Depresyon Nedir? Belirtileri, Türleri ve Tedavi Yolları

Depresyon Nedir? Belirtileri, Türleri ve Tedavi Yolları

Kısa cevap: Depresyon, en az iki hafta süren çökkün duygudurum ya da ilgi ve keyif kaybıyla birlikte uyku, iştah, enerji, dikkat ve öz değerde bozulmalarla seyreden yaygın ve tedavi edilebilir bir ruhsal bozukluktur. Üzüntüden farkı süresi, şiddeti ve gündelik yaşamı aksatmasıdır. Hafif ve orta düzeyde psikoterapi, orta ve ağır düzeyde ilaç ve psikoterapi birlikte önerilir; tanıyı ve ilaç kararını hekim verir. İntihar düşüncesi varsa beklenmez: 112 aranır ya da acil servise gidilir.

Depresyon nedir?

Depresyon, duygudurumun, düşünmenin ve bedenin birlikte yavaşladığı bir bozukluktur. Kişi yalnızca üzgün değildir; dünyayı, kendisini ve geleceği karanlık bir mercekten görür ve eskiden kolay olan işler dağ gibi gelir.

Çok yaygındır: Dünya Sağlık Örgütü’ne göre dünyada yüz milyonlarca insanı etkiler ve yeti yitiminin önde gelen nedenlerindendir. Kadınlarda yaklaşık iki kat sık görülür. Bir zayıflık, tembellik ya da şımarıklık değildir.

Depresyon belirtileri

Tanı için aşağıdaki belirtilerden en az beşinin, en az iki hafta boyunca, hemen her gün bulunması ve ilk iki belirtiden en az birinin bunların arasında olması gerekir.

Belirti Nasıl görünür
1. Çökkün duygudurum Üzüntü, boşluk, umutsuzluk; çocuk ve ergenlerde huzursuzluk, çabuk öfkelenme
2. İlgi ve keyif kaybı Eskiden sevilen şeylerden zevk alamama
3. İştah ya da kiloda değişim Belirgin azalma ya da artma
4. Uyku bozukluğu Uykuya dalamama, sabaha karşı erken uyanma ya da aşırı uyuma
5. Yavaşlama ya da huzursuzluk Konuşma ve hareketlerde ağırlaşma ya da yerinde duramama
6. Yorgunluk, enerji kaybı Basit işlerin bile çok çaba gerektirmesi
7. Değersizlik ya da aşırı suçluluk “Herkese yüküm”, “Her şey benim yüzümden”
8. Odaklanma ve karar vermede güçlük Okuduğunu anlayamama; unutkanlık
9. Ölüm ya da intihar düşünceleri “Uyuyup uyanmasam”; plan yapma

Depresyon her zaman ağlayarak gelmez. Sık gözden kaçan görünümler:

Görünüm Kimde sık
Öfke, tahammülsüzlük, işe ya da alkole gömülme Erkeklerde
Bedensel yakınmalar: ağrı, yorgunluk, mide sorunları İleri yaşta; bedensel dilin baskın olduğu kültürlerde
Unutkanlık, dalgınlık Yaşlılarda; bunama ile karışabilir
Okul başarısında düşme, içe kapanma, öfke Ergenlerde
Dışarıdan işlevsel görünme “Gülümseyen depresyon”

Üzüntü mü, depresyon mu?

Üzüntü Depresyon
Neden Belirli bir olay Olay olabilir de olmayabilir de
Süre Günler; dalgalanır En az iki hafta; kesintisiz
Keyif Sevilen şeyler yine de iyi gelir Hiçbir şey keyif vermez
Öz değer Korunur Değersizlik, kendini suçlama
İşlev Sürer İş, okul, ilişkiler aksar
Beden Hafif etkilenir Uyku, iştah, enerji belirgin bozulur
Gelecek “Bu da geçer” “Hiç düzelmeyecek”

Üzüntü yaşamın olağan bir parçasıdır ve tedavi gerektirmez. İki haftayı aşan, işlevi bozan ve keyif alma yetisini söndüren bir tablo ise değerlendirme gerektirir.

Depresyon türleri

Tür Özellik
Majör depresif bozukluk Yukarıdaki ölçütleri karşılayan dönemler; hafif, orta, ağır
Süreğen depresif bozukluk (distimi) Daha hafif ama en az iki yıl süren çökkünlük; “ben hep böyleyim”
Doğum sonrası depresyon Doğumdan sonraki haftalar ve aylarda; “annelik hüznü”nden daha uzun ve ağır
Mevsimsel depresyon Çoğunlukla sonbahar ve kışta başlayıp ilkbaharda düzelen dönemler
Adet öncesi disfori bozukluğu Adetten önceki hafta belirgin duygudurum belirtileri
Bipolar depresyon Mani ya da hipomani dönemleri de olan kişilerdeki depresyon; tedavisi farklıdır
Psikotik özellikli depresyon Gerçeklikle bağın bozulduğu ağır tablo; acil hekim değerlendirmesi
Başka bir duruma bağlı Tiroit hastalığı, kansızlık, bazı ilaçlar, alkol ve madde kullanımı

Bu nedenle depresyon belirtileri olan birinin hekim muayenesinden geçmesi ve gerekli kan tetkiklerinin yapılması önemlidir. Geçmişte aşırı enerjik, az uykuyla yetinilen, ölçüsüz harcama yapılan dönemler olduysa bunu mutlaka hekime söyleyin.

