Solomon Paradoksu: Başkalarına Akıl Verip Kendimize Veremememiz

Kısa cevap: Solomon paradoksu, insanların başkalarının sorunları hakkında akıllıca ve dengeli düşünebilirken kendi sorunları söz konusu olduğunda aynı bilgeliği gösterememesidir. Bunun temel nedeni, kendi sorunlarımıza duygusal olarak çok yakın olmamızdır. Kendimize dışarıdan bakmak, örneğin üçüncü tekil şahısla düşünmek, bu mesafeyi yaratmaya yardımcı olur.

Bir arkadaşınız ilişkisindeki bir sorunu anlattığında ona ne yapması gerektiğini kolayca söyleyebilirsiniz. Ancak aynı sorun sizin başınıza geldiğinde aklınız karışır, kararsız kalır ya da duygularınıza göre hareket edersiniz. Bu deneyim o kadar yaygındır ki psikolojide bir adı vardır: Solomon paradoksu.

Solomon paradoksu nedir?

Adını bilgeliğiyle tanınan Kral Süleyman’dan alır. Anlatılara göre Süleyman başkalarına bilge öğütler vermesiyle ünlüdür, ancak kendi hayatında pek çok yanlış karar vermiştir. Psikoloji araştırmaları da benzer bir eğilimin pek çok insanda görüldüğünü ortaya koymuştur: Başkalarının sorunlarını değerlendirirken daha açık fikirli, farklı bakış açılarını dikkate alan ve belirsizliği kabul eden bir düşünce tarzı sergileriz; kendi sorunlarımızda ise bu esneklik azalır.

Neden kendimize akıl veremeyiz?

Duygusal yakınlık

Kendi sorunlarımızda kayıp, utanç, korku ya da öfke gibi yoğun duygular devreye girer. Bu duygular düşünce alanımızı daraltır ve seçenekleri görmeyi zorlaştırır.

Benlik koruma

Kendi hatalarımızı kabul etmek, öz değerimizi tehdit edebilir. Bu nedenle kendi durumumuzu yorumlarken farkında olmadan kendimizi koruyan açıklamalara yöneliriz.

Bilgi fazlası

Kendi hayatımızla ilgili çok fazla ayrıntıya, geçmişe ve olasılığa sahibiz. Bu bilgi zenginliği bazen kararı kolaylaştırmak yerine zorlaştırır.

Sonuçlarla yaşama kaygısı

Başkasına akıl verirken sonuçlarıyla biz yaşamayız. Kendi kararlarımızda ise sonuçların ağırlığı karar vermeyi zorlaştırır.

Mesafe yaratmanın yolları

1. Üçüncü tekil şahısla düşünün: “Ben ne yapmalıyım?” yerine “Ayşe ne yapmalı?” diye kendi adınızla düşünmek, araştırmalarda daha dengeli düşünmeyle ilişkilendirilmiştir.
2. Bir arkadaşa tavsiye verir gibi düşünün: “Aynı durumdaki yakın arkadaşıma ne söylerdim?” sorusunu sorun.
3. Zamansal mesafe yaratın: “Bu karar bir yıl sonra benim için nasıl görünecek?” diye düşünmek anlık duyguların etkisini azaltır.
4. Yazın: Sorununuzu bir kâğıda başka birinin hikâyesi gibi yazmak, dışarıdan bakmayı kolaylaştırır.
5. Duygularınızı adlandırın: Hissettiğiniz duyguyu fark etmek, onun kararlarınızı nasıl etkilediğini görmenizi sağlar.
6. Güvendiğiniz biriyle konuşun: Başkasının bakış açısı, göremediğiniz seçenekleri ortaya çıkarabilir.

Terapinin rolü

Terapi, bir bakıma Solomon paradoksunu aşmaya yardımcı olan bir süreçtir. Terapist, danışanın sorunlarına duygusal mesafeyle ama empatiyle bakar ve danışanın da kendi durumuna farklı açılardan bakabilmesine yardımcı olur. Terapide amaç akıl vermek değil, kişinin kendi bilgeliğine ulaşmasını kolaylaştırmaktır.

Ne zaman destek almalı?

Kendi hayatınızda önemli kararlar vermekte sürekli zorlanıyorsanız, aynı hataları tekrar tekrar yaptığınızı fark ediyorsanız ya da yoğun duygular nedeniyle sağlıklı düşünemediğinizi hissediyorsanız bir psikologla görüşmek faydalı olabilir.

Kendinize dışarıdan bakmanın pratik yolları

Solomon paradoksunu aşmanın en etkili yollarından biri, kendi sorunlarınıza bir başkasının sorunuymuş gibi bakabilmektir. Araştırmalar bu “kendinden uzaklaşma” tekniklerinin daha bilge kararlar vermeye yardımcı olduğunu göstermektedir.

• Üçüncü şahıs konuşma: Kendinize adınızla seslenerek düşünün: “Ayşe, bu durumda ne yapmalı?” Bu basit değişiklik duygusal mesafe yaratır.
• Bir arkadaşa tavsiye verin: “Aynı durumu en yakın arkadaşım yaşasaydı ona ne söylerdim?” diye sorun.
• Zaman perspektifi: “Bu karar bir yıl sonra benim için ne ifade edecek?” sorusu anlık duyguların etkisini azaltır.
• Yazıya dökün: Sorununuzu bir mektup gibi yazmak, ona dışarıdan bakmanızı kolaylaştırır.
• Bilge bir figür hayal edin: Saygı duyduğunuz birinin bu durumda size ne söyleyeceğini düşünün.

Terapinin bu konudaki katkısı

Terapist, tam da bu dışarıdan bakışı sağlayan bir kişidir. Kendi hayatımızdaki örüntüleri görmekte zorlandığımızda, tarafsız ve eğitimli bir göz farklı bakış açıları sunabilir. Bu nedenle başkalarına iyi tavsiye veren biri olsanız bile kendi zorluklarınız için destek almak oldukça doğaldır.

Karar verme ve duygu düzenleme konusunda destek veren uzmanlar için İstanbul psikolog listesine göz atabilirsiniz.