| Verilen sözlerin tutulmaması |
| Para sorunları; işe geç kalma, pazartesi devamsızlıkları |
| Yüzde kızarıklık, kilo değişimi, bakımsızlık |
Hekimlerin tarama için kullandığı dört kısa soru:
İki ya da daha çok “evet”, bir hekimle görüşmek için yeterli nedendir. Bu sorular tanı koymaz.
Bir deneme daha: “Otuz gün hiç içmeyeceğim.” Bunu rahatça yapabiliyorsanız iyi bir işarettir; yapamıyor, sürekli bahane buluyor ya da bedensel belirtiler yaşıyorsanız bir uzmana başvurun. Uyarı: Her gün yoğun içiyorsanız bu denemeyi kendi başınıza yapmayın; aşağıdaki bölümü okuyun.
| Alan | Etkiler |
|---|---|
| Karaciğer | Yağlanma, alkole bağlı hepatit, siroz |
| Sindirim | Gastrit, ülser, pankreas iltihabı |
| Kalp ve damar | Yüksek tansiyon, ritim bozukluğu, kalp kası hastalığı |
| Kanser | Ağız, boğaz, yemek borusu, karaciğer, kalın bağırsak, meme kanseri riskinde artış |
| Sinir sistemi | Bellek ve denge sorunları; el ve ayaklarda uyuşma; ağır vitamin eksikliğine bağlı beyin hasarı |
| Uyku | Uykuya dalmayı kolaylaştırır ama uykuyu böler ve dinlendirmez |
| Ruh sağlığı | Depresyon ve kaygıyı ağırlaştırır; intihar riskini artırır |
| Cinsel sağlık | İstek ve işlev sorunları |
| Kazalar ve şiddet | Trafik kazaları, düşmeler, kavgalar, aile içi şiddet |
| Gebelik | Bebekte kalıcı gelişimsel sorunlar |
Alkol ile ruh sağlığı arasında iki yönlü bir ilişki vardır: birçok kişi kaygıyı, uykusuzluğu ya da üzüntüyü yatıştırmak için içer; alkol kısa süre rahatlatır, ertesi gün kaygıyı ve çökkünlüğü artırır. Bu döngü “kendi kendine tedavi” tuzağıdır.
İyi haber: karaciğer yağlanması gibi birçok etki, içme bırakıldığında geriler.
Uzun süredir, her gün ve yoğun içen birinin bedeni alkole uyum sağlamıştır. Alkol aniden kesildiğinde sinir sistemi aşırı uyarılır.
| Zaman (son içkiden sonra) | Olası belirtiler |
|---|---|
| 6-12 saat | Titreme, terleme, bulantı, kaygı, uykusuzluk, çarpıntı |
| 12-48 saat | Belirtilerde artış; bazı kişilerde nöbet; geçici varsanılar |
| 48-96 saat | Ağır durumlarda deliryum tremens: bilinç bulanıklığı, yoğun varsanılar, yüksek ateş, tansiyon ve nabız oynamaları |
Deliryum tremens tedavi edilmezse ölümcül olabilir.
| Yüksek risk taşıyanlar |
|---|
| Yıllardır her gün yoğun içenler |
| Sabah titremesi olanlar; “açılmak için” içenler |
| Daha önce yoksunluk nöbeti ya da deliryum geçirenler |
| İleri yaştakiler; karaciğer, kalp hastalığı olanlar |
| Yetersiz beslenenler |
Bu gruptaysanız alkolü kendi başınıza, aniden kesmeyin. Bir hekime başvurun; arındırma, uygun ilaçlar ve vitamin desteğiyle, gerekirse hastanede, güvenli biçimde yapılır.