Depresyon neden olur?

Depresyon tek bir nedene indirgenemez; yatkınlık ile yaşam olaylarının etkileşimiyle ortaya çıkar. “Beyindeki kimyasal dengesizlik” açıklaması tek başına yetersiz bir özettir.

Etken Örnek
Kalıtım Ailede depresyon öyküsü riski artırır
Biyoloji Beyin devreleri, hormonlar, bağışıklık ve uyku düzeni
Yaşam olayları Kayıp, ayrılık, işsizlik, hastalık, göç
Süregen stres Yoksulluk, bakım yükü, şiddet, yalnızlık
Erken yaşantılar İhmal, istismar, erken kayıp
Düşünme biçimi Kendini suçlama, karamsarlık, mükemmeliyetçilik, yineleyen düşünme
Bedensel hastalıklar Süregen ağrı, kalp hastalığı, şeker hastalığı, tiroit
Yaşam biçimi Hareketsizlik, uykusuzluk, alkol, sosyal yalıtım

Bazen görünür hiçbir neden yoktur; “Her şeyim var, neden mutsuzum?” sorusu depresyonda sık duyulur ve suçluluğu artırır. Nedenin bulunamaması, depresyonun gerçek olmadığını göstermez.

Depresyonu sürdüren döngü

Adım Ne olur
1. Düşük duygudurum Enerji ve istek azalır
2. Geri çekilme Arkadaşlar aranmaz; spor, hobi bırakılır; yatakta kalınır
3. Keyif ve başarı kaynaklarının kuruması Günde iyi hissettiren hiçbir şey kalmaz
4. Olumsuz düşünceler “Hiçbir şey yapamıyorum; işe yaramazım”
5. Daha düşük duygudurum Döngü derinleşir

Buna bir de yineleyen düşünme eklenir: “Neden böyleyim? Neden düzelemiyorum?” soruları saatlerce döner ve çözüm üretmez. Tedavi, döngüyü hem davranış hem düşünce halkasından kırar.

Depresyon tedavisi: Terapi, ilaç ve yaşam düzeni

Şiddet Önerilen
Hafif Psikoterapi; yaşam düzeni; izlem
Orta Psikoterapi ya da ilaç; çoğu zaman ikisi birlikte
Ağır İlaç ve psikoterapi birlikte; gerekirse yatarak tedavi
İntihar riski, psikotik belirtiler Acil psikiyatri değerlendirmesi
Psikoterapi Odak
Bilişsel davranışçı terapi Olumsuz düşüncelerin sınanması ve etkinliklerin yeniden kurulması
Davranışsal aktivasyon Keyif ve başarı duygusu veren etkinlikleri adım adım programa koyma
Kişilerarası terapi Yas, rol değişimi, ilişki çatışması, yalnızlık
Psikodinamik terapi Yineleyen duygusal örüntüler
Farkındalık temelli bilişsel terapi İyileşmeden sonra nüksü önleme

Çoğu süreç 12 ile 20 seans sürer; seans 45 ile 60 dakikadır.

İlaçlar hakkında bilinmesi gerekenler: antidepresanları yalnızca hekim yazar; psikologlar ilaç yazmaz. Etki çoğunlukla iki ile dört hafta içinde başlar. Bağımlılık yapmazlar, ancak hekime danışmadan aniden bırakılmamalıdır. İyileşmeden sonra hekimin önerdiği süre boyunca sürdürülmesi nüks riskini azaltır.

Yaşam düzeni Not
Hareket Düzenli egzersizin hafif ve orta depresyonda belirtileri azalttığı gösterilmiştir
Uyku Sabit yatış ve kalkış saati; gündüz uzun uykudan kaçınma
Gün ışığı Sabah saatlerinde dışarı çıkmak
Alkol Depresyonu ağırlaştırır
Sosyal temas Küçük dozlarda bile koruyucudur

Bunlar tedavinin yerini tutmaz; etkisini güçlendirir.

Depresyondaki yakına nasıl davranılır?

