Aile Terapisi Nedir? Kimler Katılır, Nasıl İşler, Hangi Sorunlarda Yardımcı Olur?

Aile Terapisi Nedir? Kimler Katılır, Nasıl İşler, Hangi Sorunlarda Yardımcı Olur?

Kısa cevap: Aile terapisi, sorunu tek bir kişide değil, aile üyeleri arasındaki ilişki ve iletişim örüntülerinde ele alan bir psikoterapi türüdür. Seansa sorunla ilgili aile üyeleri birlikte katılır; seans 60 ile 90 dakika sürer ve çoğu süreç 8 ile 20 seansta tamamlanır. Ergenle çatışma, boşanma, kayıp, hastalık ve kuşaklar arası anlaşmazlıklar en sık başvuru nedenleridir. Aile terapisini bu alanda eğitim almış ruh sağlığı uzmanları uygular.

Aile terapisi nedir?

Aile terapisi, aileyi birbirini etkileyen parçalardan oluşan bir bütün olarak gören ve değişimi bu bütünün içinde arayan terapi yaklaşımıdır. Terapistin danışanı tek bir kişi değil, ailenin kendisidir.

“Aile” yalnızca anne, baba ve çocuk demek değildir: tek ebeveynli aileler, yeniden evlenmeyle kurulan aileler, büyükanne ve büyükbabayla yaşayanlar, yetişkin kardeşler de aile terapisine başvurabilir.

Aile terapisinin temel düşüncesi: Sorun kişide değil, örüntüde

Aile terapisine göre bir aile üyesinde görülen belirti, çoğu zaman ailedeki bir örüntünün işaretidir. Okula gitmeyen çocuk “sorunlu çocuk” olarak getirilir; ancak belirti, aile içindeki gerginlikle, rollerle ya da sınırlarla bağlantılı olabilir.

Bireysel bakış Aile bakışı
“Oğlum neden bu kadar öfkeli?” “Öfke evde ne zaman ortaya çıkıyor, kim nasıl tepki veriyor, sonra ne oluyor?”
“Kızım yemek yemiyor” “Sofrada neler yaşanıyor; bu durum aileyi nasıl bir araya getiriyor ya da ayırıyor?”
“Eşim hiç yardım etmiyor” “Roller nasıl paylaşıldı, bu paylaşım nasıl sürüyor?”

Bu bakış suçlu aramaz. Kimse “sorunun kaynağı” değildir; herkes döngünün bir parçasıdır ve herkes değişime katkı verebilir.

Aile terapisinin bazı temel kavramları:

Kavram Anlamı
Sınırlar Kimin neye karışacağı; çok katı ya da çok geçirgen olabilir
Roller “Sorumlu çocuk”, “arabulucu”, “günah keçisi”
Üçgenleşme İki kişi arasındaki gerginliğe üçüncü birinin (çoğu zaman çocuğun) çekilmesi
İttifaklar Ailede kim kimin tarafında
Kuşaklar arası aktarım Bir kuşaktan diğerine geçen kalıplar

Aile terapisine hangi durumlarda gidilir?

Durum Örnek
Ergenle çatışma Sürekli kavga, kurallara uymama, eve kapanma
Çocukta davranış ve duygu sorunları Öfke, okul reddi, kaygı
Boşanma ve sonrası Çocuklara nasıl söylenecek; ortak ebeveynlik
Yeniden kurulan aileler Üvey anne baba ve kardeşlerle uyum
Kayıp ve yas Bir aile üyesinin ölümü
Ağır ya da süregen hastalık Bakım yükü, rollerin değişmesi
Ruhsal bozukluğu olan aile üyesi Aile nasıl destek olur, kendini nasıl korur
Bağımlılık Ailenin tutumu; sınırlar
Kuşaklar arası sorunlar Büyüklerin karışması; birlikte yaşama
Büyük geçişler Göç, iş kaybı, çocuğun evden ayrılması
Yetişkin kardeşler arası anlaşmazlık Miras, yaşlı anne babanın bakımı

Aile sorunlarıyla çalışan uzmanlar aile sorunları sayfasında yer alıyor.

Aile terapisine kimler katılır?

Aile terapisine, sorunla ilgili olan aile üyeleri katılır; kimin geleceğine ilk görüşmede terapistle birlikte karar verilir.

Soru Yanıt
Herkes gelmek zorunda mı? Hayır; ama ilk seanslarda evde yaşayan herkesin gelmesi çoğunlukla istenir
Küçük çocuklar katılır mı? Evet; terapist oyuncak ve çizimle onları da sürece katar
Biri gelmek istemezse? Gelenlerle başlanır; aile sisteminde bir bölümün değişmesi de etkilidir
Büyükanne, büyükbaba katılır mı? Sorunla ilgiliyse ve aynı evde yaşıyorsa davet edilebilir
Her seansa aynı kişiler mi gelir? Hayır; bazı seanslar yalnızca anne babayla, bazıları kardeşlerle yapılabilir

Aile terapisi seansı nasıl geçer?

Aşama Ne yapılır
İlk seans Herkesin sorunu nasıl gördüğü dinlenir; herkes konuşur, küçükler de
Değerlendirme Aile haritası çıkarılır; örüntüler gözlenir
Hedef Aileyle birlikte somut hedef belirlenir
Çalışma Konuşma biçimleri seansta denenir; roller ve sınırlar ele alınır; evde uygulanacak görevler verilir
Sonlandırma Kazanımlar gözden geçirilir; seans aralığı açılır

Terapist taraf tutmaz; herkesle ayrı ayrı bağ kurar. Seansta ailenin birbirine nasıl davrandığı canlı olarak görülür; bu, anlatılandan çok daha bilgilendiricidir. Terapist bazen oturma düzenini değiştirir, bazen iki kişiden birbirine doğrudan konuşmasını ister.

