Çocuklarda Alt Islatma (Enürezis): Nedenleri ve Çözüm Yolları

Çocuklarda Alt Islatma (Enürezis): Nedenleri ve Çözüm Yolları

Kısa cevap: Alt ıslatma (enürezis), 5 yaşını geçmiş bir çocuğun uykuda ya da gündüz istemsiz olarak idrar kaçırmasıdır. Çok yaygındır: 5 yaşındaki çocukların yaklaşık yüzde on beşinde görülür ve her yıl kendiliğinden azalır. Gece ıslatmanın nedeni çoğunlukla tembellik ya da psikolojik sorun değil; kalıtım, derin uyku ve mesanenin olgunlaşma hızıdır. İlk değerlendirmeyi çocuk hekimi yapar; en etkili kalıcı yöntem alarm tedavisidir. Ceza ve utandırma sorunu ağırlaştırır.

Alt ıslatma nedir? Kaç yaşına kadar olağandır?

Alt ıslatma, mesane denetiminin beklendiği yaşta çocuğun istemsiz idrar kaçırmasıdır. Tanı için çocuğun en az 5 yaşında olması ve ıslatmanın düzenli (örneğin haftada en az iki kez, birkaç ay boyunca) görülmesi gerekir.

Çocukların çoğu gündüz denetimini 2-4 yaş arasında, gece denetimini ise daha sonra kazanır. Gece kuruluğu bir beceri değil, bir olgunlaşmadır; “öğretilemez”, zamanı gelince olur.

Yaş Gece ıslatan çocukların yaklaşık oranı
5 Yüzde 15
7 Yüzde 10
10 Yüzde 5
15 Yüzde 1-2

Her yıl, ıslatan çocukların yaklaşık yüzde on beşi hiçbir tedavi olmadan kurulaşır. Erkek çocuklarda daha sık görülür.

Alt ıslatma türleri

Ayrım Tür Açıklama
Zamana göre Gece ıslatma Uykuda; en sık görülen tür
Gündüz ıslatma Uyanıkken; daha seyrek; tıbbi değerlendirme daha önemlidir
İkisi birlikte
Öyküye göre Birincil Çocuk hiçbir zaman altı ay kesintisiz kuru kalmamıştır; en sık görülen
İkincil En az altı ay kuru kaldıktan sonra yeniden başlamıştır; tıbbi ya da duygusal bir tetikleyici aranır
Eşlik eden belirtiye göre Yalnızca gece ıslatma Gündüz hiçbir idrar yakınması yok
Gündüz belirtileriyle birlikte Sık idrara çıkma, ani sıkışma, kaçırma, tutma hareketleri (bacakları çaprazlama, çömelme), kabızlık

Dışkı kaçırma (enkoprezis) ayrı bir durumdur ve çoğu zaman süreğen kabızlıkla ilişkilidir; hekim değerlendirmesi gerekir.

Alt ıslatma neden olur?

Gece ıslatma çoğu zaman üç etkenin birleşimidir.

Etken Açıklama
Uyanma güçlüğü Çocuk, mesanesi dolduğunda uyanamaz; “bomba patlasa uyanmaz” denilen çocuklar
Gece idrar üretiminin fazlalığı Gece idrarı azaltan hormonun (vazopressin) salınım düzeni henüz olgunlaşmamıştır
Mesane kapasitesi ve işlevi Mesane gece boyunca üretilen idrarı tutamayacak kadar küçük ya da aşırı etkindir
Diğer etkenler Açıklama
Kalıtım En güçlü etken: anne ya da babadan biri çocukken ıslattıysa risk yaklaşık yüzde 40-45, ikisi de ıslattıysa yüzde 70-75
Kabızlık Dolu bağırsak mesaneye baskı yapar; çok sık gözden kaçar
İdrar yolu enfeksiyonu Özellikle ikincil ıslatmada
Uyku apnesi, geniz eti Horlama, ağzı açık uyuma
Dikkat eksikliği ve hiperaktivite Islatma bu çocuklarda daha sık görülür
Şeker hastalığı Çok su içme, çok idrara çıkma, kilo kaybı ile birlikte
Stres İkincil ıslatmayı tetikleyebilir: kardeş doğumu, boşanma, taşınma, okula başlama, kayıp
Gelişimsel gecikmeler Mesane denetimi de gecikebilir

Alt ıslatmanın nedeni olmayan şeyler: tembellik, inat, dikkat çekme isteği, anne babanın tuvalet eğitimini “yanlış” vermesi. Çocuk bunu bilerek yapmaz.

