Filial Terapi Nedir? Anne Babanın Yürüttüğü Oyun Terapisi

Filial Terapi Nedir? Anne Babanın Yürüttüğü Oyun Terapisi

Kısa cevap: Filial terapi, anne babaya çocuk merkezli oyun terapisinin temel becerilerinin öğretildiği ve anne babanın evde, haftada bir kez yarım saatlik özel oyun seansları yaptığı bir aile terapisi yöntemidir. Değişimin aracısı terapist değil, anne ya da babanın kendisidir. 3 ile 12 yaş arasındaki çocuklarda davranış sorunları, kaygı ve anne baba-çocuk ilişkisi güçlüklerinde etkili olduğunu gösteren araştırmalar vardır. Yapılandırılmış programlar çoğunlukla 10 hafta sürer.

Filial terapi nedir?

Filial terapi, 1960’larda Bernard ve Louise Guerney tarafından geliştirilmiş bir yöntemdir. “Filial” sözcüğü Latince “oğul, kız” anlamındaki sözcüklerden gelir ve anne baba-çocuk bağını anlatır.

Yöntemin özü şudur: oyun terapisti çocukla haftada bir saat çalışır; anne baba ise çocukla her gün birliktedir. Öyleyse terapistin becerileri anne babaya öğretilirse etki hem daha güçlü hem daha kalıcı olur.

Günümüzde en yaygın biçimi, Garry Landreth’in geliştirdiği on haftalık “Çocuk-Ebeveyn İlişkisi Terapisi” programıdır.

Filial terapi neden işe yarar?

Etken Açıklama
Çocuk için en önemli kişi Çocuğun, anne babasından gördüğü kabul ve ilgi, bir terapistten gördüğünden çok daha etkilidir
İlişkinin onarılması Sorunlu davranışların çoğu ilişkideki gerginlikle beslenir; ilişki düzelince davranış da değişir
Çocuğun dili oyundur Çocuk duygularını söze dökemez; oyunda gösterir
Anne babanın bakışı değişir Çocuğu “yaramaz” değil, “bir şey anlatmaya çalışan” olarak görmeye başlar
Becerilerin gündelik yaşama yayılması Oyun seansında öğrenilen dinleme ve sınır koyma, zamanla günün tamamına taşınır
Kalıcılık Terapi bitse de anne baba becerileriyle evde kalır
Anne babanın yeterlik duygusu “Çocuğuma ben yardım edebiliyorum”

Denetimli çalışmaları birleştiren derlemeler, filial terapinin çocukların davranış sorunlarını azalttığını, anne babanın stresini düşürdüğünü ve anne baba-çocuk ilişkisini güçlendirdiğini; etkisinin, terapistin yürüttüğü oyun terapisiyle benzer ya da daha yüksek olduğunu bildiriyor.

Filial terapi kimlere uygundur?

Filial terapi çoğunlukla 3 ile 12 yaş arasındaki çocukların anne babalarıyla uygulanır.

Uygun durumlar Örnek
Davranış sorunları Öfke nöbetleri, inatlaşma, vurma
Kaygı ve korkular Ayrılma kaygısı, çekingenlik, gece korkuları
Yaşam değişiklikleri Kardeş doğumu, boşanma, taşınma, okula başlama
Anne baba-çocuk ilişkisinde gerginlik “Hiçbir şeyde anlaşamıyoruz”
Kayıp ve yas Bir yakının ölümü
Süregen hastalığı olan çocuklar Hastane yaşantıları
Evlat edinme, koruyucu aile Bağ kurma
Özel gereksinimli çocuklar İlişkiyi ve iletişimi destekleme
Koruyucu amaçlı Sorun olmadan ilişkiyi güçlendirmek isteyen aileler
Uygun olmayan ya da önce başka destek gereken durumlar
Anne babanın ağır depresyon, bağımlılık gibi kendi tedavi gereksinimi; önce anne babanın desteklenmesi
Evde şiddet ya da istismar; öncelik güvenliktir (112, Alo 183)
Çocukta ağır travma belirtileri; önce bireysel oyun terapisi, sonra filial
Anne babanın haftalık seansa ve evde oyun saatine zaman ayıramaması
Çocuğa yönelik yoğun öfke ya da reddetme; önce anne babayla bireysel çalışma

Otizm, dikkat eksikliği gibi durumlarda filial terapi ilişkiyi destekler, ancak temel tedavinin (özel eğitim, hekim izlemi) yerini tutmaz.

