Bağımlılık ve Travma: Acıyı Uyuşturmak İçin Kullanmak

Kısa cevap: Travmatik yaşantılar, bağımlılık için en güçlü risk etkenlerinden biridir. Madde, travmanın getirdiği yoğun korku, utanç, kabus ve anılardan geçici olarak uzaklaşmanın bir yolu haline gelebilir. Kalıcı iyileşme için hem bağımlılığın hem de travmanın güvenli ve aşamalı bir şekilde ele alınması gerekir.

Bağımlılık yaşayan birçok kişinin geçmişinde, çoğu zaman kimseyle konuşulmamış zor deneyimler vardır. Çocuklukta ihmal, şiddete tanık olmak, kayıplar, kaza ya da afet gibi olaylar insanın içinde derin izler bırakabilir. Bu yazıda travma ile bağımlılık arasındaki ilişkiyi ve iyileşmenin nasıl mümkün olduğunu anlatıyoruz.

Travma Nedir?

Travma, kişinin baş etme kapasitesini aşan, yaşamını ya da bütünlüğünü tehdit eden olayların bıraktığı psikolojik etkidir. Deprem, ağır kaza, şiddet, ani kayıp gibi tek seferlik olaylar olabileceği gibi, çocuklukta uzun süre devam eden ihmal, aile içi şiddet ya da sürekli aşağılanma gibi tekrarlayan deneyimler de olabilir. Her zor olay travmaya dönüşmez; ama bazı kişilerde derin ve kalıcı etkiler bırakır.

Travma ve Bağımlılık Nasıl İlişkili?

• Duyguları uyuşturmak: Travma yaşayan kişi yoğun korku, öfke, utanç ve çaresizlik yaşar. Madde bu duyguları kısa süreliğine susturur.
• Uyku ve kabuslar: Travma sonrası uykusuzluk ve kâbuslar, uyuyabilmek için alkol ya da madde kullanımına yol açabilir.
• Aşırı uyarılmışlık: Sürekli tetikte olmak, irkilmek ve gerginlik, sakinleşme ihtiyacını artırır.
• Kendine değer vermemek: Travma sonrası gelişen değersizlik duygusu, kendine zarar veren davranışları kolaylaştırır.
• Beyin üzerindeki etkiler: Erken yaşta yaşanan travmalar, stres ve ödül sistemlerinin gelişimini etkileyebilir.

Travma Sonrası Stres Belirtileri

• Olayın istemsizce akla gelmesi, kâbuslar
• Olayı hatırlatan yer, kişi ve durumlardan kaçınma
• Sürekli tetikte olma, kolay irkilme
• Uyku sorunları, öfke patlamaları
• Kendini başkalarından kopuk, uyuşmuş hissetme
• Suçluluk, utanç ve olumsuz inançlar

Bu belirtiler madde kullanımıyla bir arada görüldüğünde, ikisini birlikte ele almak çok önemlidir.

Neden Sadece Maddeyi Bırakmak Yetmez?

Travmanın yarattığı acı ele alınmadan madde bırakıldığında, kişi kendini hiç korumasız hissedebilir. Bastırılan anılar ve duygular daha yoğun şekilde yüzeye çıkabilir. Bu da nüks riskini artırır. Öte yandan madde kullanımı sürerken travma çalışması yapmak da zordur; çünkü kişi zor duygularla karşılaştığında yine maddeye yönelebilir. Bu nedenle tedavi, güvenliği öne alan aşamalı bir yapıdadır.

Aşamalı Tedavi Yaklaşımı

1. Güvenlik ve istikrar: Madde kullanımını azaltmak ya da bırakmak, uyku ve günlük rutini düzenlemek, kendine zarar verme riskini azaltmak.
2. Duygu düzenleme becerileri: Nefes, topraklanma teknikleri, sıkıntıya dayanma becerileri. Kişi zor duygularla maddesiz baş etmeyi öğrenir.
3. Travma işleme: Kişi yeterince güçlendiğinde EMDR, travma odaklı bilişsel davranışçı terapi gibi yöntemlerle travmatik anılar güvenli bir ortamda ele alınır.
4. Yeniden bağlanma: İlişkiler, anlamlı etkinlikler ve gelecek hedefleri üzerinde çalışılır.

Topraklanma Teknikleri

Anılar ya da kullanma isteği yoğunlaştığında şimdiki ana dönmek için basit bir teknik: Etrafınızda gördüğünüz 5 şeyi, dokunabildiğiniz 4 şeyi, duyduğunuz 3 sesi, kokladığınız 2 şeyi ve tadabildiğiniz 1 şeyi sayın. Ayaklarınızı yere bastırın, bulunduğunuz yeri ve tarihi kendinize söyleyin. Bu teknik beyne güvende olduğunuzu hatırlatır.

Utancı Bırakmak

Travma ve bağımlılık çoğu zaman yoğun utançla birlikte gelir. “Neden bu kadar güçsüzüm?” sorusu yerine “Bana ne oldu ve bununla nasıl baş etmeye çalıştım?” sorusunu sormak, kendinize daha şefkatli bakmanızı sağlar. Madde, uzun süre dayanılmaz olan bir acıyla baş etmenin bir yolu olmuş olabilir. Şimdi daha sağlıklı yollar öğrenmek mümkündür.

Destek Almak

Travma ve bağımlılık alanında deneyimli bir uzmanla çalışmak iyileşmenin anahtarıdır. Psikiyatri hekimi ve psikoloğun birlikte çalıştığı bir ekip en kapsamlı desteği sağlar. Ücretsiz bağımlılık danışmanlığı için Yeşilay’ın 115 hattına ulaşabilirsiniz. Kendinize zarar verme düşünceleri varsa beklemeden 112’yi arayın.

Sık Sorulan Sorular

Travma ve bağımlılık alanında çalışan uzmanlar için İstanbul psikologları listesine göz atabilirsiniz.