Kişilik Testi Nedir? Hangi Testler Güvenilir, Sonuçlar Ne Anlatır?

Kişilik Testi Nedir? Hangi Testler Güvenilir, Sonuçlar Ne Anlatır?

Kısa cevap: Kişilik testi, bir insanın düşünme, hissetme ve davranma biçimindeki kalıcı eğilimleri standart sorularla ölçen psikolojik araçtır. Bilimsel açıdan en güçlü destek, kişiliği beş boyutta tanımlayan Beş Faktör modeline dayanan envanterlerde bulunur; klinik değerlendirmede ise MMPI gibi kapsamlı testler kullanılır. İnternette popüler olan dört harfli tip testleri eğlencelidir, ancak güvenirliği sınırlıdır ve karar vermek için kullanılmamalıdır. Hiçbir kişilik testi tek başına tanı koymaz; sonuçlar eğitimli bir psikolog tarafından, görüşmeyle birlikte yorumlanır.

Kişilik testi nedir?

Kişilik, bir insanı diğerlerinden ayıran ve zaman içinde görece dengeli kalan düşünce, duygu ve davranış örüntüsüdür. Kişilik testi, bu örüntüyü sistemli biçimde betimlemeye çalışır.

Zekâ testlerinden farklı olarak kişilik testlerinde doğru ya da yanlış yanıt yoktur; “iyi” ya da “kötü” kişilik de yoktur. Her özelliğin, duruma göre güçlü ve zorlayıcı yanları vardır.

İyi bir kişilik testi dört özellik taşır:

Özellik Anlamı
Geçerlik Ölçtüğünü öne sürdüğü şeyi ölçer
Güvenirlik Yinelendiğinde benzer sonuç verir
Norm Sonuç, geniş ve uygun bir grupla karşılaştırılır
Standart uygulama Herkese aynı koşullarda uygulanır ve puanlanır

Kişilik testi türleri

Tür Nasıl çalışır Örnekler Güçlü yanı Sınırı
Öz bildirim envanterleri Kişi, maddelere ne ölçüde katıldığını işaretler Beş Faktör envanterleri (NEO, Büyük Beşli), MMPI, 16PF Standart puanlama; güçlü araştırma tabanı Kişinin kendini doğru tanımasına ve dürüst yanıtlamasına bağlı
Projektif testler Belirsiz bir uyarana verilen yanıtlar yorumlanır Rorschach (mürekkep lekeleri), TAT (resimlere öykü anlatma), cümle tamamlama, çizim testleri Kişinin farkında olmadığı ya da söylemek istemediği malzemeye ulaşabilir Puanlama ve yorum uygulayıcıya bağlı; geçerliği tartışmalı
Başkalarının değerlendirmesi Kişiyi tanıyanlar doldurur Çocuklarda anne baba ve öğretmen formları Farklı bakış açısı Değerlendirenin yanlılığı
Davranış gözlemi, yapılandırılmış görüşme Uzmanın doğrudan gözlemi Klinik görüşmeler Zengin bilgi Zaman alır
Tip testleri Kişiyi kategorilere yerleştirir Dört harfli tipler, Enneagram, DISC Anlaşılır, eğlenceli Bilimsel destek zayıf

Beş Faktör modeli: Kişiliğin beş boyutu

Onlarca yıllık araştırma, farklı kültür ve dillerde, kişilik özelliklerinin beş geniş boyutta toplandığını göstermiştir. Bu model, kişilik psikolojisinde en yaygın kabul gören çerçevedir.

