Altı Psikolojik Test: Bender Gestalt, d2 Dikkat, Metropolitan, Okul Olgunluk, Rorschach ve Stanford-Binet

Altı Psikolojik Test: Bender Gestalt, d2 Dikkat, Metropolitan, Okul Olgunluk, Rorschach ve Stanford-Binet

Kısa cevap: Bu yazı, Türkiye’de sık adı geçen altı psikolojik testi tanıtır. Bender Gestalt görsel-motor algıyı, d2 seçici dikkati ve yoğunlaşmayı, Metropolitan ile diğer okul olgunluğu testleri çocuğun ilkokula hazır olup olmadığını, Rorschach algı ve kişilik işleyişini, Stanford-Binet ise iki yaşından itibaren zekâyı ölçer. Hiçbiri tek başına tanı koymaz; hepsi eğitimini almış uzmanlar tarafından, görüşme ve gözlemle birlikte yorumlanır. İnternetteki sürümleri geçerli değildir.

Altı test tek tabloda

Test Ne ölçer Yaş Süre Uygulama
Bender Gestalt Görsel-motor algı ve eşgüdüm Çocuk (yaklaşık 5 yaştan itibaren) ve yetişkin 10-20 dk Bireysel
d2 dikkat testi Seçici dikkat, yoğunlaşma, işlem hızı Yaklaşık 9 yaştan yetişkinliğe 8-10 dk Bireysel ya da grup
Metropolitan okul olgunluğu Okula hazır oluş Okul öncesi (5-6 yaş) 25-30 dk Bireysel ya da küçük grup
Diğer okul olgunluk değerlendirmeleri Okula hazır oluş Okul öncesi Değişir Bireysel
Rorschach Algı, düşünce, duygu ve kişilik işleyişi Çocuk, ergen, yetişkin 45-90 dk Bireysel
Stanford-Binet Genel zekâ 2 yaştan yetişkinliğe 45-90 dk Bireysel

Bender Gestalt testi nedir?

Bender Gestalt Görsel Motor Algı Testi, kişinin dokuz geometrik şekli bakarak kâğıda kopyalamasına dayanan bir testtir. 1938’de çocuk nöropsikiyatristi Lauretta Bender tarafından geliştirilmiştir.

Özellik Açıklama
Malzeme Üzerinde noktalar, çizgiler, eğriler ve açılardan oluşan şekillerin bulunduğu dokuz kart; boş kâğıt, kalem
Yönerge “Bu şekilleri, gördüğün gibi çiz.” Süre sınırı yoktur; silgi kullanılabilir
Puanlama Çocuklarda en yaygın sistem, gelişimsel hataları sayar: şeklin bozulması, döndürülmesi, parçaların birleştirilememesi, yineleme
Ne ölçer Görsel algı ile el hareketinin eşgüdümü; görsel-motor olgunluk
Kullanıldığı yerler
Okul olgunluğu değerlendirmesinin bir parçası
Öğrenme güçlüğü kuşkusunda yardımcı araç
Gelişimsel gecikmenin taranması
Yetişkinlerde nörolojik etkilenmenin taranması
Zekâ testleriyle birlikte, bir test bataryasının parçası olarak

Çocuğun şekilleri kopyalama becerisi yaşla birlikte gelişir; beş yaşındaki çocuğun yaptığı “hata”, on yaşındaki çocukta beklenmez. Bu nedenle puan, yaş normlarına göre yorumlanır.

Sınırları: test kısa bir tarama aracıdır. Kötü bir çizim; dikkat sorunu, ince motor güçlük, görme sorunu, isteksizlik ya da kaygıdan da kaynaklanabilir. Tek başına “beyin hasarı” ya da “öğrenme güçlüğü” tanısı koydurmaz. Çizimlerden duygusal durum hakkında yorum yapmanın bilimsel desteği sınırlıdır.

d2 dikkat testi nedir?

d2 Dikkat Testi, Almanya’da Rolf Brickenkamp tarafından 1962’de geliştirilmiş, kısa süreli seçici dikkati ve yoğunlaşmayı ölçen bir kâğıt-kalem testidir.

