Siberkondri Nedir? İnternette Hastalık Aramanın Kaygısı

Kısa cevap: Siberkondri, bedensel belirtileri ya da hastalıkları internette sürekli araştırmanın rahatlatmak yerine kaygıyı artırması durumudur. Kişi araştırdıkça daha ciddi hastalık ihtimalleriyle karşılaşır, kaygı artar ve tekrar arama yapma ihtiyacı doğar. Bir tanı değil, sağlık kaygısıyla ilişkili bir davranış örüntüsüdür.

Baş ağrısı için yapılan basit bir internet araması, birkaç dakika sonra beyin tümörü ihtimali üzerine saatlerce okumaya dönüşebilir. Bu deneyimi yaşayan pek çok kişi vardır. İnternet sağlık bilgisine ulaşmayı kolaylaştırdı; ancak bazı kişiler için bu kolaylık bir kaygı kaynağına dönüştü. Bu durum siberkondri olarak adlandırılır.

Siberkondri ne demek?

Siberkondri kelimesi “siber” ve hastalık kaygısı anlamına gelen “hipokondri” kelimelerinin birleşiminden oluşur. Kişinin sağlıkla ilgili internet aramalarının aşırı ve tekrarlayıcı hâle gelmesi ve bu aramaların kaygıyı azaltmak yerine artırmasını tanımlar.

Siberkondrinin belirtileri

• Her bedensel belirti için hemen internette arama yapma
• Aramaların saatlerce sürmesi, bir siteden diğerine geçme
• Arama sonrası daha kaygılı hissetme
• En kötü ihtimallere odaklanma
• Doktora gidildikten sonra bile aramaya devam etme
• Doktorun söylediklerine güvenmeyip internetten doğrulama arama
• Aramalar nedeniyle iş, uyku ya da ilişkilerin aksaması
• Forumlarda benzer belirtileri olan kişilerin hikâyelerini okuma

Neden ortaya çıkar?

Belirsizliğe tahammülsüzlük

Bedendeki bir belirtinin ne olduğunu bilmemek bazı kişiler için dayanılmazdır. İnternet arama, bu belirsizliği gidermenin hızlı bir yolu gibi görünür.

Arama motorlarının doğası

Arama sonuçlarında nadir ama ciddi hastalıklar sıkça yer alır. Kişi bir belirtinin en yaygın ve zararsız nedenleri yerine en korkutucu ihtimallere odaklanabilir.

Sağlık kaygısına yatkınlık

Daha önce ciddi bir hastalık geçirmiş, yakınını hastalık nedeniyle kaybetmiş ya da genel olarak kaygıya yatkın kişilerde siberkondri daha sık görülür.

Geçici rahatlama

Bazen bir arama geçici olarak rahatlatır. Bu rahatlama, aramayı bir baş etme yöntemi hâline getirir ve döngüyü güçlendirir.

Siberkondri döngüsü

1. Bedende bir belirti fark edilir.
2. Kaygı başlar: “Ya ciddi bir şeyse?”
3. İnternette arama yapılır.
4. Korkutucu bilgilerle karşılaşılır.
5. Kaygı artar, belirti daha belirgin hissedilir.
6. Daha fazla arama yapılır.

Sağlıklı bilgi arama ile siberkondri arasındaki fark

Bir belirti hakkında güvenilir kaynaklardan bilgi almak ve gerektiğinde doktora başvurmak sağlıklı bir davranıştır. Siberkondride ise arama kontrol edilemez hâle gelir, kaygıyı azaltmak yerine artırır ve günlük hayatı etkiler.

Ne zaman destek almalı?

Sağlıkla ilgili internet aramaları günlük hayatınızı etkiliyorsa, doktor güvencesine rağmen kaygınız geçmiyorsa, sürekli farklı doktorlara gidiyor ya da tam tersine korkudan doktora gidemiyorsanız bir psikologla görüşmek faydalı olur. Bilişsel davranışçı terapi, sağlık kaygısı ve siberkondride etkili bir yöntemdir.

Siberkondri neden bu kadar yaygınlaştı?

İnternet, sağlık bilgisine ulaşmayı hiç olmadığı kadar kolaylaştırdı. Ancak bu kolaylık, beraberinde yeni bir kaygı türünü de getirdi. Siberkondrinin yaygınlaşmasında birkaç etken rol oynar:

• Bilgiye anında erişim: Bir belirtiyi saniyeler içinde aramak mümkün; bu da kontrol etme isteğini sürekli canlı tutar.
• En kötü senaryonun öne çıkması: Arama sonuçlarında nadir ama ciddi hastalıklar dikkat çekici şekilde yer alabilir.
• Bağlamdan yoksun bilgi: İnternet, kişinin yaşını, öyküsünü ve risk etkenlerini dikkate almaz.
• Forumlar ve kişisel hikâyeler: Başkalarının korkutucu deneyimleri, kişinin kendi durumuna dair kaygısını artırabilir.
• Sağlık sistemine erişim zorlukları: Randevu bekleme süreleri, kişilerin önce internete başvurmasına yol açabilir.

Siberkondri ile sağlıklı bilgi arayışı arasındaki fark

Sağlıkla ilgili bilgi aramak tek başına bir sorun değildir. Sağlıklı bilgi arayışında kişi güvenilir kaynaklardan bilgi edinir, gerekirse hekime başvurur ve aramanın ardından rahatlar. Siberkondride ise arama kaygıyı azaltmak yerine artırır, kişi saatlerce arama yapar, farklı sitelerde aynı belirtiyi tekrar tekrar kontrol eder ve hekimin güvencesine rağmen rahatlayamaz. Bu döngü fark edildiğinde, arama alışkanlığını değiştirmeye yönelik adımlar atmak ve gerekirse bir psikologdan destek almak önemlidir.

Kaygı alanında çalışan uzmanlara İstanbul psikolog listesinden ulaşabilirsiniz.