Söylemeyin Bunun yerine
“Kendini topla, silkelen.” “Zor bir dönemden geçtiğini görüyorum.”
“Senden kötüleri var; şükret.” “Bunu yaşadığın için üzgünüm.”
“Hep olumsuz düşünüyorsun.” “Şu an her şey karanlık görünüyor olmalı.”
“Biraz gez, dolaş, geçer.” “İstersen birlikte on dakika yürüyelim.”
“Sen güçlüsün.” “Güçlü olmak zorunda değilsin; yanındayım.”
“Ne oldu ki şimdi?” “Anlatmak istersen dinlerim.”

Somut yardım sözlerden değerlidir: randevu almak, eşlik etmek, yemek getirmek. İntihar hakkında soru sormaktan çekinmeyin; “Hiç yaşamak istemediğini düşündüğün oluyor mu?” diye sormak, bu düşünceyi akla getirmez, konuşma kapısını açar. Yanıt “evet” ise yalnız bırakmayın ve bir sağlık kuruluşuna başvurun; acil durumda 112.

Küçük adım kuralı: Önce hareket, sonra istek

Depresyonun en sinsi tuzağı şudur: “Canım isteyince yaparım.” Oysa depresyonda istek, eylemden önce gelmez; çoğu zaman eylemden sonra gelir.

Davranışsal aktivasyonun mantığı budur: isteği beklemeden, çok küçük bir adım atmak.

“Yapamam” Küçültülmüş adım
Spor yapmak Ayakkabıları giyip kapının önüne çıkmak
Evi toplamak Yalnızca bir çekmeceyi ya da beş dakikayı
Arkadaşlarla buluşmak Bir kişiye tek satır mesaj yazmak
Duş almak Yüzünü yıkamak
İşe dönmek Bilgisayarı açıp bir e-postayı yanıtlamak

Kural: adım, “bunu yapamam” dedirtmeyecek kadar küçük olmalı. Yaptıktan sonra kendinize not verin: 0 ile 10 arasında keyif ve başarı. Çoğu kişi, öncesinde tahmin ettiğinden yüksek puan verdiğini görür. Depresyon tahminlerde yanılır.

Depresyon hakkında doğru bilinen yanlışlar

Yanlış Doğrusu
“Depresyon bir zayıflıktır” Tedavi edilebilir bir sağlık sorunudur
“İstese düzelir” İrade ile aşılmaz; tedavi gerekir
“Nedeni yoksa depresyon değildir” Görünür neden olmadan da ortaya çıkabilir
“Antidepresanlar bağımlılık yapar, kişiliği değiştirir” Bağımlılık yapmaz; hekim denetiminde kullanılır ve bırakılır
“Terapi yalnızca dertleşmektir” Yapılandırılmış, kanıta dayalı yöntemler kullanılır
“Çocuklar depresyona girmez” Girer; farklı belirtilerle
“İntihardan söz eden yapmaz” Her söz ciddiye alınmalıdır
“Bir kez geçiren hep geçirir” Yineleme riski vardır; tedavi ve nüks planı bu riski azaltır

Sık sorulan sorular

Depresyon kendiliğinden geçer mi?

Hafif dönemler zamanla hafifleyebilir, ancak tedavisiz depresyon aylarca sürebilir ve yineleme riski artar.

Depresyon tanısını kim koyar?

Psikiyatrist. Aile hekimi de ilk değerlendirmeyi yapabilir.

Depresyon tedavisi ne kadar sürer?

Psikoterapi çoğunlukla 12 ile 20 seans; ilaç tedavisi, iyileşmeden sonra hekimin önerdiği süre boyunca.

İlaçsız depresyon tedavisi olur mu?

Hafif ve orta düzeyde psikoterapi tek başına etkili olabilir. Ağır depresyonda ilaç çoğu zaman gereklidir; kararı hekim verir.

Depresyonda mıyım, nasıl anlarım?

İki haftadır çökkünlük ya da keyif kaybı varsa ve gündelik yaşamınız etkileniyorsa bir uzmana başvurun. İnternet testleri fikir verir, tanı koymaz.

Depresyonda online terapi işe yarar mı?

Evet; araştırmalar yüz yüze terapiye yakın sonuç gösteriyor. Ayrıntılar online terapi sayfasında.

Bu alanda çalışan uzmanları depresyon sayfasında, ilçenize göre seçenekleri İstanbul psikolog sayfasında bulabilirsiniz.

Psikolog Bul logosu
Psikolog Bul

İstanbul'un 39 ilçesinde psikolog bulun.

İstanbul Psikolog

Danışanlar için

Evinizden çıkmadan psikologla görüşün

Türkiye'nin ve dünyanın her yerinden güvenli görüntülü görüşmeyle destek alın. Online görüşme yapan psikologları inceleyin.

Psikologlar için

Psikolog musunuz? Rehbere eklenin

İlçenizde sizi arayan danışanlara görünür olun. Paketleri inceleyin, kayıt formunu doldurun.

İstanbul Psikolog