Boyut Yüksek puan Düşük puan
Deneyime açıklık Meraklı, hayal gücü geniş, yeniliğe açık, sanata duyarlı Geleneksel, somut, alışılmışı tercih eden
Sorumluluk (özdisiplin) Düzenli, planlı, güvenilir, hedefe bağlı Esnek, kendiliğinden, dağınık
Dışa dönüklük Sosyal, enerjik, konuşkan, heyecan arayan Sakin, ölçülü, yalnız zamandan hoşlanan
Uyumluluk (yumuşak başlılık) Yardımsever, güvenen, iş birliğine yatkın Kuşkucu, rekabetçi, dobra
Duygusal dengesizlik (nevrotiklik) Kaygıya, üzüntüye, öfkeye yatkın; stresten çabuk etkilenen Sakin, dengeli, dayanıklı

Bu modelin tip testlerinden iki önemli farkı vardır:

Beş Faktör Tip testleri
Ölçüm Süreklilik: her boyutta bir yelpazenin neresindesiniz? Kategori: “ya içe dönük ya dışa dönük”
Gerçekle uyum İnsanların çoğu ortalara yakındır; model bunu yansıtır Ortadaki kişi bir kutuya zorlanır

Araştırmalar bu boyutların iş başarısı, sağlık davranışları, ilişki doyumu ve yaşam süresi gibi sonuçlarla ilişkili olduğunu göstermiştir. Örneğin sorumluluk boyutu, akademik ve mesleki başarının en tutarlı kişilik öngörücüsüdür.

Kişilik yetişkinlikte görece dengelidir, ama taş gibi değildir: yaşla birlikte insanlar ortalamada biraz daha sorumlu, uyumlu ve duygusal açıdan dengeli hale gelir; yaşam olayları ve psikoterapi de değişim yaratabilir.

Klinik kişilik testleri

Klinik testler merak için değil, bir klinik soruya yanıt bulmak için kullanılır: tanıya yardımcı olmak, tedaviyi planlamak, adli ya da kurumsal bir değerlendirme yapmak.

Test Özellik
MMPI (Minnesota Çok Yönlü Kişilik Envanteri) Yüzlerce “doğru-yanlış” maddesi; ruhsal belirtileri ve kişilik örüntülerini ölçen klinik ölçekler; kişinin testi nasıl yanıtladığını (kendini iyi ya da kötü gösterme, tutarsızlık) denetleyen geçerlik ölçekleri. Dünyada en çok kullanılan klinik kişilik testidir
MCMI (Millon Çok Eksenli Klinik Envanteri) Kişilik bozukluğu örüntülerine odaklanır
PAI (Kişilik Değerlendirme Envanteri) Klinik belirtiler ve tedavi planlaması
Rorschach On mürekkep lekesi kartı; yanıtlar standart bir sistemle kodlanır; algı ve düşünce süreçleri hakkında bilgi verir
TAT (Tematik Algı Testi) Belirsiz resimlere öykü anlatma; gereksinimler, çatışmalar, ilişki temaları
Cümle tamamlama, çizim testleri Yardımcı araçlar

Bu testler yalnızca eğitimini almış psikologlar tarafından uygulanır ve yorumlanır. Soruları ve puanlama anahtarları gizlidir; internette “MMPI çöz” diye sunulanlar geçerli değildir.

Projektif testler konusunda meslek içinde süregelen bir tartışma vardır: bazı ölçümlerinin geçerliği araştırmalarla desteklenirken, bazı yorumlar yeterince desteklenmemiştir. Bu nedenle tek başlarına değil, başka bilgilerle birlikte kullanılırlar.

Popüler testler ne kadar güvenilir?

Test Durum
Dört harfli tip testleri (16 kişilik tipi) Çok popüler; ancak araştırmalar, aynı kişinin birkaç hafta sonra farklı bir tipe düşebildiğini gösteriyor. İnsanları iki kutuya ayırması, özelliklerin sürekliliğiyle uyuşmaz. Kişilik araştırmacıları arasında bilimsel destek zayıf bulunur
Enneagram (dokuz tip) Kökeni bilimsel değil; güvenirlik ve geçerlik kanıtı sınırlı
DISC İş yaşamında yaygın; araştırma desteği sınırlı
Renk testleri, “ilk gördüğün ne?” görselleri, burç temelli testler Bilimsel dayanağı yok; eğlence
Sosyal medya testleri: “Hangi karaktersin?” Eğlence; bazıları kişisel veri toplamak için tasarlanmıştır
İnternetteki ücretsiz Beş Faktör envanterleri Bazıları araştırmalarda kullanılan açık kaynaklı ölçeklere dayanır ve kabaca bir fikir verebilir; yine de klinik değerlendirme yerine geçmez

