Silivri Travma ve Yas Terapisi
Silivri travma ve yas terapisi rehberi: yalnız yaşayanlarda ve destek ağı zayıf olanlarda yas, yalnızlığın yası ağırlaştırması ve yeni bağlar kurmanın yolları.
Devamını oku
Kısa cevap: Yas, sevilen birinin ölümü ya da önemli bir kaybın ardından yaşanan doğal bir uyum sürecidir; bir hastalık değildir. Üzüntü, özlem, öfke, suçluluk ve bedensel belirtiler dalgalar halinde gelir ve çoğu insanda zamanla hafifler. Yasın belirli bir süresi ve doğru sırası yoktur. Yoğun özlem ve işlev kaybı bir yılı aşkın süre aynı şiddette sürüyorsa uzamış yas söz konusu olabilir ve psikolojik destek yararlıdır.
Yas, bir kaybın ardından zihnin, bedenin ve ilişkilerin yeni duruma uyum sağlama sürecidir. En çok ölümle ilişkilendirilir, ancak başka kayıplar da yas doğurur.
| Kayıp türü | Örnek |
|---|---|
| Ölüm | Eş, anne baba, çocuk, kardeş, arkadaş |
| Gebelik kaybı | Düşük, ölü doğum |
| İlişkinin bitmesi | Boşanma, ayrılık |
| Sağlık | Ağır hastalık tanısı, bir uzvun ya da işlevin kaybı |
| İş ve statü | İşten çıkarılma, emeklilik, iflas |
| Yer | Göç, afet sonrası evini yitirmek |
| Evcil hayvan | Çoğu zaman hafife alınan, gerçek bir kayıp |
| Belirsiz kayıp | Kayıp yakınlar; bunama nedeniyle “varken yitirmek” |
Yas, sevginin bedelidir: bağ ne kadar güçlüyse yas o kadar derindir.
| Alan | Olağan tepkiler |
|---|---|
| Duygu | Üzüntü, özlem, öfke, suçluluk, kaygı, yalnızlık, çaresizlik, uyuşukluk; bazen rahatlama |
| Düşünce | İnanamama, dalgınlık, zihnin kaybedilen kişiyle meşgul olması, “keşke”ler; onun sesini duyar, varlığını hisseder gibi olma |
| Beden | Göğüste sıkışma, boğazda düğüm, iç çekme, yorgunluk, iştah ve uyku değişikliği, bağışıklığın zayıflaması |
| Davranış | Ağlama, içe çekilme, onu arama, eşyalarına dokunma ya da onlardan kaçınma, rüyada görme |
Bunların hepsi olağandır. Rahatlama duygusu da (özellikle uzun bir hastalıktan sonra) olağandır ve sevginin azlığını göstermez. Ölen kişinin sesini duyar gibi olmak ya da varlığını hissetmek, yasın ilk dönemlerinde sık bildirilir ve bir ruh hastalığı belirtisi değildir.
“Yasın beş evresi” (inkâr, öfke, pazarlık, depresyon, kabul) psikiyatrist Elisabeth Kübler-Ross tarafından 1969’da tanımlanmıştır. Model aslında yas tutanları değil, ölümcül hastalık tanısı alan kişilerin tepkilerini anlatıyordu ve yazarı da evrelerin sırayla yaşanmadığını sonradan vurgulamıştır.
| Yaygın inanış | Araştırmaların gösterdiği |
|---|---|
| Herkes beş evreden sırayla geçer | Tepkiler sıra izlemez; gelir, gider, karışır |
| Bir evreyi atlamak sağlıksızdır | Birçok kişi bazılarını hiç yaşamaz |
| Yas “kabul” ile biter | Yas bitmez; biçim değiştirir |
| Öfke duymayan yas tutmuyor demektir | Yasın tek bir doğru biçimi yoktur |
Güncel yaklaşımlar yası evreler yerine görevler ve salınım üzerinden anlatır. Psikolog William Worden’ın dört görevi yaygın kullanılır:
| Görev | Anlamı |
|---|---|
| 1. Kaybın gerçekliğini kabul etmek | “Geri gelmeyecek” |
| 2. Yasın acısını yaşamak | Kaçmadan, bastırmadan |
| 3. Onsuz bir dünyaya uyum sağlamak | Yeni roller, yeni beceriler |
| 4. Bağı sürdürürken yaşama yeniden katılmak | Unutmak değil; onu içinde taşıyarak devam etmek |
Yasın belirli bir süresi yoktur. Çoğu insanda en yoğun dönem ilk altı aydır; acı zamanla hafifler ve dalgaların arası açılır, ama yıllar sonra bile bir şarkı, bir koku ya da bir yıl dönümü özlemi tazeleyebilir.
