Impostor Sendromu (Sahtekâr Sendromu) Nedir?

Impostor Sendromu (Sahtekâr Sendromu) Nedir?

Kısa cevap: Impostor sendromu (sahtekâr sendromu), kişinin somut başarılarına rağmen kendini yetersiz hissetmesi, başarılarını şansa, zamanlamaya ya da başkalarının yanılmasına bağlaması ve bir gün “sahtekâr olduğunun ortaya çıkacağından” korkmasıdır. Bir tanı değil, çok yaygın bir deneyimdir. Özellikle yeni bir role başlarken, yüksek başarılı ortamlarda ve az temsil edilen gruplarda daha sık görülür.

Kavramın kaynağı

Impostor fenomeni kavramı, psikologlar Pauline Clance ve Suzanne Imes tarafından 1978 yılında tanımlandı. Clance ve Imes, yüksek başarılı kadınlarla yaptıkları çalışmalarda, bu kadınların diplomalarına, ödüllerine ve pozisyonlarına rağmen kendilerini zeki ya da yetkin hissetmediklerini, başarılarını hak etmediklerine inandıklarını gözlemlediler. Sonraki araştırmalar bu deneyimin her cinsiyetten ve meslekten insanda görülebildiğini ortaya koydu.

Impostor sendromunun işaretleri

  • Başarıları şansa, zamanlamaya ya da başkalarının yardımına bağlamak.
  • Övgüyü kabul etmekte zorlanmak: “Aslında o kadar da iyi değildi.”
  • Bir gün “ortaya çıkma” korkusu.
  • Hata yapmaktan yoğun korku.
  • Kendini sürekli başkalarıyla kıyaslamak.
  • Aşırı hazırlanmak ya da tam tersine son ana kadar ertelemek.
  • Yeni fırsatları “hazır değilim” diyerek geri çevirmek.
  • Başarı sonrası rahatlama yerine “bu sefer de kurtardım” hissi.

Impostor döngüsü

Clance, impostor deneyiminin bir döngü halinde işlediğini tanımladı: Bir görev geldiğinde kaygı başlar. Kişi ya aşırı hazırlanır ya da erteler. Görev başarıyla tamamlanır. Kişi kısa süreli bir rahatlama yaşar; ancak başarıyı aşırı çabaya ya da şansa bağlar. Olumlu geri bildirimler içselleştirilmez. Bir sonraki görevde kaygı yeniden başlar. Bu döngü, başarı arttıkça kaygının da artmasına yol açabilir.

Beş impostor tipi

Araştırmacı Valerie Young, impostor deneyimini yaşayan kişilerin yetkinliğe dair farklı inançlar taşıdığını öne sürdü:

Tip Temel inanç
Mükemmeliyetçi “Kusursuz değilse başarısızdır.”
Uzman “Her şeyi bilmeden başlayamam.”
Doğal deha “Zorlanıyorsam yetenekli değilim.”
Solist “Yardım istersem yetersiz olduğum anlaşılır.”
Süper kahraman “Her rolde mükemmel olmalıyım.”

Neden olur?

  • Aile mesajları: Başarının sürekli beklendiği ya da çocuğun “zeki olan” ya da “çalışkan olan” gibi etiketlerle tanımlandığı aileler.
  • Mükemmeliyetçilik: Yüksek standartlar ve hata yapma korkusu.
  • Yeni roller: Terfi, yeni iş, üniversite ya da ebeveynlik gibi geçiş dönemleri.
  • Az temsil edilme: Bir ortamda az sayıda benzer kişi bulunması “buraya ait değilim” hissini güçlendirebilir.
  • Rekabetçi ortamlar: Sürekli kıyaslamanın olduğu iş ve okul ortamları.

Başa çıkma yolları

  1. Deneyime isim verin: “Şu an impostor hissi yaşıyorum” demek, duyguyla aranıza mesafe koyar.
  2. Kanıt toplayın: Başarılarınızı ve aldığınız olumlu geri bildirimleri yazın.
  3. Paylaşın: Güvendiğiniz meslektaşlarınızla konuşmak, bu deneyimin ne kadar yaygın olduğunu gösterir.
  4. Yetkinliği yeniden tanımlayın: Yetkin olmak her şeyi bilmek değil, öğrenmeye ve gelişmeye açık olmaktır.
  5. Övgüyü kabul edin: “Teşekkür ederim” deyip durun; açıklama yapmayın.

Impostor hissi kariyerinizi ya da ruh sağlığınızı belirgin biçimde etkiliyorsa bir psikolog ile görüşmek faydalı olabilir. Bilişsel davranışçı terapi, başarıları küçümseyen düşünce kalıplarını fark etmek ve dönüştürmek için etkili araçlar sunar.

Impostor sendromu bir hastalık mı?

Hayır. Bir tanı değil, çok yaygın bir deneyimdir. Ancak kaygı ve çökkün ruh haliyle birlikte görülebilir.

Impostor sendromu başarılı insanlarda mı olur?

Genellikle somut başarıları olan kişilerde görülür; çünkü sendromun temeli, başarılar ile iç algı arasındaki uyumsuzluktur.

Impostor sendromu tamamen geçer mi?

Yeni dönemlerde tekrar ortaya çıkabilir; ancak farkındalık ve pratikle etkisi belirgin biçimde azalır.

Özgüven ve kariyer kaygıları üzerine çalışmak isterseniz İstanbul psikologları arasından size uygun bir uzman bulabilirsiniz.

Psikolog Bul logosu
Psikolog Bul

Türkiye'nin 81 ilinde, il ve ilçenize göre psikolog bulun.

Psikolog Bul İstanbul Psikolog

Danışanlar için

Evinizden çıkmadan psikologla görüşün

Türkiye'nin ve dünyanın her yerinden güvenli görüntülü görüşmeyle destek alın. Online görüşme yapan psikologları inceleyin.

Psikologlar için

Psikolog musunuz? Rehbere eklenin

İlçenizde sizi arayan danışanlara görünür olun. Paketleri inceleyin, kayıt formunu doldurun.

Psikolog Bul