Önce hekim: Hangi durumlarda tıbbi değerlendirme şart?

Alt ıslatmada ilk başvuru çocuk hekimidir. Hekim öykü alır, muayene eder, idrar tahlili ister; gerekirse çocuk ürolojisi ya da çocuk nefrolojisine yönlendirir.

Hekime gecikmeden başvurun
Altı ay kuru kaldıktan sonra yeniden başladıysa (ikincil ıslatma)
Gündüz de kaçırıyorsa
İdrar yaparken yanma, ağrı, kötü koku, kanlı idrar
Çok su içme, sık idrara çıkma, kilo kaybı
Sürekli damla damla kaçırma
Zayıf ya da kesik kesik idrar akışı; ıkınma
Kabızlık ya da dışkı kaçırma
Horlama, uykuda nefes durması
Bacaklarda güçsüzlük, yürüyüşte değişiklik; belin alt kısmında gamze, kıllanma
7 yaşından sonra sürüyorsa ya da çocuk bundan rahatsızsa
Hekime götürmeden önce: mesane günlüğü
İki-üç gün boyunca: ne zaman, ne kadar sıvı içti; ne zaman, ne kadar idrar yaptı; kaçırma oldu mu
İki hafta boyunca: kuru ve ıslak geceler; dışkılama sıklığı

Bu kayıt, hekimin en çok işine yarayan bilgidir.

Alt ıslatma psikolojik midir?

Çoğu zaman hayır. Birincil gece ıslatma büyük oranda kalıtsal ve bedensel bir olgunlaşma sorunudur. Psikolojik etkenler iki noktada devreye girer.

Durum Açıklama
İkincil ıslatmanın tetikleyicisi Kuru olan çocuk, yoğun bir stres döneminde yeniden ıslatmaya başlayabilir
Islatmanın sonucu Utanç, özgüven kaybı, yatıya kalmaktan ve okul gezilerinden kaçınma; anne babayla gerginlik

Yani ıslatma psikolojik sorunların nedeninden çok, kaynağı olabilir. Araştırmalar, ıslatma düzeldiğinde çocukların özgüveninin de belirgin biçimde arttığını gösteriyor.

Psikolojik destek ne zaman gerekir?
Islatma belirgin bir stres olayından sonra başladıysa
Çocukta kaygı, içe kapanma, okul sorunları, öfke eşlik ediyorsa
Çocuk çok utanıyor, sosyal etkinliklerden kaçınıyorsa
Anne baba ile çocuk arasında ıslatma yüzünden sürekli gerginlik varsa
Dikkat eksikliği ya da başka bir gelişimsel durum kuşkusu varsa
Travmatik bir yaşantı ya da istismar kuşkusu varsa; bu durumda başvuru geciktirilmez

Psikolog, alarm tedavisinin uygulanmasında aileye eşlik edebilir, çocuğun güdülenmesini ve özgüvenini destekler ve anne babaya rehberlik eder. Çocuklarla çalışan uzmanlar çocuk ve ergen sayfasında yer alıyor. Psikologlar ilaç yazmaz.

Tedavi seçenekleri

Tedaviye çoğunlukla 6-7 yaşından sonra ve çocuk da kuru kalmayı istiyorsa başlanır. Daha küçük yaşta beklemek ve destekleyici olmak yeterlidir.

Yöntem Nasıl Başarı Not
Bilgilendirme ve temel düzenlemeler Sıvı ve tuvalet düzeni; kabızlığın tedavisi; suçluluğun kaldırılması Bazı çocuklarda tek başına yeterli Her tedavinin ilk adımı
Güdüleme çizelgesi Kuru geceler değil, çaba (yatmadan tuvalete gitme, alarmla kalkma) ödüllendirilir Tek başına sınırlı Diğer yöntemlere eklenir
Alarm tedavisi İç çamaşırına ya da çarşafa yerleştirilen nem algılayıcı, ilk damlada çalar; çocuk uyanıp tuvalete gider Düzenli uygulayan çocukların yaklaşık üçte ikisinde kuruluk; yineleme oranı düşük En etkili kalıcı yöntem; 2-3 ay sabır ister
İlaç Gece idrar üretimini azaltan ilaç (desmopressin) ya da mesaneyi rahatlatan ilaçlar Kullanıldığı sürece etkili; bırakınca yineleme sık Yalnızca hekim; kamp, gezi gibi kısa süreler için de kullanılabilir
Birleşik tedavi Alarm ve ilaç birlikte Dirençli durumlarda Hekim kararıyla
Mesane eğitimi (üroterapi) Düzenli tuvalet saatleri; doğru oturuş; yeterli sıvı Gündüz belirtileri varsa temel tedavi Çocuk ürolojisi, nefroloji

