Hipokondri Tedavisi: Terapi Nasıl Yardımcı Olur?

Kısa cevap: Hipokondri (hastalık kaygısı) tedavisinde en etkili yöntem bilişsel davranışçı terapidir. Terapide bedensel duyumların felaket olarak yorumlanması sorgulanır, kontrol ve güvence arama davranışları azaltılır ve belirsizliğe tahammül geliştirilir. Bazı durumlarda psikiyatrist tarafından ilaç tedavisi de önerilebilir.

Hastalık kaygısı yaşayan pek çok kişi yıllarca doktordan doktora gider, sayısız tetkik yaptırır ama kaygısından kurtulamaz. Çünkü asıl sorun bedende değil, beden hakkındaki düşünce ve kaygı döngüsündedir. Bu yazıda hastalık kaygısının tedavisinde terapinin nasıl yardımcı olduğunu anlatıyoruz.

Tedaviye başlamak

Hastalık kaygısı yaşayan kişiler için psikoloğa gitmek zor bir adım olabilir; “şikâyetlerim gerçek, neden psikoloğa gideyim?” düşüncesi yaygındır. Terapi, yaşanan belirtilerin gerçek olmadığını iddia etmez. Aksine, kaygının bedeni ve yaşamı nasıl etkilediğini anlamaya ve bu etkiyi azaltmaya odaklanır. Tedavi süresince düzenli doktor kontrolleri de devam edebilir.

Bilişsel davranışçı terapi (BDT)

Kaygı döngüsünü anlamak

İlk seanslarda terapist ve danışan birlikte kaygının nasıl işlediğini inceler: hangi durumlar kaygıyı tetikliyor, hangi düşünceler ortaya çıkıyor, beden nasıl tepki veriyor ve kişi kaygıyla baş etmek için neler yapıyor. Bu döngüyü görmek, değişimin temelini oluşturur.

Düşünceleri sorgulamak

“Bu baş ağrısı beyin tümörü olmalı” gibi düşünceler kanıtlarla değerlendirilir. Alternatif açıklamalar üzerinde durulur ve olasılıklar gerçekçi bir şekilde ele alınır.

Güvenlik davranışlarını azaltmak

Beden kontrolü, internet aramaları, güvence isteme ve sık doktor ziyaretleri gibi davranışlar kademeli olarak azaltılır. Bu süreçte kişi, kaygının bu davranışlar olmadan da azalabileceğini deneyimler.

Maruz bırakma

Kişinin kaçındığı durumlara, örneğin hastalıkla ilgili kelimelere, hastane ortamına ya da bedensel duyumlara kontrollü ve kademeli olarak maruz kalması sağlanır. Bu çalışmalar kaygının gücünü azaltır.

Dikkat eğitimi

Dikkatin sürekli bedene yönelmesi duyumları büyütür. Terapide dikkati esnek bir şekilde yönlendirme becerileri çalışılır.

Farkındalık temelli yaklaşımlar

Farkındalık (mindfulness) temelli terapiler, düşünce ve bedensel duyumlarla mücadele etmek yerine onları yargılamadan gözlemlemeyi öğretir. Kabul ve kararlılık terapisi (ACT) ise kaygı düşüncelerine rağmen değerli bulunan bir yaşam sürdürmeye odaklanır.

İlaç tedavisi

Hastalık kaygısı çok yoğunsa, depresyon ya da diğer kaygı bozuklukları eşlik ediyorsa psikiyatrist ilaç tedavisi önerebilir. İlaç tedavisi genellikle psikoterapi ile birlikte en iyi sonucu verir.

Tedavi sürecinde neler beklenir?

• Seanslar genellikle haftada bir yapılır ve birkaç ay sürebilir.
• Seanslar arasında uygulanacak çalışmalar verilir.
• Başlangıçta güvenlik davranışlarını azaltmak kaygıyı geçici olarak artırabilir; bu sürecin doğal bir parçasıdır.
• İlerleme düz bir çizgi şeklinde değil, iniş çıkışlarla olur.

Kendi kendine yardım

1. Sağlık aramalarını ve beden kontrollerini not ederek farkındalık kazanın.
2. Güvence arama isteğini ertelemeyi deneyin.
3. Düzenli egzersiz, uyku ve gevşeme çalışmalarıyla genel kaygı düzeyinizi azaltın.
4. Güvendiğiniz bir aile hekimiyle düzenli ve sınırlı kontrol planı yapın.
5. Sağlık dışı ilgi alanlarına ve ilişkilere zaman ayırın.

Terapide hekimle iş birliği

Hipokondri tedavisinde psikolog ile hekim arasındaki iş birliği önemli bir rol oynar. Bu iş birliği, hem gereksiz tetkiklerin önüne geçer hem de kişinin gerçek sağlık ihtiyaçlarının karşılanmasını sağlar.

• Tek bir hekimle düzenli takip: Belirli aralıklarla planlanmış kontroller, acil başvuruları ve sürekli hekim değiştirmeyi azaltır.
• Planlı tetkikler: Tetkiklerin hekim tarafından gerekli görüldüğünde yapılması, kaygıya bağlı tekrarlanan tetkiklerin önüne geçer.
• Açık iletişim: Hekiminize hastalık kaygısı yaşadığınızı söylemek, size daha uygun bir yaklaşım geliştirmesine yardımcı olur.
• İlaç tedavisi: Bazı durumlarda kaygının şiddetini azaltmak için psikiyatrist tarafından ilaç tedavisi önerilebilir.

Tedavide gerçekçi beklentiler

Terapinin amacı, bedensel duyumları hiç fark etmemek ya da sağlık konusunda hiç endişelenmemek değildir. Amaç, bu endişelerin hayatınızı yönetmesini engellemek ve belirsizlikle yaşayabilmektir. Pek çok kişi tedavi sonrasında daha az zaman kaybettiğini, ilişkilerinin rahatladığını ve hayattan daha fazla keyif aldığını fark eder.

Kaygı alanında çalışan uzmanlar için İstanbul psikolog listesine göz atabilirsiniz.