Belirtileri Google’da Aramak Neden Kaygıyı Artırır?

Kısa cevap: Belirtileri internette aramak; arama sonuçlarının nadir ve ciddi hastalıkları öne çıkarması, zihnimizin tehdit odaklı çalışması, belirsizliğe tahammülsüzlük ve bilgiye dayalı olasılık değerlendirmesi yapamamak nedeniyle kaygıyı artırır. Her arama kısa bir rahatlama sağlasa da uzun vadede kaygı döngüsünü güçlendirir.

“Sadece bir bakayım” diye başlayan bir arama, birkaç dakika sonra kalp çarpıntısı, terleme ve uykusuz bir geceye dönüşebilir. Peki neden belirtileri aramak bu kadar korkutucu olabiliyor? Bu yazıda internet aramalarının kaygıyı nasıl artırdığını ve bunun arkasındaki zihinsel süreçleri ele alıyoruz.

1. Arama sonuçları olasılığı göstermez

Baş ağrısı aradığınızda sonuçlarda gerilim tipi baş ağrısı ile beyin tümörü yan yana yer alabilir. Ancak arama motoru size baş ağrılarının büyük çoğunluğunun zararsız nedenlerden kaynaklandığını ve ciddi hastalıkların nadir olduğunu söylemez. Tüm ihtimaller eşit görünür ve zihin en korkutucu olanına takılır.

2. Zihin tehdide odaklanır

İnsan beyni hayatta kalmak için tehlikeleri fark etmeye programlanmıştır. Sağlıkla ilgili korkutucu bir bilgi, zararsız bilgilerden çok daha fazla dikkat çeker ve aklımızda kalır. Bu nedenle on zararsız açıklama okusak bile bir tane korkutucu ihtimal bizi daha çok etkiler.

3. Forumlar ve kişisel hikâyeler

Forumlarda genellikle kötü deneyimler paylaşılır. Belirtisi geçen ve hiçbir şeyi olmayan binlerce kişi forumlara yazmaz. Bu da ciddi hastalıkların gerçekte olduğundan çok daha yaygın görünmesine yol açar.

4. Belirtiye odaklanmak onu büyütür

Bir belirti hakkında okuduğumuzda dikkatimiz o bölgeye yönelir. Normalde fark etmeyeceğimiz duyumları hissetmeye başlarız. Örneğin kalp hastalıkları hakkında okuduktan sonra kalp atışlarımızı daha çok fark eder, her değişikliği tehlike olarak yorumlarız. Kaygının kendisi de çarpıntı, nefes darlığı ve kas gerginliği gibi yeni belirtilere yol açar.

5. Bilgi karışıklığı

İnternette güvenilir tıbbi kaynakların yanı sıra yanlış, eksik ya da abartılı bilgiler de bulunur. Tıbbi eğitimi olmayan biri için bu bilgileri değerlendirmek ve kendi durumuna uyarlamak çok zordur. Doktorlar ise belirtileri muayene, geçmiş, yaş ve risk faktörleriyle birlikte değerlendirir.

6. Belirsizliğe tahammülsüzlük

Bazı kişiler için “muhtemelen bir şey yoktur” belirsizliği dayanılmazdır. Kesin bir cevap bulana kadar aramaya devam ederler. Ancak internet hiçbir zaman kesin bir güvence vermez; her yeni bilgi yeni sorular doğurur.

7. Geçici rahatlama tuzağı

Bazen bir arama geçici olarak rahatlatır: “Bu belirti şu zararsız durumla da olabiliyormuş.” Bu rahatlama arama davranışını ödüllendirir. Ancak rahatlama kısa sürer ve bir sonraki belirtide ihtiyaç daha güçlü geri döner. Kaygıyı güvence arayarak azaltma çabası, uzun vadede kaygıyı besler.

Bu döngüyü fark etmek

Kendinize şu soruları sorabilirsiniz:

• Arama yaptıktan sonra genellikle daha mı iyi hissediyorum, daha mı kötü?
• Aramalar ne kadar zamanımı alıyor?
• Doktorun güvencesi beni ne kadar süre rahatlatıyor?
• Aynı belirtiyi tekrar tekrar arıyor muyum?

Bu soruların cevabı aramaların size yardım etmediğini gösteriyorsa, bu alışkanlığı değiştirmeyi düşünebilirsiniz.

Ne zaman destek almalı?

Sağlık aramaları kontrol edemediğiniz bir alışkanlık hâline geldiyse, sürekli hasta olduğunuz endişesiyle yaşıyorsanız ve bu durum işinizi, uykunuzu ya da ilişkilerinizi etkiliyorsa bir psikologla görüşmek faydalı olur. Bilişsel davranışçı terapi bu döngüyü kırmada etkilidir.

Arama yapmadan önce kendinize sorun

Bir belirtiyi internette aramak istediğinizde, aramaya başlamadan önce kendinize birkaç soru sormak döngüyü kırmanıza yardımcı olabilir:

• Bu aramayı bilgi edinmek için mi, yoksa kaygımı yatıştırmak için mi yapıyorum?
• Daha önce aynı belirtiyi aradım mı? O arama beni rahatlattı mı?
• Bu belirti acil bir durum mu, yoksa hekimime sorabileceğim bir konu mu?
• Arama yaptıktan sonra genellikle nasıl hissediyorum?

Bu sorulara verdiğiniz cevaplar, aramanın size gerçekten yardımcı olup olmayacağını görmenizi sağlar. Acil belirtilerde internette arama yapmak yerine 112’yi aramak ya da en yakın acil servise başvurmak gerekir.

Kaygı alanında çalışan uzmanlar için İstanbul psikolog listesine göz atabilirsiniz.