Bu testler eğlenceli ve kendini tanıma sohbeti başlatmak için yararlı olabilir. Sorun, sonuçla kendini ya da başkasını etiketlemek ve önemli kararları (meslek seçimi, işe alım, eş seçimi) buna dayandırmaktır.

Kişilik testi hangi durumlarda yapılır?

Alan Amaç
Klinik değerlendirme Tanıya destek; belirtilerin şiddeti; tedavi planı
Psikoterapi başlangıcı Danışanı daha hızlı ve kapsamlı tanımak
Adli değerlendirme Mahkeme tarafından istenen değerlendirmeler; yetkili uzmanlarca
Kurumsal ve mesleki değerlendirmeler Bazı meslek ve görevler için istenen psikolojik değerlendirmeler
Kariyer danışmanlığı İlgi, değer ve kişilik özelliklerine uygun alanlar
İşe alım ve gelişim Role uygunluk; ekip çalışması
Çift danışmanlığı Farkların anlaşılması
Araştırma Bilimsel çalışmalar
Kendini tanıma Güçlü ve gelişime açık yanlar

Kendini tanımak için test yaptırmak isteyenlere: bir psikologla yapılacak birkaç görüşme, çoğu zaman bir test raporundan daha çok şey söyler.

Çocuk ve ergenlerde kişilik henüz gelişmektedir; “kişilik testi” yerine mizaç, davranış ve duygu değerlendirmeleri yapılır.

İşe alımda kişilik testleri

Adaylar için Açıklama
Dürüst yanıtlayın Kendinizi olduğunuzdan farklı göstermek, size uymayan bir işe yerleşmenize yol açabilir; iyi testler tutarsız ve “fazla iyi” yanıtları saptar
“Doğru” yanıt yoktur Aranan profil role göre değişir
Tek ölçüt değildir İyi uygulamada test, görüşme ve deneyimle birlikte değerlendirilir
Geri bildirim isteyin Sonuçlarınız hakkında bilgi istemek hakkınızdır
Verileriniz Kişisel verilerin korunmasına ilişkin mevzuat kapsamındadır; nasıl saklandığını sorabilirsiniz
İşverenler için Açıklama
Geçerliği gösterilmiş araçlar seçin Popülerlik, geçerlik demek değildir
Klinik testleri işe alımda kullanmayın Ruhsal tanıya yönelik testler bu amaçla tasarlanmamıştır ve etik sorunlar doğurur
Uzmanla çalışın Uygulama ve yorum eğitim gerektirir
Tek başına karar ölçütü yapmayın

Sonuçlar nasıl okunmalı?

  1. Betimlemedir, hüküm değil. “İçe dönük çıktım” bir kusur değildir.
  2. Bir yelpazedir. “Dışa dönük” ile “içe dönük” arasında çoğu insan ortalardadır.
  3. O günkü yanıtlarınıza dayanır. Ruh haliniz, yorgunluğunuz, testi neden yaptığınız sonucu etkiler.
  4. Kendinizi nasıl gördüğünüzü ölçer. Başkaları sizi farklı görebilir.
  5. Davranışı kesin belirlemez. İçe dönük biri de iyi sunum yapar; duruma göre davranış değişir.
  6. Etiket yapmayın. “Ben böyleyim, değişemem” ya da “O şu tip; ondan bu beklenmez” demek, testin kötüye kullanımıdır.
  7. Tanı değildir. Yüksek bir kaygı puanı, kaygı bozukluğu demek değildir.
  8. Yorumu uzmana bırakın. Özellikle klinik testlerde ham puanlar yanıltıcıdır.