Kanıtı olmayan ya da önerilmeyen yöntemler: akşam sıvıyı bütünüyle kesmek; çocuğu cezalandırmak; bitkisel karışımlar; “korkutma”.

Evde yapılacaklar ve yapılmayacaklar

Yapın Yapmayın
“Bu senin suçun değil; bedenin henüz öğreniyor” deyin Azarlamak, utandırmak, alay etmek
Ailede ıslatma öyküsü varsa anlatın: “Ben de senin yaşında ıslatıyordum” Kardeşlerin ve akrabaların yanında konuşmak
Gün içinde yeterli sıvı verin; sıvının çoğunu sabah ve öğleden sonraya kaydırın Akşam sıvıyı bütünüyle yasaklamak (susuz çocuk yine ıslatır)
Akşam kafeinli ve gazlı içecekleri, çok tuzlu yiyecekleri azaltın Yatmadan hemen önce bol sıvı
Gün içinde düzenli tuvalet: iki-üç saatte bir “Tut, mesanen büyüsün” demek
Yatmadan hemen önce tuvalete gitmesini sağlayın Çocuk uykudayken kucakta tuvalete taşımak (uyanmayı öğretmez)
Kabızlık varsa hekime söyleyin Ceza: ıslak çarşafta yatırmak, oyun yasağı
Su geçirmez yatak koruyucu; yedek pijama ve çarşaf el altında Kuru geceler için büyük ödüller vaat etmek (denetiminde olmayan bir şey için baskı yaratır)
Sabah çarşafı birlikte, olaysız biçimde değiştirin; yaşına uygunsa çocuk yardım etsin (ceza olarak değil) “Koskoca çocuk oldun” demek
Tuvalet yolunu aydınlatın Alıştırma külotunu “bebek gibi” diye yasaklamak; gezi ve yatıya kalmalarda rahatlık sağlar
Yatıya kalma ve kamp için önceden plan: hekimle konuşun Çocuğu sosyal etkinliklerden alıkoymak

Çocuğu gece uyandırıp tuvalete götürmek, o gecenin çarşafını kurtarır ama kalıcı kuruluk sağlamaz; yapacaksanız çocuğun tam uyandığından emin olun.

Alarm tedavisi nasıl uygulanır?

Alarm tedavisi, beyne “mesane doldu, uyan” bağlantısını öğretir. Çoğu çocukta önce ıslaklığın küçüldüğü, sonra çocuğun alarmdan önce kendiliğinden uyandığı ya da sabaha kadar tutabildiği görülür.

Adım Açıklama
1. Hazırlık Çocuk istekli olmalı; yöntemi birlikte öğrenin; gündüz alarmı deneyin
2. Her gece Alarm takılır; çalınca çocuk kalkar, alarmı kendisi kapatır, tuvalete gider, iç çamaşırını değiştirir, alarmı yeniden takar
3. Anne babanın rolü İlk haftalarda çocuk alarmı duymayabilir; siz uyandırırsınız, ama tuvalete kendi yürümesi ve tam uyanması gerekir
4. Kayıt Kuru ve ıslak geceler, ıslaklığın büyüklüğü, alarmın çaldığı saat
5. Süre En az iki-üç ay; art arda 14 kuru geceye ulaşılana dek
6. Pekiştirme Bazı hekimler, kuruluktan sonra yatmadan önce fazladan su içirerek alarmı bir süre daha sürdürmeyi önerir
7. Yineleme Yeniden başlarsa alarm yeniden kullanılır; çoğu zaman daha kısa sürede sonuç verir
Sık yaşanan güçlük Çözüm
Çocuk alarmı duymuyor İlk haftalarda olağan; anne baba uyandırır
Ailenin uykusu bölünüyor Geçici; üç ay sonunda kalıcı kazanım
İlk iki haftada değişiklik yok Erken bırakmayın; etkisi çoğunlukla dört-altı haftada görünür
Kardeşler uyanıyor Titreşimli alarm; oda düzeni
Çocuk isteksiz Zorlamayın; birkaç ay sonra yeniden deneyin