| Dönem | Çoğu kişide |
|---|---|
| İlk günler, haftalar | Şok, uyuşukluk, törenlerin koşuşturması |
| İlk aylar | En yoğun acı; çevre desteği azalırken yalnızlık artar |
| 6 ile 12 ay | Dalgalar seyrekleşir; gündelik yaşam yeniden kurulur |
| İlk yıl dönümleri | Bayramlar, doğum günü, ölüm yıl dönümü; geçici ağırlaşma |
| Sonrası | Özlem sürer; acının yerini çoğunlukla sıcak bir hüzün alır |
“Kırk gün”, “bir yıl” gibi süreler kültürel işaretlerdir; kimsenin yası takvime uymak zorunda değildir. “Hâlâ mı?” sorusu, yas tutanı en çok inciten sorulardandır.
| Olağan yas | Uzamış yas | Depresyon | |
|---|---|---|---|
| Temel duygu | Özlem ve hüzün; dalgalar halinde | Dinmeyen, yoğun özlem; kaybı kabul edememe | Yaygın çökkünlük ve ilgi kaybı |
| Olumlu duygu | Arada gülmek, keyif almak mümkün | Çok az | Çok az |
| Benlik algısı | Korunur | “Bir parçam öldü” | Değersizlik, kendini suçlama |
| Odak | Kaybedilen kişi | Kaybedilen kişi | Her şey |
| Süre | Zamanla hafifler | Bir yılı aşkın süre aynı şiddette | En az iki hafta; kayıptan bağımsız da olabilir |
| İşlev | Aşamalı geri dönüş | Belirgin kısıtlılık | Belirgin kısıtlılık |
Uzamış yas bozukluğu, güncel tanı sistemlerinde tanımlanmış bir durumdur ve yas tutanların küçük bir bölümünde görülür. Tanıyı psikiyatrist koyar.
Hemen başvurmayı gerektiren durumlar: kendine zarar verme ya da “onun yanına gitme” düşünceleri, yemeyi ve içmeyi bırakma, alkol ya da ilaç kullanımının artması. Acil durumda 112.
| Etken | Örnek |
|---|---|
| Ölümün biçimi | Ani, beklenmedik, şiddet içeren; intihar; kaza; afet |
| Kaybedilen kişi | Çocuk kaybı; genç yaşta eş kaybı |
| İlişkinin niteliği | Çok bağımlı ya da çok çatışmalı ilişki; söylenmemiş sözler |
| Vedalaşamamak | Cenazeye katılamamak; bedenin bulunamaması |
| Tanınmayan yas | Düşük, eski eş, gizli ilişki, evcil hayvan; “bunun için mi üzülüyorsun?” |
| Üst üste kayıplar | Kısa sürede birden çok ölüm |
| Yalnızlık | Destek olacak kimsenin bulunmaması |
| Önceki ruhsal sorunlar | Depresyon, kaygı, travma öyküsü |
| Süren stres | Maddi sıkıntı, bakım yükü, hukuki süreçler |
Bu etkenlerden biri varsa erken destek almak yerindedir.
Yas tutan herkesin terapiye ihtiyacı yoktur; çoğu insan yakınlarının desteğiyle bu süreci yaşar. Destek şu durumlarda yararlıdır:
| Başvurma zamanı |
|---|
| Aylar geçtiği halde acı hiç hafiflemiyor |
| Gündelik işler yapılamıyor |
| Suçluluk ve “keşke”ler zihni bırakmıyor |
| Kayıp travmatik biçimde gerçekleşti |
| Konuşacak kimse yok |
| Kendine zarar verme düşünceleri var |
| Kişi yalnızca “birine anlatmak” istiyor |
| Yaklaşım | Ne yapılır |
|---|---|
| Yas danışmanlığı | Olağan yasta eşlik: anlatmak, duyguları adlandırmak, görevleri desteklemek |
| Uzamış yas terapisi | Kaybın öyküsünü yeniden anlatma; kaçınılan anı ve yerlere yaklaşma; geleceğe dönük hedefler |
| Travma odaklı çalışma | Ölüm travmatikse; EMDR ya da travma odaklı bilişsel davranışçı terapi |
| Grup | Benzer kaybı yaşayanlarla paylaşım |
Bireysel seans 45 ile 60 dakika sürer; çoğu süreç 8 ile 20 seanstır. Uykusuzluk ya da depresyon eşlik ediyorsa psikiyatrist ilaç değerlendirebilir; psikologlar ilaç yazmaz. İlaç yasın kendisini “tedavi etmez”.
