Hastalık Kaygısının Belirtileri ve Döngüsü

Kısa cevap: Hastalık kaygısının başlıca belirtileri ciddi bir hastalık ihtimaliyle sürekli meşguliyet, bedeni sıkça kontrol etme, sürekli güvence arama, internette hastalık araştırma ve doktor ziyaretlerinde aşırılık ya da tam tersine kaçınmadır. Bu davranışlar kısa süreli rahatlama sağlar ama kaygıyı uzun vadede sürdüren bir döngü oluşturur.

Hastalık kaygısı yaşayan biri için sıradan bir baş ağrısı, bir ben ya da küçük bir ağrı büyük bir endişe kaynağı olabilir. Bu yazıda hastalık kaygısının belirtilerini ve bu kaygıyı sürdüren döngüyü ele alıyoruz.

Düşüncelerle ilgili belirtiler

• Ciddi bir hastalığı olduğu ya da olacağı düşüncesiyle sürekli meşgul olma
• Normal bedensel duyumları (kalp atışı, mide gurultusu, hafif ağrılar) hastalık işareti olarak yorumlama
• Doktor güvencesine rağmen “ya bir şey kaçırdılarsa?” düşüncesi
• Sağlıkla ilgili haberler, filmler ya da bir tanıdığın hastalığıyla kaygının tetiklenmesi
• Hastalık korkusunun bir hastalıktan diğerine kayması

Davranışsal belirtiler

• Beden kontrolü: Sürekli nabız ölçme, bedeni yoklama, aynada inceleme, ateş ölçme
• Güvence arama: Yakınlara “sence bir şeyim var mı?” diye sürekli sorma
• İnternette araştırma: Belirtileri saatlerce araştırma
• Sık doktor ziyaretleri: Aynı şikâyet için farklı doktorlara gitme, tekrar tekrar tetkik isteme
• Kaçınma: Hastanelerden, hastalıkla ilgili konuşmalardan ya da kötü haber alma korkusuyla doktordan kaçınma
• Aşırı önlemler: Belirli yiyeceklerden, etkinliklerden ya da yerlerden “hastalık riski” nedeniyle uzak durma

Duygusal belirtiler

• Sürekli huzursuzluk ve gerginlik
• Sağlık haberleri karşısında yoğun korku
• Anlaşılmama ve yalnızlık hissi
• Kaygının eşlik ettiği çökkünlük

Hastalık kaygısı döngüsü

Hastalık kaygısı kendini besleyen bir döngü içinde sürer:

1. Tetikleyici: Bedensel bir duyum, bir haber ya da tanıdığın hastalığı.
2. Yorum: “Bu ciddi bir hastalığın belirtisi olabilir.”
3. Kaygı: Korku ve gerginlik artar.
4. Bedensel tepki: Kaygı çarpıntı, terleme, kas gerginliği gibi yeni belirtiler yaratır; bu da “hasta olduğum” düşüncesini güçlendirir.
5. Güvenlik davranışı: Kontrol etme, arama yapma, güvence isteme ya da doktora gitme.
6. Geçici rahatlama: Kaygı kısa süreliğine azalır.
7. Tekrar: Rahatlama kısa sürer, yeni bir tetikleyiciyle döngü yeniden başlar ve her seferinde güçlenir.

Bu döngüde güvenlik davranışları, kaygıyı azaltan değil, sürdüren unsurlardır. Kişi kaygının kendiliğinden azalabileceğini deneyimleme fırsatı bulamaz.

Yakınlar nasıl destek olabilir?

• Kişinin kaygısını küçümsemeyin; “hastalık hastası” gibi etiketlerden kaçının.
• Sürekli güvence vermenin döngüyü besleyebileceğini bilin; empatiyle dinleyin ama aynı güvenceyi tekrar tekrar vermekten kaçının.
• Sağlık dışı konularda birlikte zaman geçirin.
• Profesyonel destek alması için cesaretlendirin.

Ne zaman destek almalı?

Sağlık kaygıları en az birkaç aydır sürüyor, gününüzün önemli bir bölümünü alıyor ve işinizi, ilişkilerinizi ya da yaşam kalitenizi etkiliyorsa bir psikologla görüşmek faydalı olur.

Döngünün her aşamasında farklı bir seçim

Hastalık kaygısı döngüsü otomatik gibi görünse de her aşamada farklı bir seçim yapmak mümkündür. Bu seçimler zamanla döngünün gücünü azaltır.

• Bedensel duyum fark edildiğinde: Duyumu hemen hastalık olarak yorumlamak yerine başka olası açıklamaları düşünün: yorgunluk, stres, duruş ya da beslenme gibi.
• Kaygı yükseldiğinde: Kaygının dalga gibi yükselip azaldığını hatırlayın ve nefes egzersizi yapın.
• Kontrol isteği geldiğinde: Bedeninizi kontrol etmeyi, internette aramayı ya da güvence istemeyi kısa bir süre erteleyin.
• Rahatlama geçici olduğunda: Güvencenin neden uzun sürmediğini fark edin; bu, döngünün bir parçasıdır.

Bedensel duyumlara dikkat etmenin etkisi

Bedeninize sürekli dikkat ettiğinizde, normalde fark etmeyeceğiniz duyumları da fark etmeye başlarsınız. Kalp atışı, mide gurultusu, kas seğirmeleri ya da hafif ağrılar herkeste olur. Ancak dikkat bunlara yöneldiğinde duyumlar daha belirgin ve tehditkâr görünür. Dikkati dış dünyaya, yapılan işe ya da sohbete yönlendirmek bu etkiyi azaltabilir.

Kaygı alanında çalışan uzmanlara İstanbul psikolog listesinden ulaşabilirsiniz.