Özellik Açıklama
Görev Satırlar halinde dizilmiş “d” ve “p” harfleri arasından, çevresinde toplam iki çizgi bulunan “d” harflerini bulup işaretlemek
Yapı 14 satır; her satır için 20 saniye; uygulayıcı “Geç!” dediğinde bir sonraki satıra geçilir
Süre Yönerge ile birlikte yaklaşık 8-10 dakika
Yaş Yaklaşık 9 yaştan itibaren
Puan Anlamı
Toplam işlenen madde Hız
Atlama hataları Hedefi kaçırma: dikkatsizlik
Yanlış işaretleme hataları Hedef olmayanı işaretleme: dürtüsellik, özensizlik
Hata yüzdesi Doğruluk, özen
Toplam madde eksi hata Genel performans
Yoğunlaşma performansı Doğru işaretlenenler eksi yanlış işaretlenenler
Satırlar arası dalgalanma Performansın tutarlılığı
Profil Olası yorum
Hızlı ve doğru İyi yoğunlaşma
Hızlı, ama çok hatalı Dürtüsel çalışma biçimi
Yavaş, ama doğru Temkinli, özenli; ya da yavaş işlem hızı
Yavaş ve hatalı Dikkat güçlüğü; ya da yönergeyi anlamama, isteksizlik

Kullanıldığı yerler: dikkat değerlendirmelerinin bir parçası; sürücü ve personel seçimi; spor psikolojisi; araştırmalar.

Önemli: d2, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu tanısı koymaz. On dakikalık, yapılandırılmış ve bire bir bir görevde iyi performans gösteren birçok çocukta DEHB vardır; kaygılı ya da uykusuz bir çocuk da kötü puan alabilir. Tanı, çocuk ve ergen psikiyatristinin klinik değerlendirmesiyle, aile ve okul bilgisine dayanarak konur.

Okul olgunluğu nedir? Okul olgunluk testleri

Okul olgunluğu, çocuğun ilkokulun beklentilerini karşılamaya bedensel, zihinsel, duygusal ve sosyal olarak hazır olmasıdır. Yalnızca takvim yaşı ya da zekâ değildir; çok zeki bir çocuk da duygusal olarak hazır olmayabilir.

Alan Hazır oluşun göstergeleri
Bedensel ve motor Kalemi tutabilme; makas kullanma; düğme, fermuar; tuvalet ve yemek becerileri; bir ders süresince oturabilme
Zihinsel Dikkati 15-20 dakika sürdürebilme; yönerge izleme; benzerlik ve farkları ayırt etme; sayı ve miktar kavramları; sesleri ayırt etme
Dil Kendini cümlelerle ifade etme; dinlediğini anlama; öykü anlatma
Duygusal Anne babadan ayrılabilme; engellenmeye dayanma; sıra bekleme; duygularını söze dökme
Sosyal Akranlarla oynama; paylaşma; kurallara uyma; yetişkinden yardım isteme
Öz bakım Eşyalarına sahip çıkma; kendi başına giyinme
Değerlendirmede kullanılan araçlar
Metropolitan Okul Olgunluğu Testi
Görsel-motor testler (Bender Gestalt, Frostig)
Gelişim envanterleri ve tarama testleri
Gerekirse zekâ testleri
Çizim (bir insan çiz)
Okul öncesi öğretmeninin gözlemleri
Anne baba görüşmesi
Ne zaman değerlendirme istenir
Okula başlama yaşı sınırında doğan çocuklar: erken mi başlasın, bir yıl beklesin mi?
Okul öncesi öğretmeninin kaygıları
Dikkat, dil ya da motor alanda gecikme kuşkusu
Ayrılmakta yoğun güçlük

Okula bir yıl geç başlamak bir başarısızlık değildir; hazır olmayan çocuğu erken başlatmak ise okula karşı uzun süreli olumsuz tutum yaratabilir. Öte yandan hazır olan çocuğu bekletmek de sıkılmaya yol açar. Karar, tek bir test puanına değil, bütün alanlara bakılarak verilir. Okula başlama yaşı ve erteleme koşulları mevzuatla belirlenir ve zaman içinde değişebilir; güncel kuralları okul yönetiminden ya da rehberlik ve araştırma merkezinden öğrenin.

Değerlendirme rehberlik ve araştırma merkezlerinde, okul rehberlik servislerinde ve çocuklarla çalışan psikologlar tarafından yapılır. Çocuklarla çalışan uzmanlar çocuk ve ergen sayfasında yer alıyor.

