Beyoğlu Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT)

Kısa cevap: Beyoğlu’nda bilişsel davranışçı terapi (BDT), sahne korkusu ve performans kaygısı yaşayan müzisyenlere, oyunculara, dansçılara ve topluluk önünde konuşan kişilere etkili bir destek sunar. BDT; “Hata yaparsam herkes yeteneksiz olduğumu anlar” gibi düşünceleri incelemeyi, güvenlik davranışlarını bırakmayı, dikkati içeriden dışarıya yönlendirmeyi ve kademeli performans deneyimleriyle kaygıyı azaltmayı hedefler.

Beyoğlu, İstanbul‘un sahne sanatlarının kalbi. Tiyatrolar, konser salonları, caz kulüpleri ve sokak müzisyenleri… Bu sahnelerde performans gösteren pek çok sanatçı, dışarıdan bakıldığında rahat ve kendinden emin görünse de içten içe yoğun bir sahne korkusuyla mücadele ediyor. Elleri titreyen bir piyanist, repliklerini unutmaktan korkan bir oyuncu, sesi kısılan bir şarkıcı… Bu yazıda Beyoğlu’nda sahne ve performans kaygısı yaşayanlar için BDT’nin nasıl yardımcı olabileceğini anlatıyoruz.

Performans Kaygısı Nedir?

Performans kaygısı, başkalarının önünde bir şey yapmadan önce ve yaparken yaşanan yoğun korkudur. Sahne sanatçılarında sık görülür ama topluluk önünde konuşma, sınav, spor müsabakaları ve iş sunumları gibi pek çok durumda da ortaya çıkabilir. Belirli bir düzeyde heyecan performansı artırabilir; ancak yoğun kaygı performansı bozar ve kişinin sevdiği işten zevk almasını engeller.

Bedensel Belirtiler

• Titreyen eller ya da dizler
• Hızlı kalp atışı
• Ağız kuruluğu
• Terleme
• Nefes darlığı
• Mide bulantısı
• Seste titreme ya da kısılma
• Zihnin boşalması

Performans Kaygısını Besleyen Düşünceler

• “Tek bir hata yaparsam performans mahvolur.”
• “Seyirciler titrediğimi görecek ve beni yeteneksiz bulacak.”
• “Bu sefer kesin unutacağım.”
• “Diğer sanatçılar benden çok daha iyi.”
• “Kaygılı olduğuma göre kötü bir performans olacak.”

Güvenlik Davranışları

Performans kaygısı yaşayan kişiler, kaygıyı kontrol etmek için çeşitli güvenlik davranışlarına başvurur:

• Seyirciyle göz teması kurmamak
• Aşırı prova yapmak
• Elleri gizlemek ya da sıkıca tutmak
• Alkol ya da başka maddelerle sakinleşmeye çalışmak
• Performanstan önce kimseyle konuşmamak
• Solo bölümlerden ya da önemli rollerden kaçınmak

Bu davranışlar kısa vadede güvende hissettirse de kişinin kaygıyla baş edebileceğini öğrenmesini engeller. Bazıları, örneğin göz temasından kaçınmak, performansı da olumsuz etkiler.

İçe Dönük Dikkat

Performans kaygısı yaşayan kişiler, dikkatlerini performansın kendisinden ve seyirciden çok kendi bedensel belirtilerine ve nasıl göründüklerine yöneltir. “Ellerim titriyor mu? Sesim çatallı mı? Yüzüm kızardı mı?” Bu içe dönük dikkat, kaygıyı artırır ve performansı bozar. BDT’de dikkati dışarıya, yani müziğe, metne, sahneye ve seyirciye yönlendirme çalışılır.

BDT’de Kullanılan Yöntemler

• Düşünceleri sorgulamak: Seyircinin gerçekte neyi fark ettiğini, küçük hataların performansı ne ölçüde etkilediğini incelemek.
• Video geri bildirimi: Performansın kaydını izleyip kaygının dışarıdan ne kadar az göründüğünü fark etmek.
• Güvenlik davranışlarını bırakmak: Davranış deneyleriyle güvenlik davranışları olmadan performans göstermeyi denemek.
• Dikkat eğitimi: Dikkati içeriden dışarıya kaydırma alıştırmaları.
• Kademeli maruz bırakma: Küçük ve güvenli ortamlardan başlayarak giderek daha büyük performanslara ilerlemek. Örneğin önce bir arkadaşa, sonra küçük bir gruba, sonra küçük bir mekânda.
• Mükemmeliyetçilikle çalışmak: Hatasız performans beklentisini gözden geçirmek.
• Kaygıyı yeniden yorumlamak: Bedensel uyarılmayı tehlike değil, enerji ve heyecan olarak görmek.

Hata Yapma Deneyi

BDT’de bazen kasıtlı olarak küçük bir hata yapma deneyi yapılır. Örneğin bir müzisyen, küçük bir dinleyici grubu önünde bilerek bir notayı yanlış çalar ve dinleyicilerin tepkisini gözlemler. Çoğu zaman dinleyicilerin hatayı fark etmediği ya da hiç önemsemediği görülür. Bu deneyim, “Tek bir hata her şeyi mahveder” inancını güçlü bir şekilde sarsar.

Madde Kullanımı Uyarısı

Bazı sanatçılar sahne öncesi kaygıyı alkol ya da başka maddelerle bastırmaya çalışır. Bu yöntem kısa vadede işe yarıyormuş gibi görünse de performansı olumsuz etkileyebilir, bağımlılık riski taşır ve kişinin kaygıyla baş etmeyi öğrenmesini engeller. Bazı durumlarda hekim, performans kaygısı için kısa süreli ilaç önerebilir; bu karar mutlaka bir hekimle verilmelidir.

Beyoğlu’nda BDT

Beyoğlu’nda Cihangir, Galata, Taksim ve Şişhane çevresinde sanatçılarla çalışma deneyimi olan BDT uzmanları bulunuyor. Turne ve yoğun prova programı olan sanatçılar için online seanslar da bir seçenektir. Bazı konservatuvarlar ve sanat kurumları da öğrencileri ve sanatçıları için psikolojik destek sunabilir.

Acil Durumlar

Kendinize zarar verme düşünceleriniz varsa ya da kendinizi güvende hissetmiyorsanız beklemeden 112’yi arayın.

Sık Sorulan Sorular

Beyoğlu’ndaki uzmanları görmek için Beyoğlu psikologları listesini inceleyebilirsiniz.