Başkalarının Yanında Yemek Yiyememek

Kısa cevap: Başkalarının yanında yemek yiyememek çoğu zaman sosyal kaygıyla ilişkilidir: kişi izlendiğini, yargılandığını ya da rezil olacağını düşünür. Bulantı, boğazda düğüm, el titremesi ve yemek davetlerinden kaçınma sık görülür. Bilişsel davranışçı terapi ve kademeli maruz bırakma bu sorunda etkilidir. Yeme bozukluğu belirtileri eşlik ediyorsa ayrıca değerlendirme gerekir.

İş yeri yemekhanesinde yalnız yemek için bahaneler bulmak, restoran davetlerini geri çevirmek, bir buluşmada yemeğe dokunmadan oturmak ya da yemek yerken sürekli izlendiğini hissetmek… Başkalarının yanında yemek yemekte zorlanmak, sanıldığından daha yaygın ama az konuşulan bir sorundur. Bu yazıda bu durumun nedenlerini ve baş etme yollarını ele alıyoruz.

Nasıl bir deneyimdir?

• Başkalarının yanında yemek yerken yoğun gerginlik ve utanç
• Bulantı, iştah kaybı ya da boğazda düğüm hissi
• El titremesi, çatal bıçağı düşürme korkusu
• Yemek yerken nasıl göründüğünü sürekli düşünmek
• Çiğneme sesi, yemeği dökme ya da üstüne bulaştırma kaygısı
• Yemekli davetlerden, iş yemeklerinden ve buluşmalardan kaçınma
• Yalnız kaldığında normal şekilde yemek yiyebilme

Nedenleri

Sosyal kaygı

En sık neden sosyal kaygıdır. Sosyal kaygı yaşayan kişiler başkaları tarafından olumsuz değerlendirilmekten yoğun şekilde korkar. Yemek yemek de gözlemlenen bir etkinlik olduğu için bu korkuyu tetikleyebilir. Bazı kişilerde sosyal kaygı yalnızca yemek yeme ya da içme gibi belirli performans durumlarında ortaya çıkar.

Geçmiş deneyimler

Yemek sırasında alay edilmek, eleştirilmek ya da utandırıcı bir olay yaşamak korkunun başlangıcı olabilir. Çocuklukta yemekle ilgili sürekli baskı ve eleştiri görmek de etkili olabilir.

Beden algısı ve kilo kaygısı

Ne kadar ve ne yediğinin başkaları tarafından yargılanacağı düşüncesi, özellikle beden algısı konusunda hassas olan kişilerde başkalarının yanında yemeyi zorlaştırır.

Boğulma korkusu

Daha önce boğulma ya da yuttuğu bir şeyin takılması deneyimi yaşayan kişilerde yemekle ilgili kaygı ve kaçınma gelişebilir.

Yeme bozuklukları

Bazı durumlarda başkalarının yanında yemekten kaçınmak bir yeme bozukluğunun işareti olabilir. Yemek miktarını sıkı biçimde kısıtlama, kilo ve beden şekliyle yoğun meşguliyet eşlik ediyorsa mutlaka uzman değerlendirmesi gerekir.

Kaçınmanın bedeli

Yemekli ortamlardan kaçınmak kısa vadede rahatlatır ama zamanla sosyal ilişkileri, iş fırsatlarını ve romantik ilişkileri olumsuz etkiler. Kaçındıkça korku büyür ve kişi kendini yalnız hissedebilir.

Baş etme yolları

1. Düşünceleri fark edin: “Herkes bana bakıyor”, “Yemek yerken çok kötü görünüyorum” gibi düşünceleri yazın ve gerçekçiliğini sorgulayın. Çoğu insan başkalarının nasıl yediğine sanıldığından çok daha az dikkat eder.
2. Küçük adımlarla başlayın: Önce güvendiğiniz bir kişiyle sakin bir kafede bir içecek için, ardından hafif bir atıştırmalık, sonra bir yemek deneyin.
3. Dikkatinizi dışa yönlendirin: Kendi davranışlarınızı izlemek yerine sohbete ve çevreye odaklanın.
4. Güvenlik davranışlarını azaltın: Yalnızca kolay yenen yiyecekleri seçmek, çok az yemek gibi davranışları zamanla bırakın.
5. Nefes tekniklerini kullanın: Yavaş nefes almak bedensel kaygı belirtilerini hafifletir.
6. Kendinize nazik olun: Küçük bir hata yapsanız bile bunun dünyanın sonu olmadığını hatırlayın; çoğu insan bu tür anları çabucak unutur.

Ne zaman destek almalı?

Başkalarının yanında yemek yiyememek sosyal hayatınızı, işinizi ya da ilişkilerinizi etkiliyorsa bir psikologla görüşmek faydalı olur. Sosyal kaygıda bilişsel davranışçı terapi ve kademeli maruz bırakma etkili yöntemlerdir. Kilo ve yemekle ilgili yoğun kaygılar eşlik ediyorsa yeme bozuklukları konusunda deneyimli bir uzmana başvurmak önemlidir.

Küçük adımlarla ilerlemek

Başkalarının yanında yemek yemekte zorlanan kişiler için kademeli bir yaklaşım kaygıyı azaltmada etkilidir. Aşağıdaki gibi bir sıralama örnek olabilir:

1. Yakın bir aile üyesiyle evde birlikte yemek yemek
2. Güvendiğiniz bir arkadaşla sakin bir kafede bir şeyler içmek
3. Aynı arkadaşla hafif bir atıştırmalık yemek
4. Küçük bir grupla yemek yemek
5. İş yeri yemekhanesinde ya da kalabalık bir restoranda yemek yemek

Her adımda kaygının önce yükselip sonra azaldığını gözlemlemek, beynin bu durumun tehlikeli olmadığını öğrenmesini sağlar. Bu süreç bir terapist eşliğinde planlandığında daha etkili olur.

Sosyal kaygı alanında çalışan uzmanlara İstanbul psikolog listesinden ulaşabilirsiniz.