Anksiyete Bozukluğu Nedir? Türleri, Belirtileri ve Tedavisi

Kısa cevap: Anksiyete bozukluğu, durumla orantısız, uzun süren ve günlük hayatı aksatan yoğun kaygı ve korkuyla seyreden bir grup ruhsal bozukluğun genel adıdır. Yaygın anksiyete bozukluğu, panik bozukluk, sosyal anksiyete bozukluğu, agorafobi ve özgül fobiler bu gruba girer. En yaygın ruhsal sorunlar arasındadır ve bilişsel davranışçı terapi ile gerektiğinde ilaç tedavisi çok etkilidir.

Kaygı, herkesin yaşadığı doğal ve hatta gerekli bir duygudur. Sınav öncesi heyecan, önemli bir görüşme öncesi gerginlik bizi hazırlanmaya iter. Ancak kaygı sürekli hale geldiğinde, gerçek bir tehlike olmadan da devam ettiğinde ve hayatı kısıtladığında bir anksiyete bozukluğundan söz edilebilir. Bu yazıda anksiyete bozukluklarını genel hatlarıyla ele alıyoruz.

Normal Kaygı ile Anksiyete Bozukluğu Arasındaki Fark

• Orantı: Normal kaygı durumla orantılıdır; anksiyete bozukluğunda tepki durumdan çok daha büyüktür.
• Süre: Normal kaygı durum geçince azalır; anksiyete bozukluğunda haftalar ve aylarca sürer.
• Etki: Anksiyete bozukluğu iş, okul, ilişkiler ve günlük hayatı belirgin şekilde kısıtlar.
• Kaçınma: Kişi kaygı yaratan durumlardan giderek daha fazla kaçınır.

Anksiyete Bozukluğu Türleri

• Yaygın anksiyete bozukluğu: Birçok konu hakkında sürekli ve kontrol edilmesi zor endişe.
• Panik bozukluk: Tekrarlayan, beklenmedik panik ataklar ve yeni atak yaşama korkusu.
• Sosyal anksiyete bozukluğu: Başkaları tarafından olumsuz değerlendirilme korkusu.
• Agorafobi: Kaçmanın zor olacağı yerlerde bulunma korkusu.
• Özgül fobiler: Yükseklik, hayvan, kan, uçak gibi belirli şeylere yönelik yoğun korku.
• Ayrılma anksiyetesi: Bağlı olunan kişilerden ayrılma korkusu; çocuklarda ve yetişkinlerde görülebilir.

Obsesif kompulsif bozukluk ve travma sonrası stres bozukluğu da kaygıyla yakından ilişkili olmakla birlikte güncel sınıflandırmalarda ayrı başlıklar altında ele alınır.

Bedensel Belirtiler

• Çarpıntı ve hızlı nefes
• Kas gerginliği, titreme
• Terleme, sıcak basması ya da üşüme
• Mide bulantısı, karın ağrısı
• Baş dönmesi
• Uyku sorunları ve yorgunluk

Zihinsel ve Davranışsal Belirtiler

• Sürekli endişe ve “ya şöyle olursa” düşünceleri
• Odaklanma güçlüğü
• Huzursuzluk ve sinirlilik
• Kötü bir şey olacakmış hissi
• Kaygı yaratan durumlardan kaçınma
• Sürekli güvence arama

Nedenleri

Anksiyete bozuklukları genellikle birden fazla etkenin bir araya gelmesiyle ortaya çıkar: genetik yatkınlık, beyin kimyası, mizaç, çocukluk deneyimleri, stresli yaşam olayları, travmalar ve öğrenilmiş düşünce kalıpları. Bazı bedensel hastalıklar ve maddeler de kaygı belirtilerine yol açabilir.

Tedavi

• Bilişsel davranışçı terapi: Anksiyete bozukluklarında en güçlü kanıta sahip psikoterapi yöntemidir; düşünce kalıplarını ve kaçınma davranışlarını ele alır.
• Maruz bırakma: Korkulan durumlarla kademeli ve güvenli bir şekilde yüzleşmek.
• İlaç tedavisi: Gerektiğinde psikiyatrist tarafından önerilebilir.
• Destekleyici yöntemler: Düzenli egzersiz, uyku, gevşeme ve farkındalık teknikleri.

Sık Sorulan Sorular

Anksiyete bozukluğu olan birine nasıl destek olunur?

Anksiyete bozukluğu yaşayan bir yakınınıza destek olmak istiyorsanız, iyi niyetli ama faydasız tepkilerden kaçınmak önemlidir. “Sakin ol”, “Abartıyorsun” ya da “Düşünme geçer” gibi sözler kişinin kendini anlaşılmamış hissetmesine yol açabilir.

• Dinleyin: Çözüm sunmadan önce kişinin ne yaşadığını anlamaya çalışın.
• Duygularını kabul edin: “Bu senin için gerçekten zor olmalı” demek güven verir.
• Kaçınmayı beslemeyin: Kişinin korktuğu her şeyi onun yerine yapmak, kısa vadede rahatlatsa da kaygıyı uzun vadede güçlendirebilir.
• Küçük adımları destekleyin: Korktuğu durumlarla yavaş yavaş yüzleşmesini cesaretlendirin.
• Profesyonel yardımı teşvik edin: Terapist bulmasına ya da randevu almasına yardımcı olabilirsiniz.
• Kendinize de bakın: Sürekli destek vermek yorucu olabilir; kendi sınırlarınızı korumak önemlidir.

Anksiyete ve diğer sorunlar

Anksiyete bozuklukları çoğu zaman tek başına görülmez. Depresyon, uyku bozuklukları, alkol ya da madde kullanımı, sindirim sorunları ve kronik ağrı anksiyeteyle sık birlikte görülür. Bazı kişiler kaygıyla baş etmek için alkol ya da sakinleştiricilere yönelebilir; bu durum kısa vadede rahatlatsa da uzun vadede kaygıyı artırır ve bağımlılık riski taşır. Bu nedenle anksiyete değerlendirilirken eşlik eden sorunların da ele alınması, tedavinin başarısını artırır. Bir psikolog ya da psikiyatrist, durumunuzu bütüncül olarak değerlendirerek size uygun tedavi planını oluşturabilir.

Anksiyete bozuklukları alanında çalışan uzmanlar için İstanbul psikologları listesine göz atabilirsiniz.