Alarm tedavisi aile için emek ister; ancak bırakıldıktan sonra etkisinin sürmesi açısından ilaçtan üstündür. Hangi yöntemin uygun olduğuna hekimle birlikte karar verin.

Çocuğun gözünden alt ıslatma

Yetişkinler için ıslatma bir çamaşır sorunudur; çocuk için bir sır ve utanç kaynağıdır.

Çocuğun aklından geçen Ona iyi gelen söz
“Bende bir bozukluk var” “Bedenin biraz daha zamana ihtiyaç duyuyor; bu çok yaygın bir şey”
“Sınıfta bir tek ben” “Senin sınıfında büyük olasılıkla iki-üç çocuk daha aynı şeyi yaşıyor; yalnızca kimse söylemiyor”
“Annem babam bana kızgın” “Sana kızgın değilim; bunun elinde olmadığını biliyorum”
“Arkadaşlarım öğrenirse” “Bu senin özelin; kimseye söylemeyeceğim”
“Hiç geçmeyecek” “Geçecek. Ve bunu hızlandırmak için birlikte yapabileceğimiz şeyler var”
“Geziye gidemem” “Bir planımız olacak; öğretmenin de yardım edecek”

Araştırmalarda çocuklar, alt ıslatmayı anne babanın boşanması ve akran zorbalığından sonra en üzücü yaşam olaylarından biri olarak sıralamıştır. Anne babanın sakin, anlayışlı ve çözüm odaklı tutumu, tedavinin kendisi kadar önemlidir.

Anne babalar için de bir not: öfkelenmek, yorulmak ve bıkmak anlaşılır duygulardır. Çarşafı gece üçte değiştirmek kolay değildir. Bu duyguları çocuğa yansıtmadan bir yetişkinle paylaşmak ve gerekirse destek almak size de iyi gelir.

Sık sorulan sorular

Alt ıslatma kaç yaşına kadar normaldir?

Beş yaşına kadar gece ıslatma olağan kabul edilir; beş yaşından sonra da çok yaygındır ve her yıl kendiliğinden azalır.

Alt ıslatma için hangi doktora gidilir?

Önce çocuk hekimine; gerekirse çocuk ürolojisi ya da çocuk nefrolojisine yönlendirilir. Duygusal etkenler varsa çocuk psikiyatrisi ya da çocuklarla çalışan bir psikolog.

Alt ıslatma kendiliğinden geçer mi?

Çoğu çocukta evet; ancak çocuk rahatsızsa ya da 7 yaşını geçtiyse beklemek yerine tedavi önerilir.

Geceleri uyandırıp tuvalete götürmeli miyim?

O gece kuru kalmasını sağlar, ancak kalıcı çözüm değildir.

Bez ya da alıştırma külotu kullanmak kötü mü?

Hayır; çocuğun ve ailenin uykusunu korur. Alarm tedavisi sırasında ise kullanılmaz.

Anne baba rehberliği online alınabilir mi?

Evet; davranışsal düzenlemeler ve güdüleme konusunda görüntülü görüşme yapılabilir. Tıbbi değerlendirme yüz yüze olmalıdır. Ayrıntılar online terapi sayfasında.

İlçenize göre uzmanları görmek için İstanbul psikolog sayfasını inceleyebilirsiniz.

Psikolog Bul logosu
Psikolog Bul

İstanbul'un 39 ilçesinde psikolog bulun.

İstanbul Psikolog

Danışanlar için

Evinizden çıkmadan psikologla görüşün

Türkiye'nin ve dünyanın her yerinden güvenli görüntülü görüşmeyle destek alın. Online görüşme yapan psikologları inceleyin.

Psikologlar için

Psikolog musunuz? Rehbere eklenin

İlçenizde sizi arayan danışanlara görünür olun. Paketleri inceleyin, kayıt formunu doldurun.

İstanbul Psikolog