Psikosomatik Hastalıklar: Bedenin Dile Getirdiği Duygular

Kısa cevap: Psikosomatik belirtiler, stres ve duygusal yüklerin bedende ağrı, sindirim sorunları, yorgunluk ya da nefes darlığı gibi gerçek fiziksel şikâyetler olarak ortaya çıkmasıdır. Belirtiler hayali değildir; beden ve zihin arasındaki güçlü bağın sonucudur. Önce tıbbi değerlendirme, ardından psikolojik destek en doğru yoldur.

Mide ağrısı için gastroenteroloğa, baş ağrısı için nöroloğa, çarpıntı için kardiyoloğa gittiniz; tetkikleriniz temiz çıktı ama şikâyetleriniz sürüyor. Bu durumda size “psikolojik” denmiş olabilir ve bu söz kulağınıza “uyduruyorsun” gibi gelmiş olabilir. Oysa psikosomatik belirtiler son derece gerçektir ve anlaşılmayı hak eder.

Psikosomatik ne demek?

Psikosomatik kelimesi “ruh” (psiko) ve “beden” (soma) sözcüklerinden oluşur. Duygusal stres, kaygı, bastırılmış öfke ya da üzüntü sinir sistemi, hormonlar ve bağışıklık sistemi üzerinden bedeni etkiler. Bu etkiler bazen belirgin fiziksel şikâyetlere dönüşür ya da var olan bir hastalığı kötüleştirir.

Sık görülen psikosomatik belirtiler

• Gerilim tipi baş ağrıları ve migren ataklarının artması
• Mide ağrısı, hazımsızlık, bulantı, huzursuz bağırsak belirtileri
• Boyun, sırt ve omuz ağrıları, kas gerginliği
• Göğüs sıkışması, çarpıntı, nefes darlığı hissi
• Kronik yorgunluk ve halsizlik
• Cilt sorunlarında alevlenme (egzama, sedef, kaşıntı)
• Baş dönmesi, uyuşma ve karıncalanma
• Uyku bozuklukları

Stres bedeni nasıl etkiler?

Savaş ya da kaç tepkisi

Tehdit algılandığında beden adrenalin ve kortizol salgılar; kalp hızlanır, kaslar gerilir, sindirim yavaşlar. Bu tepki kısa süreli tehlikelerde hayat kurtarır. Ancak stres sürekli olduğunda beden bu alarm hâlinden çıkamaz ve şikâyetler kronikleşir.

Bastırılan duygular

Öfke, üzüntü ya da korku gibi duyguları ifade etmekte zorlanan kişilerde bu duygular bedensel belirtilerle kendini gösterebilir. “Midem düğümlendi”, “omuzlarımda yük var” gibi deyimler bu bağlantıyı çok iyi anlatır.

Dikkat ve kaygı döngüsü

Bedensel bir belirtiye odaklanmak onu daha belirgin hâle getirir. Belirti kaygıyı, kaygı da belirtiyi artırır ve bir kısır döngü oluşur.

Psikosomatik belirtiler hayali midir?

Hayır. Psikosomatik belirtiler kişinin uydurduğu ya da abarttığı şikâyetler değildir; ağrı gerçekten hissedilir, bulantı gerçekten yaşanır. Fark, belirtinin ortaya çıkışında ve sürmesinde psikolojik etkenlerin önemli rol oynamasıdır.

Ne yapmalı?

1. Tıbbi değerlendirmeyi atlamayın: Her yeni ya da değişen belirti önce bir hekim tarafından değerlendirilmelidir. Psikosomatik demek için önce tıbbi nedenlerin dışlanması gerekir.
2. Stres kaynaklarınızı fark edin: Belirtilerin hangi dönemlerde arttığını not etmek, beden ve duygu arasındaki bağı görmenize yardımcı olur.
3. Duygularınıza alan açın: Konuşmak, yazmak ve duyguları adlandırmak bedendeki yükü hafifletir.
4. Bedeninizi sakinleştirin: Düzenli nefes çalışmaları, kas gevşetme egzersizleri ve hafif fiziksel aktivite sinir sistemini dengeler.
5. Uyku ve beslenmeye dikkat edin: Düzensiz uyku ve beslenme stresin bedensel etkilerini artırır.

Terapi nasıl yardımcı olur?

Psikoterapide bedensel şikâyetlerin arkasındaki stres, kaygı ve duygusal yükler ele alınır. Bilişsel davranışçı terapi, belirti ve kaygı arasındaki döngüyü kırmaya yardımcı olur. Farkındalık temelli yaklaşımlar bedendeki duyumlarla yargılamadan ilişki kurmayı öğretir. Duygu odaklı çalışmalar ise ifade edilmemiş duyguların fark edilmesini sağlar. Terapi çoğu zaman tıbbi takiple birlikte yürütülür.

Hekimden hekime dolaşmak yerine

Psikosomatik belirtiler yaşayan pek çok kişi, nedenini bulmak umuduyla farklı hekimlere başvurur ve çok sayıda tetkik yaptırır. Tetkikler normal çıktığında ise “Hiçbir şeyim yok ama acı çekiyorum” duygusu yalnızlığa ve çaresizliğe yol açabilir.

• Bir aile hekimiyle düzenli takip: Tek bir hekimle düzenli görüşmek, gereksiz tetkikleri azaltır ve bütüncül bir bakış sağlar.
• Belirtileri ciddiye alın: Psikosomatik belirtiler “hayal ürünü” değildir; gerçek ve hissedilen belirtilerdir.
• Duygularla bağlantıyı araştırın: Belirtilerin hangi dönemlerde arttığını gözlemleyin.
• Psikolojik destekle birleştirin: Tıbbi takibe ek olarak bir psikologla çalışmak belirtileri azaltabilir.

Beden ve zihin birlikte ele alındığında iyileşme çok daha mümkün hâle gelir.

Stres ve bedensel belirtiler konusunda çalışan uzmanları İstanbul psikolog listesinde bulabilirsiniz.