Acil: Nöbet, bilinç bulanıklığı, varsanı, yüksek ateş, durdurulamayan kusma ya da şiddetli titreme varsa 112’yi arayın.
| Aşama | Ne yapılır | Kim |
|---|---|---|
| Değerlendirme | İçme öyküsü; bedensel muayene ve tetkikler; eşlik eden depresyon, kaygı | Psikiyatrist; gerekirse dahiliye |
| Arındırma | Yoksunluğun güvenli tedavisi; ayaktan ya da yatarak; çoğunlukla bir-iki hafta | Hekim ve sağlık ekibi |
| İlaç tedavisi | İsteği azaltan ya da içmeyi caydıran ilaçlar; eşlik eden ruhsal sorunların tedavisi | Yalnızca hekim |
| Psikoterapi | Güdülenme; tetikleyiciler; içki reddetme; duygularla baş etme; yinelemeyi önleme | Psikolog, klinik psikolog, psikiyatrist |
| Aile çalışması | Bilgilendirme; iletişim; sınırlar | Ekip |
| Akran desteği | Adsız Alkolikler toplantıları | Gönüllü; ücretsiz |
| İzlem | En az bir yıl | Ekip |
| Psikoterapi yaklaşımı | Odak |
|---|---|
| Motivasyonel görüşme | Kararsızlığın çözülmesi; kişinin kendi nedenleri |
| Bilişsel davranışçı terapi | Yüksek riskli durumlar; baş etme becerileri |
| Çift ve aile temelli tedaviler | İlişkinin iyileşmeyi desteklemesi |
| On iki basamak yaklaşımı | Akran desteği |
| Farkındalık temelli yinelemeyi önleme | İstekle kalabilme |
Arındırma tedavinin başıdır; yalnızca arındırmayla yetinildiğinde yineleme çok sıktır. Psikologlar ilaç yazmaz ve arındırma yapmaz; psikoterapi, hekim izlemiyle birlikte yürütülür.
Hedef konusunda: bağımlılık düzeyinde içenler için en güvenli ve en çok önerilen hedef tümüyle bırakmaktır. Riskli içme düzeyindekilerde azaltma hedefi hekimle konuşulabilir.
| Nereye başvurulur |
|---|
| AMATEM (Alkol ve Madde Bağımlılığı Tedavi Merkezleri) |
| Psikiyatri poliklinikleri |
| Yeşilay Danışmanlık Merkezleri (YEDAM): 115; ücretsiz |
| Adsız Alkolikler; yakınlar için Al-Anon aile grupları |
| Acil durumda 112 |
Güncel başvuru yollarını ve hat numaralarını resmi kaynaklardan doğrulayın. Bu alanda çalışan uzmanlar bağımlılık sayfasında yer alıyor.
| Yapın | Yapmayın |
|---|---|
| Ayıkken, sakin bir anda konuşun | Sarhoşken tartışmak |
| Gözleminizi ve duygunuzu söyleyin: “Dün gece çocukların önünde bayıldın; korktum” | “Alkoliksin!” diye etiketlemek |
| Somut bir adım önerin: “Birlikte hekime gidelim” | “Bir daha içmeyeceğim” sözüyle yetinmek |
| Sonuçlarıyla yüzleşmesine izin verin | İşvereni arayıp bahane uydurmak; kustuğunu temizlemek; borcunu ödemek |
| Az ve uygulanabilir sınırlar: “İçtiysen arabaya binmem” | Tehdit edip uygulamamak |
| İçkileri dökmek yerine sınırınızı koruyun | Şişeleri saklamak, dökmek, saymak; denetim savaşı tüketir |
| Kendiniz destek alın | “Yeterince sevsem, iyi bir eş olsam içmezdi” suçluluğu |
| Çocukları koruyun; yaşlarına uygun açıklayın: “Baban hasta; bu senin suçun değil” | Çocuğu sırdaş ya da bekçi yapmak |
| Ayık dönemleri fark edin ve söyleyin | Yalnızca içtiğinde ilgilenmek |
Üç şeyi hatırlayın: buna siz neden olmadınız; bunu siz denetleyemezsiniz; bunu siz iyileştiremezsiniz. Yapabileceğiniz, kolaylaştırmayı bırakmak, tedaviyi desteklemek ve kendinize bakmaktır.
