Yönetici Mobbingi: Amirden Gelen Psikolojik Baskıyla Başa Çıkmak

Kısa cevap: Yönetici mobbingi (dikey mobbing), bir amirin yetkisini kullanarak bir çalışana sistematik ve uzun süreli psikolojik baskı uygulamasıdır. Haksız eleştiri, ulaşılamaz hedefler, işsiz bırakma, herkesin önünde küçümseme ve tehdit sık görülen davranışlardır. Güç dengesizliği nedeniyle özellikle yıpratıcıdır. Yaşananları belgelemek, iletişimi yazılı hale getirmek, üst yönetim ya da insan kaynakları gibi kanalları değerlendirmek ve psikolojik destek almak önemlidir.

Yöneticinizin her toplantıda sizi hedef aldığını, sürekli hatanızı aradığını ve başarılarınızı görmezden geldiğini hissediyorsanız yalnız değilsiniz. Mobbingin en sık görülen biçimlerinden biri yöneticiden gelendir. Bu yazıda yönetici mobbingini ve onunla başa çıkma yollarını ele alıyoruz.

Yönetici Mobbingi Davranışları

• Sürekli ve haksız eleştiri, özellikle başkalarının önünde
• Ulaşılması imkansız hedefler ve süreler
• Hiç iş vermeme ya da yetkinliğin çok altında işler verme
• Bilgi ve kaynaklardan mahrum bırakma
• Başarıları sahiplenme ya da görmezden gelme
• İzin, eğitim ve terfi fırsatlarını engelleme
• Aşırı denetim ve sürekli kontrol
• Tehdit ve korkutma
• Diğer çalışanları kişiye karşı kışkırtma

Sert Yönetim mi, Mobbing mi?

Her talepkar ya da sert yönetici mobbing yapmıyor olabilir. Herkese karşı aynı şekilde davranan, performansla ilgili somut ve yapıcı geri bildirim veren bir yönetici zor olabilir ama bu mobbing değildir. Mobbingi ayıran; belirli bir kişinin hedef alınması, davranışların sistematik ve uzun süreli olması ve kişiyi yıldırmaya yönelik olmasıdır.

Neden Özellikle Yıpratıcı?

• Güç dengesizliği: Yönetici, performans değerlendirmesi ve iş koşulları üzerinde yetki sahibidir.
• Geçim kaygısı: İşini kaybetme korkusu sessiz kalmaya iter.
• Tanıkların çekingenliği: Diğer çalışanlar da yöneticiden çekindiği için destek vermekten kaçınabilir.
• Kurumun tutumu: Şikayetler bazen “uyumsuz çalışan” algısıyla karşılanabilir.

Neler Yapılabilir?

1. Belgeleyin: Olayları tarih, saat, tanık ve içerik bilgisiyle düzenli olarak kaydedin; e-postaları ve mesajları saklayın.
2. İletişimi yazılı hale getirin: Sözlü talimatları kısa bir e-postayla teyit edin: “Bugünkü görüşmemizde konuştuğumuz şekliyle…”
3. Sakin ve profesyonel kalın: Tepkisel davranmak, durumu sizin aleyhinize çevirmek için kullanılabilir.
4. Destek bulun: Güvendiğiniz meslektaşlarınızın deneyimlerini dinleyin; yalnız olmadığınızı görmek güç verir.
5. Kurum içi kanallar: Üst yönetim, insan kaynakları ya da etik birimleri hakkında bilgi edinin.
6. Uzman görüşü: Seçenekleriniz hakkında bu konuda deneyimli kişilerden bilgi alın.
7. Alternatifleri düşünün: Birim değişikliği ya da yeni iş arama seçeneklerini değerlendirmek kontrol duygusunu artırır.

Psikolojik Dayanıklılığı Korumak

• Yöneticinin değerlendirmesini kendi değerinizin ölçüsü olarak görmeyin.
• Başarılarınızı ve olumlu geri bildirimleri kendiniz için kaydedin.
• İş dışı hayatınızı güçlendirin.
• Uyku ve stres yönetimine özen gösterin.
• Psikolojik destek alarak kaygı ve öz değer üzerine çalışın.

Sık Sorulan Sorular

Amirle görüşmeye hazırlanmak

Mobbing uygulayan bir yöneticiyle doğrudan konuşmaya karar verdiyseniz, bu görüşmeye hazırlıklı gitmek önemlidir. Her durumda doğrudan görüşme uygun olmayabilir; ancak bazı durumlarda sınırları netleştirmek işe yarayabilir.

• Somut örneklerle gidin: Genel ifadeler yerine tarih ve olay belirterek konuşun.
• Sakin ve profesyonel kalın: Duygusal tepkiler yerine olgulara odaklanın.
• Beklentinizi netleştirin: Ne değişmesini istediğinizi açıkça belirtin.
• Görüşmeyi yazılı olarak özetleyin: Görüşme sonrası konuşulanları e-postayla özetlemek kayıt oluşturur.
• Tanık bulundurmayı düşünün: İnsan kaynakları temsilcisinin görüşmede bulunması faydalı olabilir.

Üst yönetime başvurmak

Doğrudan görüşme işe yaramazsa ya da güvenli değilse, üst yönetime veya insan kaynaklarına yazılı başvuru yapılabilir. Bu süreçte tuttuğunuz kayıtlar ve tanık bilgileri önem kazanır. Süreç boyunca duygusal olarak yıpranabileceğiniz için bir psikologdan destek almak, kararlarınızı daha sağlıklı vermenize ve kendinizi korumanıza yardımcı olur.

Yönetici mobbingi, kişinin iş güvencesi kaygısı nedeniyle sesini çıkarmakta en çok zorlandığı durumlardan biridir. Bu süreçte kendinizi yalnız hissetmemeniz için güvendiğiniz iş arkadaşlarınızla, ailenizle ve bir uzmanla konuşmanız önemlidir.

İş yeri sorunları alanında çalışan uzmanlar için İstanbul psikologları listesine göz atabilirsiniz.