Psikolojik Testler Rehberi: Hangi Test Ne İçin, Kime, Kim Tarafından Yapılır?

Psikolojik Testler Rehberi: Hangi Test Ne İçin, Kime, Kim Tarafından Yapılır?

Kısa cevap: Psikolojik testler; zekâ, dikkat, gelişim, kişilik ve ruhsal belirtiler gibi alanları standart koşullarda ölçen araçlardır. Testleri, o testin uygulayıcı eğitimini almış psikologlar uygular ve yorumlar. Hiçbir test tek başına tanı koydurmaz; sonuçlar görüşme, gözlem ve öyküyle birlikte değerlendirilir. İnternette yapılan ücretsiz testler geçerli bir değerlendirme sağlamaz.

Psikolojik test nedir?

Psikolojik test, belirli bir psikolojik özelliği herkese aynı biçimde uygulanan sorular ya da görevlerle ölçen ve sonucu bir karşılaştırma grubuna göre yorumlayan araçtır. Bir dergideki “hangi karakter tipisiniz?” anketinden farkı, bilimsel yöntemle geliştirilmiş ve sınanmış olmasıdır.

Test bir araçtır, karar verici değildir. Tansiyon ölçümü nasıl tek başına hastalık tanısı koydurmazsa, test puanı da tek başına tanı koydurmaz.

Psikolojik test türleri

Tür Ne ölçer Örnekler
Zekâ testleri Genel bilişsel yetenek ve alt alanlar WISC-IV, WAIS, Stanford-Binet, ASİS
Gelişim testleri Küçük çocukta dil, motor, sosyal gelişim Denver II, AGTE
Dikkat testleri Dikkati sürdürme, seçici dikkat, dürtü denetimi MOXO, d2, Burdon
Bilişsel süreç testleri Planlama, dikkat, bilgi işleme CAS
Nöropsikolojik testler Bellek, yürütücü işlevler, görsel-motor beceri Bender Gestalt, Stroop, Wisconsin Kart Eşleme
Öğrenme ve okul olgunluğu Okula hazır olma, okuma yazma becerileri Metropolitan Okul Olgunluğu Testi, özgül öğrenme güçlüğü bataryaları
Nesnel kişilik testleri Kişilik özellikleri ve ruhsal belirtiler MMPI
Projektif testler Belirsiz uyarana verilen yanıtlar üzerinden iç dünya Rorschach, TAT, CAT, resim çizme testleri
Belirti ölçekleri Kaygı, depresyon gibi belirtilerin düzeyi Beck Depresyon ve Anksiyete Ölçekleri
Tarama ölçekleri Belirli bir durum için risk taraması Otizm tarama ölçekleri, DEHB ölçekleri
İlgi ve yetenek envanterleri Mesleki ilgi alanları Meslek seçimi envanterleri

Çocuklara uygulanan başlıca testler

Test Yaş Ne için
Denver II Gelişimsel Tarama Testi 0 ile 6 Gelişimin yaşa uygunluğunun taranması
AGTE (Ankara Gelişim Tarama Envanteri) 0 ile 6 Anne babadan alınan bilgiyle gelişim değerlendirmesi
Metropolitan Okul Olgunluğu Testi Okul öncesi İlkokula hazır olma
WISC-IV 6 ile 16 Zekâ düzeyi ve bilişsel profil
CAS 5 ile 17 Planlama, dikkat ve bilgi işleme süreçleri
MOXO 6 ve üzeri Dikkat performansı
Bender Gestalt 5 ve üzeri Görsel-motor algı
Otizm tarama ve değerlendirme araçları Küçük yaşlardan itibaren Otizm belirtilerinin değerlendirilmesi
CAT, resim çizme testleri Çocukluk Duygusal dünyaya ilişkin ipuçları
Disleksi ve özgül öğrenme güçlüğü bataryaları Okul çağı Okuma, yazma ve matematik becerileri

Çocuklarla ilgili değerlendirme yapan uzmanlar çocuk ve ergen sayfasında yer alıyor.

Yetişkinlere uygulanan başlıca testler

Test Ne için
MMPI Kişilik yapısı ve ruhsal belirtilerin kapsamlı değerlendirmesi; yüzlerce maddeden oluşur
WAIS Yetişkin zekâ değerlendirmesi
Rorschach, TAT Projektif kişilik değerlendirmesi
Beck ölçekleri Depresyon ve kaygı düzeyinin izlenmesi
Nöropsikolojik bataryalar Bellek ve yürütücü işlevler; unutkanlık, kafa travması, nörolojik hastalık
Yetişkin DEHB ölçekleri Dikkat eksikliği belirtilerinin taranması
Kişilik envanterleri Kişilik özellikleri; kariyer danışmanlığı

Sürücü belgesi, silah ruhsatı, işe giriş gibi resmi işlemler için istenen değerlendirmeler ayrı kurallara bağlıdır ve yetkili kurumlarca yapılır.

Hangi soruya hangi test?

Soru Olası değerlendirme
“Bebeğimin gelişimi yaşına uygun mu?” Gelişim testi; çocuk hekimi ve gerekirse çocuk psikiyatristi
“Çocuğum okula hazır mı?” Okul olgunluğu testi
“Çocuğum derste dikkatini toplayamıyor” Klinik görüşme, öğretmen formları, dikkat testi, gerekirse zekâ testi
“Okumayı sökemiyor” Zekâ testi ve öğrenme güçlüğü bataryası
“Üstün yetenekli olabilir mi?” Zekâ testi
“Göz teması kurmuyor, konuşması gecikti” Çocuk psikiyatristi değerlendirmesi; otizm araçları
“Kişiliğimi tanımak istiyorum” Kişilik envanteri; görüşme
“Unutkanlığım arttı” Nöroloji ya da psikiyatri; nöropsikolojik değerlendirme
“Depresyonda mıyım?” Klinik görüşme; belirti ölçekleri destekleyicidir

Hangi testin gerekli olduğuna, ilk görüşmeden sonra uzman karar verir. “Bütün testleri yaptıralım” yaklaşımı gereksiz masraf ve çocuk için gereksiz yorgunluktur.