Çocuklar yası yetişkinler gibi kesintisiz yaşamaz; bir an ağlar, beş dakika sonra oyuna döner. Bu, umursamadıkları anlamına gelmez.
| Yaş | Ölümü nasıl anlar | Sık tepkiler |
|---|---|---|
| 3 ile 5 | Geri dönülebilir sanır; “Ne zaman gelecek?” | Aynı soruyu yineleme, yapışma, alt ıslatma |
| 6 ile 9 | Kalıcı olduğunu anlamaya başlar; “Benim yüzümden mi?” | Korkular, karın ağrısı, okul isteksizliği |
| 10 ile 12 | Yetişkine yakın kavrar | Ayrıntı soruları, güçlü görünme çabası |
| Ergen | Tam kavrar | İçe kapanma, öfke, riskli davranışlar |
| Söyleyin | Söylemeyin |
|---|---|
| “Dedenin bedeni çalışmayı bıraktı; öldü. Artık geri gelmeyecek.” | “Uyudu” (uyku korkusu yaratır) |
| “Çok hastaydı; doktorlar iyileştiremedi.” | “Uzun bir yolculuğa çıktı” (bekler) |
| “Bu senin suçun değil.” | “Allah sevdiklerini yanına alır” (kendi ölümünden korkabilir) |
| “Ben de üzgünüm; ağlamak normal.” | “Ağlama, annen üzülür.” |
| “Sana ben bakacağım.” | Hiçbir şey söylememek |
Çocuğun cenazeye katılması, ne olacağı önceden anlatılır ve isterse, çoğu zaman yararlıdır.
| Söylemeyin | Bunun yerine |
|---|---|
| “Zaman her şeyin ilacı.” | “Çok üzgünüm.” |
| “Güçlü olmalısın.” | “Güçlü olmak zorunda değilsin.” |
| “En azından acı çekmedi.” | “Onu ne kadar sevdiğini biliyorum.” |
| “Gençsin, yine evlenirsin / çocuğun olur.” | “Yanındayım.” |
| “Ne hissettiğini biliyorum.” | “Nasıl hissettiğini anlatmak istersen dinlerim.” |
| “Bir şeye ihtiyacın olursa ara.” | “Perşembe akşamı yemek getiriyorum.” |
Ölen kişinin adını anmaktan çekinmeyin; yas tutanlar çoğu zaman onun unutulmasından korkar. Asıl destek ilk haftada değil, herkes gündelik yaşamına döndükten sonraki aylarda gerekir.
Araştırmacılar Stroebe ve Schut, sağlıklı yası iki yön arasında gidip gelmek olarak tanımlar.
| Kayba dönük | Yaşama dönük |
|---|---|
| Ağlamak, özlemek | Faturaları ödemek, işe dönmek |
| Fotoğraflara bakmak | Yeni bir beceri öğrenmek |
| Mezarı ziyaret etmek | Arkadaşlarla buluşmak |
| Onu anlatmak | Bir süreliğine hiç düşünmemek |
İkisi de gereklidir. Sürekli kayba dönük kalmak tüketir; sürekli yaşama dönük kalmak acıyı erteler. Bir gün ağlayıp ertesi gün gülmek tutarsızlık değil, yürümenin kendisidir: bir adım o ayak, bir adım bu ayak. Güldüğünüz için suçluluk duymanız gerekmez.
Belirli bir süresi yoktur. En yoğun dönem çoğunlukla ilk altı aydır; acı zamanla hafifler.
Yasın kendisi için ilaç önerilmez. Ağır uykusuzluk ya da depresyon eşlik ediyorsa psikiyatrist değerlendirir.
Hazır olduğunuzda. Aceleye de, yıllarca dokunmamaya da gerek yoktur; bazı eşyaları saklamak bağı sürdürmenin sağlıklı bir yoludur.
Evet. Herkes yasını farklı yaşar; ağlamamak sevmediğiniz anlamına gelmez.
Evet. Evcil hayvan kaybı gerçek bir kayıptır.
Evet; görüntülü görüşmeye uygundur. Ayrıntılar online terapi sayfasında.
Bu alanda çalışan uzmanları travma ve yas sayfasında, ilçenize göre seçenekleri İstanbul psikolog sayfasında bulabilirsiniz.

Silivri travma ve yas terapisi rehberi: yalnız yaşayanlarda ve destek ağı zayıf olanlarda yas, yalnızlığın yası ağırlaştırması ve yeni bağlar kurmanın yolları.
Devamını oku
Eyüpsultan'da EMDR terapisi yapan psikologlar: EMDR hakkında yaygın yanlış inanışlar, hipnozla farkı, "anılarım silinir mi" sorusu ve doğru bilgilerle uzman seçimi.
Devamını oku
Kuşaklar arası travma, bir neslin yaşadığı ağır deneyimlerin etkilerinin sonraki kuşaklara aktarılmasıdır. Kavramın anlamı, nasıl aktarıldığı ve neden önemli olduğu.
Devamını okuDanışanlar için
Türkiye'nin ve dünyanın her yerinden güvenli görüntülü görüşmeyle destek alın. Online görüşme yapan psikologları inceleyin.
Psikologlar için
İlçenizde sizi arayan danışanlara görünür olun. Paketleri inceleyin, kayıt formunu doldurun.