Tıkınırcasına Yeme Bozukluğu: Kontrol Kaybı ve Duygusal Yeme

Kısa cevap: Tıkınırcasına yeme bozukluğu; kısa sürede normalden çok daha fazla yeme ve bu sırada kontrolü kaybetme hissiyle yaşanan tekrarlayan ataklarla seyreden, en yaygın yeme bozukluğudur. Atakların ardından yoğun utanç ve suçluluk yaşanır; ancak bulimiyadaki gibi düzenli telafi davranışları yoktur. Bir irade zayıflığı değil, tedavi edilebilir bir ruhsal sorundur.

“Bir kez başlayınca duramıyorum”, “Yerken sanki kendimde değilim”, “Sonra kendimden nefret ediyorum.” Bu cümleler tıkınırcasına yeme bozukluğu yaşayan birçok kişinin deneyimini yansıtır. Bu yazıda tıkınırcasına yeme bozukluğunu ve tedavi yollarını ele alıyoruz.

Tıkınırcasına Yeme Bozukluğu Nedir?

Bu bozuklukta kişi, belirli bir zaman diliminde çoğu insanın yiyeceğinden belirgin şekilde fazla yemek yer ve bu sırada ne kadar ve ne yediğini kontrol edemediğini hisseder. Ataklar sırasında şunlar görülebilir:

• Normalden çok daha hızlı yemek
• Rahatsız edici şekilde doyana kadar yemek
• Aç olmadığı halde çok miktarda yemek
• Utandığı için yalnız yemek
• Sonrasında kendinden tiksinme, çökkünlük ya da suçluluk

Duygusal Yemeden Farkı

Üzüldüğümüzde ya da stresliyken teselli için bir şeyler yemek birçok insanın yaşadığı bir durumdur. Tıkınırcasına yeme bozukluğunda ise ataklar düzenli olarak tekrarlar, belirgin kontrol kaybı yaşanır ve kişide ciddi bir sıkıntı yaratır. Tanı bir ruh sağlığı uzmanı tarafından konur.

Diyet ve Tıkınma Döngüsü

Birçok kişi ataklardan sonra sıkı diyetlere başlar. Ancak katı kısıtlama ve “yasak” yiyecekler, açlık ve yoksunluk hissi yaratarak bir sonraki atağı tetikleyebilir. Bu nedenle tedavide sıkı diyetler yerine düzenli ve esnek bir yeme düzeni kurmak önceliklidir.

Tetikleyiciler

• Stres, kaygı ve üzüntü
• Yalnızlık ve can sıkıntısı
• Uzun süre aç kalmak
• Katı diyet kurallarının “bozulması”
• Beden ve kiloyla ilgili olumsuz düşünceler
• Yorgunluk ve uykusuzluk

Sağlık Etkileri

Tıkınırcasına yeme bozukluğu, bazı kişilerde kilo artışı ve buna bağlı sağlık sorunlarıyla ilişkili olabilir; ancak her kilodaki insanda görülebilir. Ruhsal açıdan depresyon, kaygı, düşük öz değer ve sosyal içe kapanma sık eşlik eder. Kilo ve görünümle ilgili damgalanma ise kişinin utancını artırarak yardım almasını zorlaştırabilir.

Tedavi

• Bilişsel davranışçı terapi: Tıkınırcasına yeme bozukluğunda en güçlü kanıta sahip tedavidir. Düzenli öğün yapısının kurulmasını, tetikleyicilerin fark edilmesini ve düşünce kalıplarının ele alınmasını içerir.
• Diyalektik davranış terapisi becerileri: Duygu düzenleme ve sıkıntıya dayanma becerileri.
• Kendi kendine yardım programları: Uzman rehberliğinde BDT temelli programlar etkili olabilir.
• İlaç tedavisi: Bazı durumlarda psikiyatrist tarafından önerilebilir.

Kendinize Yardımcı Olabilecekleriniz

1. Uzun süre aç kalmadan düzenli öğünler yiyin.
2. “Yasak” yiyecek listelerinden uzaklaşın.
3. Atakların öncesindeki duygu ve durumları not edin.
4. Zor duygular için alternatif başa çıkma yolları bulun: yürüyüş, birini aramak, nefes egzersizi.
5. Ataktan sonra kendinizi cezalandırmak yerine şefkatle yaklaşın; bu döngüyü kırmaya yardım eder.

Sık Sorulan Sorular

Tıkınırcasına yeme ve diyet döngüsü

Tıkınırcasına yeme bozukluğu yaşayan pek çok kişi, yeme ataklarının ardından katı diyetlere başlar. Ancak katı kısıtlamalar çoğu zaman yeni bir yeme atağını tetikler ve bir kısır döngü oluşur.

• Kısıtlama: Belirli yiyecekleri tamamen yasaklamak ya da öğün atlamak.
• Yoğun açlık ve istek: Beden ve zihin yasaklanan yiyeceklere daha fazla odaklanır.
• Yeme atağı: Kontrol kaybı hissiyle birlikte kısa sürede çok miktarda yemek.
• Suçluluk ve utanç: Atak sonrası yoğun olumsuz duygular.
• Yeniden kısıtlama: “Yarından itibaren diyet” kararı döngüyü yeniden başlatır.

Döngüyü kırmak için

Tedavide amaç, katı diyet kuralları yerine düzenli ve esnek bir yeme düzeni kurmaktır. Bilişsel davranışçı terapi, yeme ataklarını tetikleyen duyguları ve düşünceleri fark etmeye, bunlarla baş etmenin yeni yollarını öğrenmeye yardımcı olur. Bu süreçte bir diyetisyenle çalışmak, sağlıklı beslenme düzenini güvenli şekilde oluşturmayı kolaylaştırır. Kendinize karşı şefkatli olmak ve her kaymayı başarısızlık olarak görmemek iyileşmenin önemli parçalarıdır.

Yeme bozuklukları alanında çalışan uzmanlar için İstanbul psikologları listesini inceleyebilirsiniz.