Mobbing Nedir? İş Yerinde Psikolojik Tacizi Tanımak

Kısa cevap: Mobbing, iş yerinde bir kişiye yönelik, sistematik ve uzun süreli olarak tekrarlanan, onu yıldırmayı, dışlamayı ya da işten uzaklaştırmayı amaçlayan psikolojik taciz davranışlarıdır. Tek seferlik bir tartışma ya da eleştiri mobbing değildir. Sürekli küçümseme, dışlama, işsiz bırakma ya da aşırı iş yükleme ve dedikodu gibi davranışları kapsar. Yaşananları kaydetmek, destek ağı oluşturmak ve psikolojik destek almak önemli ilk adımlardır.

İşe gitmek her sabah daha da zorlaşıyor, toplantılarda görmezden geliniyor, sürekli eleştiriliyor ve dışlanıyorsanız yaşadıklarınızın bir adı olabilir. Bu yazıda mobbingin ne olduğunu ve nasıl tanınabileceğini ele alıyoruz.

Mobbingin Özellikleri

• Sistematiklik: Davranışlar planlı ya da belirli bir düzen içinde tekrarlanır.
• Süreklilik: Haftalar, aylar hatta yıllar boyunca devam eder.
• Hedef: Genellikle belirli bir kişi ya da küçük bir grup hedef alınır.
• Güç dengesizliği: Hedef alınan kişi kendini savunmakta zorlanır.
• Amaç: Kişiyi yıldırmak, değersizleştirmek ya da işten uzaklaştırmak.

Mobbing Davranışları

İletişime Yönelik

• Sürekli sözünün kesilmesi, bağırılması
• Toplantılara çağrılmamak, bilgilendirilmemek
• Selam verilmemesi, görmezden gelinme

Sosyal İlişkilere Yönelik

• Dışlanma ve yalnız bırakılma
• Diğer çalışanların kişiyle konuşmasının engellenmesi
• Fiziksel olarak izole bir yere yerleştirilme

İtibara Yönelik

• Dedikodu ve asılsız söylentiler
• Başkalarının önünde küçümseme, alay etme
• Özel hayatı, görüşleri ya da kökeni üzerinden aşağılama

İşe Yönelik

• Hiç iş verilmemesi ya da anlamsız işler verilmesi
• Kapasitenin çok üzerinde iş yüklenmesi ve ulaşılamaz hedefler
• Sürekli ve haksız eleştiri
• Yetkilerin elinden alınması

Mobbing ile Normal Çatışma Arasındaki Fark

Her iş yerinde görüş ayrılıkları, eleştiriler ve gerginlikler yaşanabilir. Tek seferlik bir tartışma, yapıcı bir eleştiri ya da genel olarak zor bir çalışma ortamı mobbing değildir. Mobbingi ayıran, davranışların belirli bir kişiye yönelik, sistematik ve uzun süreli olmasıdır.

Mobbing Sürecinin Aşamaları

1. Çatışma: Genellikle küçük bir anlaşmazlıkla başlar.
2. Saldırganlık: Kişi hedef alınır ve olumsuz davranışlar artar.
3. Yönetimin dahil olması: Sorun çoğu zaman mağdurun sorunu olarak görülür.
4. Damgalanma: Kişi “zor”, “sorunlu” olarak etiketlenir.
5. İşten uzaklaşma: Kişi istifa eder, sürekli rapor alır ya da işten çıkarılır.

İlk Adımlar

1. Kaydedin: Tarih, saat, olay, tanıklar ve yazılı belgeler.
2. Yalnız kalmayın: Güvendiğiniz meslektaşlarınız ve yakınlarınızla paylaşın.
3. Kurum içi destek: İnsan kaynakları ve etik birimleri hakkında bilgi edinin.
4. Uzman görüşü: Bu konuda deneyimli kişilerden bilgi alabilirsiniz.
5. Sağlığınızı koruyun: Psikolojik destek almak, süreci daha güçlü yönetmenize yardım eder.

Sık Sorulan Sorular

Mobbing ile normal iş anlaşmazlıkları arasındaki fark

Her iş yeri tartışması ya da sert eleştiri mobbing değildir. Mobbingi diğer iş yeri sorunlarından ayıran bazı özellikler vardır:

• Süreklilik: Mobbing tek seferlik bir olay değil, uzun süre boyunca tekrarlanan davranışlardır.
• Sistematiklik: Davranışlar belirli bir kişiyi ya da grubu hedef alır.
• Güç dengesizliği: Hedef alınan kişi kendini savunmakta zorlanır.
• Amaç: Kişiyi yıpratmak, dışlamak ya da işten ayrılmaya zorlamak.

Buna karşılık bir görev hakkında yapılan yapıcı eleştiri, tek seferlik bir tartışma ya da tüm çalışanlara eşit uygulanan sıkı kurallar mobbing kapsamında değerlendirilmez.

Mobbingin aşamaları

Mobbing genellikle aşamalı olarak gelişir:

1. Çatışma: Küçük bir anlaşmazlık ya da gerginlik başlar.
2. Saldırgan davranışlar: Kişi sistematik olarak hedef alınmaya başlar; dedikodular, dışlama, küçümseme.
3. Yönetimin dahil olması: Sorun yönetime ulaştığında bazen hedef kişi “sorunlu çalışan” olarak etiketlenir.
4. Damgalanma: Kişinin performansı ve sağlığı bozulur, bu durum ona karşı kullanılır.
5. İşten uzaklaşma: Kişi işten ayrılır, ayrılmaya zorlanır ya da uzun süreli sağlık izinlerine çıkar.

Mobbingi erken aşamada fark etmek, kendinizi korumak ve destek almak için zaman kazandırır.

Mobbing yaşadığınızı düşünüyorsanız, yaşadıklarınızı kayıt altına almak ve güvendiğiniz kişilerle paylaşmak, sürecin ilk adımlarıdır.

İş yeri sorunları alanında çalışan uzmanlar için İstanbul psikologları listesine göz atabilirsiniz.