Metropolitan okul olgunluğu testi

Metropolitan Okul Olgunluğu Testi (Metropolitan Readiness Test), 1930’larda ABD’de geliştirilmiş, Türkiye’ye uyarlanmış ve okula hazır oluşu değerlendirmede en yaygın kullanılan araçlardan biri olmuştur.

Alt test Çocuktan istenen Ölçtüğü
Sözcük anlama Söylenen sözcüğe uygun resmi işaretlemek Sözcük dağarcığı
Cümleler Söylenen cümleye uygun resmi bulmak Dinlediğini anlama
Genel bilgi Tanımlanan nesneyi bulmak Gündelik bilgi
Eşleştirme Verilen şeklin aynısını bulmak Görsel ayırt etme
Sayılar Sayma, miktar, sıralama Sayı kavramları
Kopya etme Şekilleri kopyalamak Görsel-motor eşgüdüm
Özellik Açıklama
Toplam Yaklaşık 100 madde
Süre 25-30 dakika
Uygulama Bireysel ya da küçük grup; kâğıt-kalem
Sonuç Toplam puan, hazır oluş düzeylerine göre sınıflandırılır: çok iyiden yetersize

Güçlü yanı: kısa, uygulaması kolay, okulun akademik beklentileriyle doğrudan ilgili.

Sınırı: yalnızca akademik-bilişsel hazır oluşu ölçer. Duygusal ve sosyal olgunluğu (ayrılabilme, sıra bekleme, engellenmeye dayanma) ölçmez; oysa okulun ilk yılındaki güçlüklerin çoğu bu alanlardan kaynaklanır. Bu yüzden görüşme, gözlem ve öğretmen görüşüyle tamamlanmalıdır.

Çocuğu teste “çalıştırmak” sonucu geçersiz kılar ve kararı yanıltır.

Rorschach testi nedir?

Rorschach Mürekkep Lekesi Testi, kişinin simetrik mürekkep lekelerinde ne gördüğüne dayanan bir kişilik değerlendirme aracıdır. İsviçreli psikiyatrist Hermann Rorschach tarafından 1921’de yayımlanmıştır.

Özellik Açıklama
Malzeme On kart: beşi siyah-gri, ikisi siyah-kırmızı, üçü çok renkli
Birinci aşama Her kart için: “Bu ne olabilir?” Yanıtlar sözcüğü sözcüğüne yazılır
İkinci aşama (soruşturma) Kartlar yeniden gösterilir: “Neresinde gördünüz? Öyle görünmesini sağlayan neydi?”
Süre 45-90 dakika

Yaygın sanının aksine, önemli olan yalnızca “ne görüldüğü” değildir. Kodlamada asıl ağırlık, nasıl görüldüğündedir:

Kodlanan Soru
Yer Lekenin tümü mü, büyük bir bölümü mü, küçük bir ayrıntı mı kullanıldı?
Belirleyiciler Yanıtı ne belirledi: biçim, renk, gölgeleme, hareket?
Biçim niteliği Görülen şey, lekenin biçimine ne kadar uyuyor?
İçerik İnsan, hayvan, nesne, doğa
Yaygınlık Çoğu insanın verdiği bir yanıt mı, özgün mü?
Düzenleme Parçalar arasında ilişki kuruldu mu?
Özel puanlar Düşüncede kayma, alışılmadık sözel ifadeler

Bu kodlardan, kişinin algısının gerçeğe uygunluğu, düşünce düzeni, duygularını nasıl işlediği, stresle baş etme kaynakları ve ilişkilere bakışı hakkında varsayımlar üretilir.

Tartışma Açıklama
Eleştiriler Geçmişte farklı puanlama sistemleri kullanılmış; bazı göstergelerin geçerliği desteklenmemiş; sağlıklı kişileri olduğundan sorunlu gösterme eğilimi eleştirilmiştir
Destekleyen bulgular Kapsamlı bir derleme çalışması, özellikle düşünce bozukluğu ve algısal doğruluk ile ilgili göstergelerin geçerliğinin iyi olduğunu; birçok başka göstergenin ise zayıf kaldığını göstermiştir
Güncel durum Araştırmalara dayanan, standartlaştırılmış kodlama ve normlar kullanan güncel sistemler geliştirilmiştir

Sonuç: Rorschach, eğitimli bir uzmanın elinde, özellikle düşünce ve algı süreçlerinin değerlendirilmesinde yararlı bilgi verebilir; tek başına tanı koymaz ve her soruya yanıt vermez. Uygulaması ve yorumu uzun bir eğitim gerektirir.