Psikolojik testi kim uygular?

Psikolojik testleri, psikoloji lisansı mezunu olup ilgili testin uygulayıcı eğitimini tamamlamış psikologlar uygular. Her test ayrı bir eğitim ve sertifika gerektirir.

Sorulacak soru Neden
Hangi bölümden mezunsunuz? Testlerin çoğunu yalnızca psikologlar uygulayabilir
Bu testin uygulayıcı sertifikanız var mı? Her test ayrı eğitim ister
Testin Türkiye uyarlaması ve normu var mı? Başka ülkenin normlarıyla yorum yanıltır
Yazılı rapor veriyor musunuz? Okul ya da hekim için gerekebilir
Sonuçları yüz yüze anlatıyor musunuz? Puan, açıklama olmadan anlamsızdır

Tanı koymak hekimin işidir: çocuklarda çocuk ve ergen psikiyatristi, yetişkinlerde psikiyatrist. Psikolog test sonuçlarını raporlar; hekim tanıyı bütün bilgilerle birlikte koyar.

Test süreci nasıl işler?

Adım Ne yapılır
1. Ön görüşme Başvuru nedeni ve öykü alınır; hangi testlerin gerektiğine karar verilir
2. Uygulama Sessiz bir odada, birebir; testine göre 15 dakika ile birkaç saat
3. Puanlama Yanıtlar normlara göre puanlanır
4. Raporlama Sonuçlar, gözlemler ve öneriler yazılır
5. Geri bildirim görüşmesi Sonuçlar anlatılır; sorular yanıtlanır

Teste hazırlık için: iyi uyku, hafif bir öğün, gözlük ve işitme cihazı. Testlere “çalışılmaz”; soruları önceden görmek sonucu geçersiz kılar. Testler seans ücretinden ayrı ücretlendirilir; toplam tutarı önceden sorun.

Test sonuçları nasıl okunmalı? Beş uyarı

  1. Puan bir aralıktır. Her ölçümde hata payı vardır.
  2. Tek test tanı koymaz. Sonuç, görüşme ve gözlemle birlikte anlam kazanır.
  3. O günün fotoğrafıdır. Uykusuzluk, hastalık, kaygı ve isteksizlik sonucu etkiler.
  4. Etiket değildir. Puan çocuğun ya da yetişkinin kimliği olmaz.
  5. Öneriye dönüşmelidir. İyi bir rapor “ne çıktı?” kadar “ne yapılmalı?” sorusunu da yanıtlar.

Raporu anlamadıysanız yeniden anlatılmasını isteyin; bu hakkınızdır.

İyi bir testi kötüsünden ayıran dört özellik

Özellik Anlamı Gündelik benzetme
Geçerlik Ölçmek istediği şeyi ölçüyor Terazi ağırlığı ölçmeli, boyu değil
Güvenirlik Yinelendiğinde benzer sonuç veriyor Aynı gün üç kez tartılınca aynı sayı
Norm Sonuç geniş ve uygun bir grupla karşılaştırılıyor Boy uzunluğu yaşa göre değerlendirilir
Standart uygulama Herkese aynı koşullarda uygulanıyor Her koşucu aynı pistte koşar

İnternetteki testlerin çoğu bu dört özelliği taşımaz. Sosyal medyada dolaşan “bu resimde ilk ne gördün?” türü içerikler eğlencedir; psikolojik test değildir. Popüler dört harfli kişilik tipi testleri de bilimsel çevrelerde güvenirliği sınırlı bulunur; klinik karar için kullanılmaz.

Sık sorulan sorular

Psikolojik test ne kadar sürer?

Testine göre 15 dakika ile birkaç saat arasında; kapsamlı değerlendirmeler birkaç oturuma yayılır.

Psikolojik test ücretli mi?

Özel ofislerde seans ücretinden ayrı ücretlendirilir. Kamu hastanelerinde hekim gerekli görürse yapılır.

Test sonucuna göre ilaç verilir mi?

İlaç kararını hekim, bütün değerlendirmeyle birlikte verir; psikologlar ilaç yazmaz.

Online psikolojik test geçerli mi?

Bazı belirti ölçekleri çevrim içi doldurulabilir; zekâ, dikkat ve gelişim testleri yüz yüze uygulanır. Geri bildirim görüşmesi görüntülü yapılabilir; ayrıntılar online terapi sayfasında.

Çocuğuma test yapılacağını nasıl söylemeliyim?

“Bulmaca ve oyun gibi etkinlikler yapacaksın; not yok” demek yeterlidir.

Aynı test ne zaman yinelenebilir?

Zekâ testleri en erken bir yıl sonra; belirti ölçekleri tedavi izlemi için daha sık yinelenebilir.

İlçenize göre uzmanları görmek için İstanbul psikolog sayfasını inceleyebilirsiniz.

Psikolog Bul logosu
Psikolog Bul

Türkiye'nin 81 ilinde, il ve ilçenize göre psikolog bulun.

Psikolog Bul İstanbul Psikolog

Danışanlar için

Evinizden çıkmadan psikologla görüşün

Türkiye'nin ve dünyanın her yerinden güvenli görüntülü görüşmeyle destek alın. Online görüşme yapan psikologları inceleyin.

Psikologlar için

Psikolog musunuz? Rehbere eklenin

İlçenizde sizi arayan danışanlara görünür olun. Paketleri inceleyin, kayıt formunu doldurun.

Psikolog Bul