Seanslar 60 ile 90 dakika sürer; başlangıçta haftada bir ya da iki haftada bir yapılır.

Aile terapisinde kullanılan yaklaşımlar

Yaklaşım Odak
Yapısal aile terapisi Sınırlar, alt sistemler (anne baba, kardeşler), hiyerarşi
Stratejik aile terapisi Sorunu sürdüren davranış döngüsünü kırmaya yönelik görevler
Sistemik (Milano) yaklaşım Döngüsel sorular; ailenin inanç ve anlamları
Kuşaklar arası (Bowen) yaklaşım Köken aile, benliğin ayrışması, genogram
Çözüm odaklı yaklaşım İşleyen yanlar, istisnalar, küçük adımlar
Öyküsel yaklaşım Ailenin kendisi hakkında anlattığı hikâyeyi yeniden yazmak
Duygu odaklı aile terapisi Bağlanma ihtiyaçları ve duygusal erişilebilirlik

Bu yaklaşımların ortak çatısı sistemik aile terapisi olarak adlandırılır.

Aile terapisi, çift terapisi ve aile danışmanlığı farkı

Aile terapisi Çift terapisi Aile danışmanlığı
Kim katılır Aile üyeleri İki partner Aile üyeleri
Odak Aile içi örüntüler Çift ilişkisi Belirli bir sorun ya da karar
Derinlik Örüntü değişimi Örüntü değişimi Rehberlik, bilgilendirme
Süre 8 ile 20 seans 8 ile 20 seans Çoğunlukla daha kısa

Aile danışmanı, belirli lisans alanlarından mezun olup aile danışmanlığı sertifika eğitimini tamamlamış kişidir; her aile danışmanı psikolog değildir. Uzman seçerken mezun olunan bölümü ve aile terapisi eğitimini sorun.

Aile terapisinin uygun olmadığı durumlar

Durum Ne yapılır
Aile içi şiddet, istismar Ortak seans, şiddete uğrayanı riske atabilir; önce güvenlik. Acil durumda 112, danışma ve destek için Alo 183
Bir üyede akut kriz, intihar riski Önce psikiyatri değerlendirmesi
Tedavi edilmemiş ağır bağımlılık ya da psikotik dönem Önce bireysel tedavi; aile çalışması sonra
Bir üyenin seansı diğerlerine zarar vermek için kullanması Terapist biçimi değiştirir

Ailenizin haritası: Genogram nedir?

Genogram, en az üç kuşağı gösteren ve soy ağacından daha fazlasını anlatan bir aile haritasıdır. Kimin kiminle evlendiği ve kimin çocuğu olduğunun yanında, ilişkilerin niteliği de işaretlenir: yakın, mesafeli, çatışmalı, kopuk.

Evde deneyebileceğiniz yalın bir sürüm:

  1. Büyük bir kâğıda büyükanne ve büyükbabalarınızdan başlayarak üç kuşağı çizin.
  2. Önemli olayları not edin: göçler, erken ölümler, boşanmalar, hastalıklar.
  3. Kimin kime yakın, kimin kimle küs olduğunu işaretleyin.
  4. Yinelenen şeylere bakın: meslekler, adlar, küslükler, “ailemizde kimse … yapmaz” cümleleri.

Birçok kişi bu haritada kendi sorununun daha önce de yaşandığını görür: aynı yaşta evden ayrılanlar, aynı biçimde susanlar, aynı konuda kavga edenler. Fark etmek, kalıbı yinelemek yerine seçmenin ilk adımıdır.

Sık sorulan sorular

Aile terapisi seansı kaç dakika sürer?

60 ile 90 dakika.

Aile terapisi kaç seans sürer?

Çoğu aile için 8 ile 20 seans.

Aile terapisinde çocuğumun önünde her şey konuşulur mu?

Hayır. Yetişkin konuları (cinsellik, para, eşler arası sorunlar) çocukların olmadığı seanslarda konuşulur.

Ergen çocuğum gelmek istemiyor, ne yapmalıyız?

Zorlamayın; anne baba olarak başlayın. Birçok ergen, süreç başladıktan sonra katılır.

Boşanmış anne babalar birlikte aile terapisine gidebilir mi?

Evet; çocukların iyiliği için ortak ebeveynliği konuşmak üzere sık başvurulan bir yoldur.

Aile terapisi online yapılır mı?

Evet; özellikle farklı şehirlerde yaşayan aile üyeleri için kullanışlıdır. Ayrıntılar online terapi sayfasında.

İlçenize göre uzmanları görmek için İstanbul psikolog sayfasını inceleyebilirsiniz.

Psikolog Bul logosu
Psikolog Bul

İstanbul'un 39 ilçesinde psikolog bulun.

İstanbul Psikolog

Danışanlar için

Evinizden çıkmadan psikologla görüşün

Türkiye'nin ve dünyanın her yerinden güvenli görüntülü görüşmeyle destek alın. Online görüşme yapan psikologları inceleyin.

Psikologlar için

Psikolog musunuz? Rehbere eklenin

İlçenizde sizi arayan danışanlara görünür olun. Paketleri inceleyin, kayıt formunu doldurun.

İstanbul Psikolog