Yenikent Psikolog: Yenikent’te Terapi Rehberi

Kısa cevap: Esenyurt Yenikent’te tırnak yeme, saç koparma ya da deri yolma gibi bırakmak istediği halde bırakamadığı tekrarlayan davranışları olan kişiler için terapi etkili bir destek sunar. Bu davranışlar “bedene odaklı tekrarlayıcı davranışlar” olarak adlandırılır ve kötü bir alışkanlıktan fazlasıdır. En çok araştırılmış yöntem, alışkanlık tersine çevirme eğitimini içeren bilişsel davranışçı terapidir. Utanç duymanıza gerek yok; bu davranışlar düşünüldüğünden çok daha yaygındır.

Yenikent, yeni konut siteleri, alışveriş merkezi ve parklarıyla Esenyurt’un modern yerleşim alanlarından biri. Burada yaşayan bazı kişiler, yıllardır kimseyle paylaşamadıkları bir sorunla yaşıyor: Ders çalışırken ya da televizyon izlerken farkında olmadan saçlarını koparmak, stresli anlarda tırnaklarını kanatana kadar yemek, cildindeki küçük pürüzleri sürekli kurcalamak. Ardından gelen utanç, saçlardaki boşlukları şapkayla, ellerdeki yaraları uzun kollularla gizlemek ve “Neden kendimi durduramıyorum?” sorusu. Bu yazıda Yenikent’te bu tür tekrarlayan davranışlar için terapi rehberi sunuyoruz.

Bedene Odaklı Tekrarlayıcı Davranışlar Nedir?

Bu davranışlar, kişinin kendi bedenine yönelik, tekrarlayan ve bırakmakta zorlandığı davranışlardır. En sık görülenleri şunlardır:

• Saç koparma (trikotilomani): Saçların, kaşların ya da kirpiklerin tekrar tekrar koparılması.
• Deri yolma: Ciltteki sivilce, kabuk ya da pürüzlerin sürekli kurcalanması.
• Tırnak yeme: Tırnakların ve çevresindeki derinin sürekli yenmesi.
• Yanak ya da dudak ısırma: Ağız içinin sürekli ısırılması.

Bu davranışlar genellikle çocukluk ya da ergenlik döneminde başlar ve yetişkinlikte de devam edebilir.

Neden Olur?

Bu davranışların kesin nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte, genetik yatkınlık, duygu düzenleme güçlükleri ve öğrenilmiş alışkanlıkların rol oynadığı düşünülmektedir. Davranışlar çoğu zaman iki farklı şekilde ortaya çıkar: Bazen gerginlik, kaygı ya da can sıkıntısını azaltmak için bilinçli olarak, bazen de ders çalışma, telefon kullanma ya da televizyon izleme gibi durumlarda farkında olmadan.

Utanç ve Gizleme

Bu davranışları yaşayan birçok kişi, yoğun utanç duyar ve sorunu yıllarca gizler. Saç dökülmesini şapka ya da saç modeliyle, yaraları makyajla ya da giysilerle örtmeye çalışır. Sosyal ortamlardan, kuaförden ya da yakın temastan kaçınabilir. Utanç, yardım istemeyi geciktirir. Oysa bu davranışlar bir irade zayıflığı değil, tedavi edilebilir bir durumdur.

Alışkanlık Tersine Çevirme Eğitimi

Bu yöntem, bedene odaklı tekrarlayıcı davranışların tedavisinde en çok araştırılmış yaklaşımdır ve şu adımları içerir:

1. Farkındalık: Davranışın ne zaman, nerede ve nasıl başladığını fark etmek. Davranışa giden ilk hareketi ya da dürtüyü yakalamak.
2. Rakip tepki: Dürtü geldiğinde, davranışla aynı anda yapılamayacak bir hareket yapmak; örneğin elleri yumruk yapmak ya da bir nesneyi tutmak.
3. Sosyal destek: Güvendiğiniz birinin süreçte cesaretlendirici bir şekilde destek olması.

Uyaran Kontrolü

Davranışı tetikleyen ortamları ve durumları değiştirmek de etkilidir:

• Tetikleyici durumlarda ellerinizi meşgul tutacak stres topu ya da yumuşak bir nesne bulundurun.
• Tırnaklarınızı kısa tutun.
• Ayna karşısında uzun süre kalmaktan kaçının; aydınlatmayı yumuşatın.
• Saç koparma için ders çalışırken ya da telefon kullanırken şapka ya da bandana takmayı deneyin.
• Ellere eldiven ya da parmak bandı kullanmak farkındalığı artırabilir.

Duygu Düzenleme

Davranış gerginlik, kaygı ya da can sıkıntısıyla ilişkiliyse, bu duygularla baş etmenin başka yollarını öğrenmek önemlidir. Terapide nefes teknikleri, farkındalık çalışmaları ve kabul temelli yaklaşımlar da kullanılır.

Eşlik Eden Sorunlar

Bu davranışlar bazen kaygı, depresyon ya da obsesif kompulsif bozuklukla birlikte görülebilir. Bu durumda tedavi planı bu sorunları da kapsar. Gerekirse psikiyatrist değerlendirmesi önerilir.

Çocuklar ve Ergenler

Çocuğunuzda bu tür davranışlar fark ederseniz azarlamak, cezalandırmak ya da sürekli uyarmak durumu kötüleştirebilir. Sakin bir şekilde konuşmak ve çocuk ve ergen alanında çalışan bir uzmana danışmak daha yapıcıdır.

Yenikent’te Seçenekler

Yenikent ve çevresinde, Esenyurt merkez, Beylikdüzü ve Avcılar‘da bu alanda çalışan uzmanlar bulunuyor. Uzmana alışkanlık tersine çevirme eğitimi konusundaki deneyimini sorabilirsiniz. Ciltte enfeksiyon ya da yara varsa bir dermatoloğa da başvurun.

Acil Durumlar

Kendinize zarar verme düşünceleriniz varsa beklemeden 112’yi arayın.

Sık Sorulan Sorular

Esenyurt’taki uzmanları görmek için Esenyurt psikologları listesini inceleyebilirsiniz.