Kartların internette dolaşan görüntülerine bakıp “yanıtları” öğrenmek, testin değerini azaltır ve sizin için yapılacak değerlendirmeyi zayıflatır.

Stanford-Binet zekâ testi nedir?

Stanford-Binet, çağdaş zekâ testlerinin atasıdır. 1905’te Fransa’da Alfred Binet ve Théodore Simon, okulda ek desteğe gereksinimi olan çocukları belirlemek için ilk ölçeği geliştirdi; 1916’da Stanford Üniversitesi’nden Lewis Terman bunu ABD için uyarlayıp genişletti. “Zekâ bölümü” (IQ) kavramı bu testle yaygınlaştı.

Özellik Açıklama
Yaş 2 yaştan yetişkinliğe: küçük çocuklarda kullanılabilmesi önemli bir üstünlüğüdür
Uygulama Bireysel; çocuğun düzeyine göre uyarlanır: yaşına uygun maddelerle başlanır, başarılı oldukça zorlaşır
Süre 45-90 dakika
Güncel sürüm (beşinci) Beş etmen: akıcı akıl yürütme, bilgi, sayısal akıl yürütme, görsel-uzamsal işlemleme, çalışma belleği; her biri sözel ve sözel olmayan görevlerle ölçülür
Puan Ortalama 100, standart sapma 15

Eski sürümlerde zekâ bölümü, zekâ yaşının takvim yaşına bölünüp yüzle çarpılmasıyla hesaplanırdı; bugün bütün çağdaş testlerde puan, çocuğun kendi yaş grubuyla karşılaştırılmasına dayanır.

Stanford-Binet Wechsler ölçekleri (WISC)
Yaş aralığı 2 yaş ve üzeri; tek test Yaş dönemlerine göre ayrı testler; çocuk ölçeği 6-16 yaş
Uç puanlar Çok düşük ve çok yüksek düzeyleri ayırt etmede güçlü Orta aralıkta ayrıntılı profil
Kullanım Okul öncesi çocuklar; üstün yetenek ve zihinsel yetersizlik değerlendirmeleri Okul çağı çocuklarında en yaygın

Türkiye’de testin eski bir biçimi uzun yıllar kullanılmış; güncel sürümlerinin uyarlama ve norm durumu kuruma göre değişir. Test yaptırırken hangi sürümün ve hangi normların kullanıldığını sormak yerindedir: eski normlar, puanı olduğundan yüksek gösterebilir.

Test sonuçlarını doğru okumak

İlke Açıklama
Test, bir sorunun yanıtına yardım eder “Neden test yapılıyor?” sorusunun yanıtı belli olmalı
Tek test, tek karar verdirmez İyi değerlendirme: görüşme, gözlem, öykü ve birden çok araç
Puan bir aralıktır Her ölçümün hata payı vardır
O günü yansıtır Yorgunluk, hastalık, kaygı, isteksizlik sonucu etkiler
Norm önemlidir Test, Türkiye’de uyarlanmış ve güncel normlara sahip olmalı
Uygulayıcı önemlidir Testin eğitimini almış psikolog; standart koşullar
Tanı testle konmaz Tanıyı hekim koyar; test destekleyicidir
Rapor, öneri içermelidir “Ne çıktı?” kadar “Şimdi ne yapacağız?”
Etiket değildir Çocuğa puan söylenmez; güçlü ve desteklenecek yanları anlatılır
Gizlidir Sonuçlar, veli ya da kişinin izni olmadan paylaşılmaz
Uygulayıcıya sorulabilecekler
“Hangi testi, neden uygulayacaksınız?”
“Bu testin eğitimini aldınız mı?”
“Testin Türkiye normları var mı; ne zaman yapılmış?”
“Sonuçları nasıl ve ne zaman paylaşacaksınız? Yazılı rapor verilecek mi?”
“Sonuca göre ne tür önerilerde bulunacaksınız?”

Bu testler çevrim içi uygulanmaz. Sonuçların konuşulduğu geri bildirim görüşmeleri ise görüntülü yapılabilir.