İyi bir geri bildirim görüşmesi, “Ne çıktı?” kadar “Bununla ne yapabilirim?” sorusunu da yanıtlar.

“Bu tam beni anlatıyor” yanılgısı

1948’de psikolog Bertram Forer, öğrencilerine bir kişilik testi uyguladı ve her birine “kişiye özel” bir değerlendirme verdi. Öğrenciler, değerlendirmenin kendilerini ne kadar doğru anlattığını beş üzerinden ortalama dördün üzerinde puanladı. Oysa herkese aynı metin verilmişti; metin, bir burç kitabından derlenmişti.

Metinde şu tür cümleler vardı: “Başkalarının sizi sevmesine ve beğenmesine gereksinim duyarsınız, ama kendinize karşı eleştirel olma eğilimindesiniz.” “Bazen dışa dönük ve sosyalsiniz, bazen içe dönük ve çekingensiniz.” “Kullanmadığınız büyük bir potansiyeliniz var.”

Bu cümleler hemen herkes için doğrudur. İnsanların, genel ve belirsiz betimlemeleri kendilerine özgü sanma eğilimine “Forer etkisi” (ya da Barnum etkisi) denir. Burçların, falın ve birçok popüler kişilik testinin “tam beni anlatıyor” duygusu yaratmasının nedeni budur.

Bir testi sınamak için sorun: Bu betimleme, tanıdığım başka on kişiye de uyar mıydı? Tersini söyleseydi de “doğru” der miydim? Bana yalnızca hoşuma giden şeyleri mi söylüyor?

İyi bir test, size uymayan şeyleri de söyleyebilen testtir.

Sık sorulan sorular

En güvenilir kişilik testi hangisi?

Kendini tanıma ve araştırma için Beş Faktör modeline dayanan envanterler; klinik değerlendirme için MMPI gibi, psikolog tarafından uygulanan testler.

Kişilik testini kim yapar?

Klinik kişilik testlerini, ilgili testin eğitimini almış psikologlar uygular ve yorumlar.

İnternetteki kişilik testleri doğru mu?

Çoğunun bilimsel dayanağı yoktur. Açık kaynaklı Beş Faktör ölçekleri kabaca fikir verebilir; karar vermek ya da tanı için kullanılamaz.

Kişilik değişir mi?

Görece dengelidir, ancak yaşla, yaşam olaylarıyla ve psikoterapiyle değişebilir.

Kişilik testi kişilik bozukluğu tanısı koyar mı?

Hayır. Tanıyı psikiyatrist, klinik görüşme ve bütün bilgilerle birlikte koyar; testler destekleyicidir.

Sonuçlar hakkında online görüşebilir miyim?

Bazı envanterler çevrim içi doldurulabilir ve geri bildirim görüşmesi görüntülü yapılabilir. Ayrıntılar online terapi sayfasında.

Kendinizi daha iyi tanımak için bu alanda çalışan uzmanlara özgüven ve benlik sayfasından, ilçenize göre seçeneklere İstanbul psikolog sayfasından ulaşabilirsiniz.

Psikolog Bul logosu
Psikolog Bul

Türkiye'nin 81 ilinde, il ve ilçenize göre psikolog bulun.

Psikolog Bul İstanbul Psikolog

Danışanlar için

Evinizden çıkmadan psikologla görüşün

Türkiye'nin ve dünyanın her yerinden güvenli görüntülü görüşmeyle destek alın. Online görüşme yapan psikologları inceleyin.

Psikologlar için

Psikolog musunuz? Rehbere eklenin

İlçenizde sizi arayan danışanlara görünür olun. Paketleri inceleyin, kayıt formunu doldurun.

Psikolog Bul