Filial terapide öğretilen dört beceri

Beceri Ne yapılır Örnek
Yapılandırma Oyun seansının başını, sonunu ve çerçevesini belirlemek “Bu bizim özel oyun zamanımız. Burada oyuncaklarla istediğin birçok biçimde oynayabilirsin.” Bitime beş dakika ve bir dakika kala haber vermek
Empatik dinleme (yansıtma) Çocuğun yaptığını ve hissettiğini yorum katmadan söze dökmek “Arabaları sıraya diziyorsun.” “Kule yıkılınca çok kızdın.” “Bunu başardığın için gurur duyuyorsun.”
Çocuk merkezli hayali oyun Çocuğun verdiği rolü, onun istediği biçimde oynamak Çocuk “Sen hasta ol, ben doktor” derse hasta olmak; ne yapılacağını fısıltıyla ona sormak: “Şimdi ne diyeyim?”
Sınır koyma Az sayıda, tutarlı ve sakin sınır Üç adım: duyguyu tanı, sınırı söyle, seçenek göster

Sınır koymanın üç adımı:

Adım Örnek
1. Duyguyu ve isteği tanı “Bana çok kızdın ve vurmak istiyorsun.”
2. Sınırı açıkça söyle “Ben vurulacak biri değilim.”
3. Kabul edilebilir bir seçenek göster “Yastığa ya da kum torbasına vurabilirsin.”

Sınır yinelenirse sonuç bildirilir: “Bir kez daha vurmayı seçersen, bugünkü oyun zamanını bitirmeyi seçmiş olursun.” Sonuç, sakin ve tutarlı biçimde uygulanır.

Süreç nasıl işler? On haftalık program

Hafta İçerik
1 Tanışma; yöntemin mantığı; yansıtıcı dinlemeye giriş; ev alıştırması: çocuğun bir özelliğini fark etmek
2 Oyun seansının ilkeleri; oyuncak setinin hazırlanması; terapistin canlı ya da videolu örnek seansı
3 “Yap” ve “yapma” kuralları; rol oynamayla alıştırma; evde ilk oyun seansı
4-9 Her hafta evde bir oyun seansı; seansların (mümkünse video kaydıyla) terapistle gözden geçirilmesi; sınır koyma, seçenek sunma, özgüven geliştiren yanıtlar, cesaretlendirme ile övgü arasındaki fark
10 Değerlendirme; becerilerin gündelik yaşama taşınması; oyun seanslarının sürdürülmesi için plan

Program gruplar halinde (birkaç anne baba birlikte) ya da tek aileyle yürütülebilir. Terapistle yapılan görüşmeler haftada bir, bir ile iki saat sürer. Anne ve baba birlikte katılabilir; her biri çocukla ayrı oyun seansı yapar. Birden çok çocuk varsa her çocukla ayrı seans yapılır; başlangıçta çoğu zaman sorun yaşanan çocukla başlanır.

Program bittikten sonra oyun seanslarının çocuk ilgisini yitirene dek sürdürülmesi önerilir.

Özel oyun seansı nasıl yapılır?