Güvenlik: Alkol, aile içi şiddet riskini artırır. Şiddet ya da tehdit varsa öncelik sizin ve çocukların güvenliğidir: acil durumda 112; danışma ve destek için Alo 183. Alkollü birinin kullandığı araca binmeyin.
Yineleme, tedavi sürecinde sık görülür ve tedavinin başarısız olduğunu göstermez; planın gözden geçirilmesi gerektiğini gösterir.
| Yüksek riskli durum | Hazırlık |
|---|---|
| Olumsuz duygular: öfke, üzüntü, yalnızlık, can sıkıntısı | Duyguyla baş etmenin başka yolları; birini aramak |
| Sosyal baskı: düğün, kutlama, iş yemeği | Hazır cümle: “Teşekkürler, içmiyorum”; elde alkolsüz bir içecek; erken ayrılma planı |
| Eski ortamlar, eski arkadaşlar | İlk aylarda uzak durmak |
| Olumlu duygular: kutlama, “hak ettim” | Başka ödüller |
| “Artık kontrol edebilirim” düşüncesi | En tehlikeli düşüncelerden biri |
| Açlık, yorgunluk, uykusuzluk | Düzenli yemek ve uyku |
| Evde alkol bulunması | Evden çıkarmak |
| Akşam saatleri, hafta sonları | Dolu program |
“Yalnızca bir kadeh” bağımlılıkta çoğunlukla eski düzene dönüşün ilk adımıdır. Bir kayma olduysa: “nasılsa bozdum” demeyin; aynı gün hekiminizi, terapistinizi ya da güvendiğiniz bir kişiyi arayın.
İstek bir dalgadır: yükselir ve çoğunlukla 15-30 dakika içinde iner. Ertelemek, yer değiştirmek, bir şey yiyip içmek ve birini aramak dalganın geçmesine yardım eder.
İçmeyi denetleyemiyor, azaltma girişimleriniz başarısız oluyor, içmeyince bedensel belirtiler yaşıyor ya da zarar gördüğünüz halde sürdürüyorsanız bir hekime başvurun.
Evet. Belirleyici olan sıklık değil, denetim kaybı ve sonuçlardır; yalnızca hafta sonları içip her seferinde ölçüyü kaçıran biri de risk altındadır.
Arındırma bir-iki hafta; psikoterapi ve izlem en az bir yıl sürer.
Hafif içenler bırakabilir. Uzun süredir her gün yoğun içiyorsanız ani bırakma tehlikelidir; hekime başvurun.
Kendiniz danışmanlık alın, kolaylaştırıcı davranışları bırakın, net sınırlar koyun ve ayık anlarında konuşmayı sürdürün.
İzlem, yinelemeyi önleme ve aile görüşmeleri görüntülü yapılabilir; arındırma ve tıbbi izlem yüz yüze yürütülür. Ayrıntılar online terapi sayfasında.
İlçenize göre uzmanları görmek için İstanbul psikolog sayfasını inceleyebilirsiniz.

Sigarayı bırakırken yaşanan kaygı, sinirlilik, odaklanma güçlüğü ve kilo endişesiyle nasıl baş edilir? Nikotin yoksunluğu, süresi ve pratik öneriler.
Devamını oku
Esrar bağımlılık yapar mı? Esrar kullanım bozukluğunun belirtileri, tolerans, yoksunluk, günlük hayata etkileri ve ne zaman destek alınmalı.
Devamını oku
Madde ve alkol uykuyu nasıl bozar? Bıraktıktan sonra yaşanan uykusuzluk, nüks riskiyle ilişkisi ve ilaçsız uyku düzenleme yöntemleri.
Devamını okuDanışanlar için
Türkiye'nin ve dünyanın her yerinden güvenli görüntülü görüşmeyle destek alın. Online görüşme yapan psikologları inceleyin.
Psikologlar için
İlçenizde sizi arayan danışanlara görünür olun. Paketleri inceleyin, kayıt formunu doldurun.