Deprem Korkusu (Sismofobi) ile Yaşamak

Kısa cevap: Deprem korkusu, deprem riski yüksek bölgelerde yaşayanlarda anlaşılır bir duygudur. Korku; sürekli tetikte olmaya, uykusuzluğa, evden çıkamamaya ya da hafif sarsıntılarda panik ataklara yol açıyorsa sismofobiden söz edilebilir. Hazırlık yapmak ve terapi bu kaygıyı yönetilebilir hâle getirir.

İstanbul gibi deprem riski yüksek bir şehirde yaşamak, deprem düşüncesini hayatın bir parçası yapar. Büyük depremlerin ardından haberler, sosyal medya paylaşımları ve uzman açıklamaları kaygıyı daha da artırabilir. Bu yazıda sağlıklı deprem bilinci ile kişiyi tüketen deprem korkusu arasındaki farkı ve baş etme yollarını ele alıyoruz.

Sismofobi nedir?

Sismofobi, depreme karşı yoğun ve süregen korkudur. Kişi deprem olasılığını sürekli düşünür, küçük titreşimleri deprem sanır ve günlük hayatını bu korkuya göre düzenlemeye başlar. Deprem yaşamış ya da kayıp vermiş kişilerde bu korku travma sonrası tepkilerle iç içe olabilir.

Belirtiler

• Kamyon geçişi, kapı çarpması gibi titreşimlerde irkilme ve çarpıntı
• Lambaları, avizeleri ya da bardaktaki suyu sürekli kontrol etme
• Yüksek katlara, kapalı alanlara, metroya girmekten kaçınma
• Gece uyuyamama, ayakkabıyla ya da kapıya yakın uyuma
• Deprem haberlerini ve uygulamalarını sürekli takip etme
• Deprem anına dair tekrarlayan düşünceler ve kâbuslar

Neden bu kadar yoğun yaşanır?

Depremin ne zaman olacağının bilinmemesi, belirsizliğe tahammülü düşük kişilerde kaygıyı artırır. Ayrıca medyada sık sık tekrarlanan yıkım görüntüleri, doğrudan deprem yaşamamış kişilerde bile dolaylı bir travma etkisi yaratabilir. Geçmişte deprem yaşamak, yakınlarını kaybetmek ya da enkaz altında kalan birini tanımak korkuyu daha da derinleştirir.

Sağlıklı tedbir mi, kaygı mı?

Deprem çantası hazırlamak, binanın durumunu öğrenmek, aile içi buluşma planı yapmak sağlıklı ve gerekli tedbirlerdir. Bu adımlar kaygıyı genellikle azaltır. Ancak tedbirler sürekli artıyor, bitmiyor ve hiçbir zaman “yeterli” hissettirmiyorsa kaygı tedbirin yerine geçmiş olabilir.

Deprem korkusuyla baş etme yolları

Kontrol edebildiklerinize odaklanın

Depremi engelleyemezsiniz ama hazırlıklı olabilirsiniz. Binanızın deprem dayanıklılığını uzmanlara inceletmek, mobilyaları sabitlemek, deprem çantası ve aile planı hazırlamak kontrol hissini güçlendirir.

Haber ve sosyal medya maruziyetini sınırlayın

Deprem uygulamalarından gelen her bildirimi takip etmek ve yıkım görüntülerini tekrar tekrar izlemek kaygıyı besler. Bildirimleri azaltmak ve bilgiyi resmi kaynaklardan almak daha sağlıklıdır.

Bedeninizi sakinleştirin

Yavaş ve derin nefes alma, kas gevşetme ve topraklama egzersizleri (etrafınızdaki beş şeyi görmek, dört sesi duymak gibi) ani korku anlarında bedendeki alarmı azaltır.

Kaçınmayı azaltın

Metroya binmemek, yüksek katlara çıkmamak gibi kaçınmalar kısa vadede rahatlatır ama korkuyu büyütür. Bu durumlara küçük adımlarla yeniden dönmek korkunun gücünü azaltır.

Düşünceleri sorgulayın

“Her an deprem olacak ve hepimiz öleceğiz” gibi felaket düşünceleri yerine daha dengeli düşünceler üretmek kaygıyı azaltır: “Risk var, ama hazırlıklıyım ve yapabileceklerimi yapıyorum.”

Çocuklarda deprem korkusu

• Çocuğun sorularını yaşına uygun, sakin ve dürüst bir dille yanıtlayın.
• Çök-kapan-tutun tatbikatını oyunlaştırarak öğretin.
• Yıkım görüntülerini çocukların yanında izlemekten kaçının.
• Uyku ve rutinleri korumaya çalışın; çocuk güveni düzende bulur.

Ne zaman psikolojik destek almalı?

Deprem korkusu uykunuzu, işinizi, ulaşım tercihlerinizi ve ilişkilerinizi belirgin şekilde etkiliyorsa, hafif sarsıntılar panik ataklara yol açıyorsa ya da deprem yaşadıktan sonra haftalardır geçmeyen kâbus ve irkilmeler varsa bir psikologla görüşmek önemlidir. Bilişsel davranışçı terapi ve travma odaklı yaklaşımlar (örneğin EMDR) bu alanda etkili seçeneklerdir.

Deprem haberleriyle ilişkinizi düzenleyin

Deprem kaygısını artıran en önemli etkenlerden biri, sürekli deprem haberlerine ve tahminlerine maruz kalmaktır. Sosyal medyada paylaşılan doğrulanmamış tahminler ve felaket senaryoları kaygıyı gereksiz yere yükseltebilir.

• Güvenilir kaynakları takip edin: Deprem bilgileri için Kandilli Rasathanesi ve AFAD gibi resmi kaynakları tercih edin.
• Bildirimleri sınırlayın: Küçük sarsıntılar için sürekli bildirim almak tetikte olma hâlini sürdürebilir.
• Tahmin içeriklerine dikkat edin: Depremin tarihini ve saatini kesin olarak tahmin eden paylaşımlar bilimsel değildir.
• Haber zamanı belirleyin: Gün içinde haberlere yalnızca belirli zamanlarda bakın.

Bilgilenmek ile kaygıyı beslemek arasındaki dengeyi korumak, hem hazırlıklı olmanızı hem de günlük hayatınızı sürdürmenizi sağlar.

Kaygı ve travma alanında çalışan uzmanlara İstanbul psikolog listesinden ulaşabilirsiniz.