Özellik Kural
Süre 30 dakika
Sıklık Haftada bir; aynı gün, aynı saat
Yer Evde, bölünmeyecek bir köşe; yere serilen bir örtü “oyun alanı”nı belirleyebilir
Kişi Bir anne ya da baba ile bir çocuk; kardeşler ve diğer ebeveyn başka yerde
Oyuncaklar Yalnızca bu seans için ayrılmış özel bir set; seans dışında kaldırılır
Telefon Kapalı ve başka odada
İptal Seans, ödül ya da ceza aracı yapılmaz; o gün ne olmuş olursa olsun yapılır
Seansta yapın Seansta yapmayın
Çocuğun yönetmesine izin verin Oyunu yönetmek, öneri vermek
Yaptığını ve hissettiğini yansıtın Soru sormak: “Bu ne?”, “Neden öyle yaptın?”
Onun hızında ilerleyin Öğretmek: “Bu kırmızı, bak”
Bedeninizle de ona dönük olun: yere, onun hizasına oturun Düzeltmek: “Öyle değil, böyle”
Kararı ona bırakın: “Burada sen karar verebilirsin” Övmek: “Aferin, çok güzel” (yerine: “Çok uğraştın ve başardın”)
Sınırı gerektiğinde, sakin koyun Eleştirmek, ahlak dersi vermek
Seansı zamanında bitirin Kendi başına yapabileceği şeyi onun yerine yapmak
Konuşmayı başlatmak; yeni etkinlik önermek

Soru sormamak anne babalara en zor gelen kuraldır. Soru, çocuğu oyundan çıkarıp sizi yanıtlamaya zorlar; yansıtma ise “seni görüyorum ve anlıyorum” der.

Yarım saat boyunca çocuk, bölünmemiş ilginin tamamını alır. Birçok anne baba, çocuğun bu yarım saati haftanın en değerli zamanı olarak beklediğini anlatır.

Oyun seansı için oyuncak listesi

Oyuncaklar pahalı ya da çok sayıda olmak zorunda değildir; çocuğun farklı duyguları ifade edebilmesi için çeşitlilik önemlidir. Hepsi bir kutuya ya da çantaya sığmalıdır.

Grup Örnekler Neyi ifade etmeye yarar
Gerçek yaşam ve bakım Bebek, biberon, battaniye; küçük aile figürleri; mutfak eşyaları; doktor çantası; oyuncak telefon; araba, kamyon Aile ilişkileri, bakım, gündelik yaşantılar
Saldırganlık ve korku boşaltımı Vahşi hayvan figürleri (aslan, timsah, dinozor); oyuncak askerler; sünger kılıç; ip; yumruklanabilir bir yastık Öfke, güç, korku
Yaratıcı ifade Boya kalemleri, kâğıt, makas, bant; oyun hamuru; kuklalar; küpler ya da yapı blokları; maske; şapka Duygular, hayaller, başarı
Sete konmayanlar Neden
Elektronik ve pilli oyuncaklar Çocuğun yerine oyuncak “oynar”
Kurallı kutu oyunları Kazanma-kaybetme, çocuğun kendini ifadesini sınırlar
Kitaplar Edilgen etkinlik
Kırılabilir ya da çok değerli şeyler Anne babayı gerer
Çok karmaşık yapım setleri Yardım gerektirir

Oyuncak silah konusu aileleri düşündürür: araştırmalar, oyunda saldırganlığın simgesel olarak ifade edilmesinin gerçek saldırganlığı artırmadığını, tersine duygunun güvenli boşaltımını sağladığını gösteriyor. Yine de rahat etmiyorsanız, terapistinizle konuşarak seti düzenleyebilirsiniz.

Filial terapi ile oyun terapisi arasındaki fark

Oyun terapisi Filial terapi
Çocukla kim oynar Terapist Anne ya da baba
Yer Oyun terapisi odası Ev
Anne babanın rolü Düzenli görüşmelerde bilgilendirilir Tedavinin yürütücüsüdür
Terapistin rolü Doğrudan çocukla çalışır Anne babayı eğitir ve süpervizyon verir
Süre Çoğunlukla 8-20 seans Çoğunlukla 10 hafta; oyun seansları sonrasında da sürer
Kazanım Çocukta değişim Çocukta ve ilişkide değişim; anne babada kalıcı beceri
Ne zaman Ağır travma; anne babanın katılamadığı durumlar İlişki temelli sorunlar; anne baba istekli ve uygun

İkisi birbirini dışlamaz: bazı ailelerde önce terapist çocukla çalışır, ardından filial terapiye geçilir. Bu yöntemle çalışan uzmanlar oyun terapisi sayfasında yer alıyor.