On mürekkep lekesinin öyküsü

Hermann Rorschach’ın çocukluk lakabı “Klecks” idi: Almanca “mürekkep lekesi.” Okul arkadaşları bu adı, onun o dönemde çocuklar arasında yaygın olan bir oyuna düşkünlüğü yüzünden takmıştı: kâğıda mürekkep damlatıp ikiye katlamak ve çıkan lekede ne görüldüğünü söylemek. Babası bir resim öğretmeniydi; Rorschach, ressam olmakla hekim olmak arasında kararsız kaldıktan sonra tıbbı seçti.

Psikiyatrist olarak çalışırken, farklı hastaların aynı lekelerde farklı şeyler gördüğünü fark etti. Yüzlerce leke hazırladı; yüzlerce hasta ve sağlıklı gönüllüyle denedi; içlerinden on tanesini seçti. Onu ilgilendiren, insanların ne gördüğünden çok nasıl gördüğüydü: bütüne mi bakıyorlardı, ayrıntıya mı; rengi mi kullanıyorlardı, biçimi mi; hareket görüyorlar mıydı?

Kitabını yayımlatmakta zorlandı; birkaç yayınevi geri çevirdi. Sonunda basan yayınevi, maliyet nedeniyle kartların sayısını ona indirdi ve baskı sırasında lekelerde, özgün çizimlerde olmayan gölgelenmeler oluştu. Rorschach bu baskı hatasını beğendi: gölgeler, yoruma yeni bir boyut katıyordu. Bugün kullanılan kartlar, o baskının kusurlarını taşır.

Kitap 1921’de yayımlandı ve neredeyse hiç satmadı. Rorschach ertesi yıl, otuz yedi yaşında, apandisit iltihabına bağlı bir karın zarı iltihabından öldü. Testinin dünyanın en tanınmış psikolojik aracı olacağını, lekelerin filmlere, çizgi romanlara, gündelik dile gireceğini göremedi.

Yüz yıl sonra, aynı on kart hâlâ kullanılıyor. Ve test hakkındaki en yaygın yanlış sanı da hâlâ sürüyor: “Kelebek dersen normal, yarasa dersen sorunlu” diye bir kural yok.

Sık sorulan sorular

Bender Gestalt testi neyi ölçer?

Görsel-motor algıyı ve eşgüdümü; çocuğun gördüğü şekli kâğıda aktarma becerisini.

d2 testi dikkat eksikliği tanısı koyar mı?

Hayır. Dikkatin bir yönünü ölçen kısa bir testtir; DEHB tanısını çocuk ve ergen psikiyatristi klinik değerlendirmeyle koyar.

Okul olgunluk testi zorunlu mu?

Genel olarak hayır; kararsız kalınan durumlarda yol göstericidir. Okula başlama yaşı ve ertelemeye ilişkin güncel kuralları okuldan ya da rehberlik ve araştırma merkezinden öğrenin.

Rorschach testi güvenilir mi?

Bazı göstergeleri (özellikle düşünce ve algıyla ilgili olanlar) araştırmalarla desteklenmiştir; bazıları zayıftır. Eğitimli bir uzman tarafından, başka bilgilerle birlikte kullanılmalıdır.

Stanford-Binet ile WISC arasındaki fark nedir?

İkisi de bireysel zekâ testidir. Stanford-Binet iki yaşından itibaren uygulanabilir ve uç düzeyleri ayırt etmede güçlüdür; WISC okul çağında en yaygın kullanılan testtir.

Test sonuçları hakkında online görüşebilir miyim?

Evet; testler yüz yüze uygulanır, geri bildirim ve sonraki destek görüşmeleri görüntülü yapılabilir. Ayrıntılar online terapi sayfasında.

İlçenize göre uzmanları görmek için İstanbul psikolog sayfasını inceleyebilirsiniz.

Psikolog Bul logosu
Psikolog Bul

İstanbul'un 39 ilçesinde psikolog bulun.

İstanbul Psikolog

Danışanlar için

Evinizden çıkmadan psikologla görüşün

Türkiye'nin ve dünyanın her yerinden güvenli görüntülü görüşmeyle destek alın. Online görüşme yapan psikologları inceleyin.

Psikologlar için

Psikolog musunuz? Rehbere eklenin

İlçenizde sizi arayan danışanlara görünür olun. Paketleri inceleyin, kayıt formunu doldurun.

İstanbul Psikolog