Filial terapi, sistemik aile terapisi gibi yaklaşımlarla ortak bir düşünceyi paylaşır: çocuğun sorunu, ilişki içinde anlaşılır ve ilişki içinde çözülür.

Sık yapılan hatalar ve düzeltmeleri

Hata Neden sorun Bunun yerine
“Bu ne, ne çizdin?” Çocuğu sorguya çeker “Çok uğraşıyorsun bunun üzerinde.”
“Aferin, harika olmuş!” Değerlendirme; çocuk sizin beğeninize oynamaya başlar “Tam istediğin gibi oldu.”
“Dur, sana göstereyim.” “Sen yapamazsın” mesajı “Onu açmanın bir yolunu arıyorsun.”
Sıkılıp telefona bakmak İlginin bölünmesi Telefon başka odada
Seansı “bugün yaramazlık yaptın” diye iptal etmek Seans koşullu hale gelir Seans her koşulda yapılır
Her şeye sınır koymak Çocuğun ifade alanı kalmaz Yalnızca güvenlik, zarar verme ve süre için sınır
Hiç sınır koymamak Çocuk güvende hissetmez Üç adımlı sınır
Çocuğun saldırgan oyunundan korkmak “Katil mi olacak?” Simgesel oyun duyguyu boşaltır; yansıtın: “Onlara çok kızgınsın.”
Seansın ardından oyunu yorumlamak, sorgulamak Çocuğun mahremiyeti Sorularınızı terapiste götürün
İlk haftalarda sonuç beklemek Düş kırıklığı Değişim çoğunlukla dördüncü-altıncı haftadan sonra görünür

İlk seanslarda kendinizi yapay ve tuhaf hissetmeniz olağandır; yansıtma, alışılmış anne baba konuşmasına benzemez. Birkaç hafta içinde doğallaşır. Çocuğun davranışları başlangıçta bir süre artabilir: çocuk yeni kuralları sınar; bu, çoğu zaman sürecin işlediğini gösterir.

Sık sorulan sorular

Filial terapi kaç yaşındaki çocuklara uygulanır?

Çoğunlukla 3 ile 12 yaş arası; ergenler için uyarlanmış biçimleri de vardır.

Filial terapi kaç hafta sürer?

Yapılandırılmış programlar çoğunlukla 10 hafta sürer; evdeki oyun seansları sonrasında da sürdürülür.

Filial terapide çocuk terapiste gelir mi?

Çoğu modelde terapist önce çocuğu gözlemler ve bir örnek seans yapar; ardından oyun seanslarını anne baba evde yürütür.

Baba da katılabilir mi?

Evet; anne ve babanın birlikte eğitim alması etkiyi artırır.

İki çocuğum var; ikisiyle birlikte oyun seansı yapabilir miyim?

Hayır. Her çocukla ayrı seans yapılır; seansın gücü, bölünmemiş ilgiden gelir.

Filial terapi online alınabilir mi?

Evet; anne baba eğitimi ve seansların gözden geçirilmesi görüntülü yapılabilir, oyun seansı zaten evde gerçekleşir. Ayrıntılar online terapi sayfasında.

Çocuklarla çalışan uzmanları çocuk ve ergen sayfasında, ilçenize göre seçenekleri İstanbul psikolog sayfasında bulabilirsiniz.

Psikolog Bul logosu
Psikolog Bul

İstanbul'un 39 ilçesinde psikolog bulun.

İstanbul Psikolog

Danışanlar için

Evinizden çıkmadan psikologla görüşün

Türkiye'nin ve dünyanın her yerinden güvenli görüntülü görüşmeyle destek alın. Online görüşme yapan psikologları inceleyin.

Psikologlar için

Psikolog musunuz? Rehbere eklenin

İlçenizde sizi arayan danışanlara görünür olun. Paketleri inceleyin, kayıt formunu doldurun.

İstanbul Psikolog