Depresyon Nedir? Belirtileri, Türleri ve Tedavi Yolları
İstanbul Psikolog Bul ·
Kısa cevap: Depresyon, en az iki hafta süren çökkün duygudurum ya da ilgi ve keyif kaybıyla birlikte uyku, iştah, enerji, dikkat ve öz değerde bozulmalarla seyreden yaygın ve tedavi edilebilir bir ruhsal bozukluktur. Üzüntüden farkı süresi, şiddeti ve gündelik yaşamı aksatmasıdır. Hafif ve orta düzeyde psikoterapi, orta ve ağır düzeyde ilaç ve psikoterapi birlikte önerilir; tanıyı ve ilaç kararını hekim verir. İntihar düşüncesi varsa beklenmez: 112 aranır ya da acil servise gidilir.
Depresyon nedir?
Depresyon, duygudurumun, düşünmenin ve bedenin birlikte yavaşladığı bir bozukluktur. Kişi yalnızca üzgün değildir; dünyayı, kendisini ve geleceği karanlık bir mercekten görür ve eskiden kolay olan işler dağ gibi gelir.
Çok yaygındır: Dünya Sağlık Örgütü’ne göre dünyada yüz milyonlarca insanı etkiler ve yeti yitiminin önde gelen nedenlerindendir. Kadınlarda yaklaşık iki kat sık görülür. Bir zayıflık, tembellik ya da şımarıklık değildir.
Depresyon belirtileri
Tanı için aşağıdaki belirtilerden en az beşinin, en az iki hafta boyunca, hemen her gün bulunması ve ilk iki belirtiden en az birinin bunların arasında olması gerekir.
Belirti
Nasıl görünür
1. Çökkün duygudurum
Üzüntü, boşluk, umutsuzluk; çocuk ve ergenlerde huzursuzluk, çabuk öfkelenme
2. İlgi ve keyif kaybı
Eskiden sevilen şeylerden zevk alamama
3. İştah ya da kiloda değişim
Belirgin azalma ya da artma
4. Uyku bozukluğu
Uykuya dalamama, sabaha karşı erken uyanma ya da aşırı uyuma
5. Yavaşlama ya da huzursuzluk
Konuşma ve hareketlerde ağırlaşma ya da yerinde duramama
6. Yorgunluk, enerji kaybı
Basit işlerin bile çok çaba gerektirmesi
7. Değersizlik ya da aşırı suçluluk
“Herkese yüküm”, “Her şey benim yüzümden”
8. Odaklanma ve karar vermede güçlük
Okuduğunu anlayamama; unutkanlık
9. Ölüm ya da intihar düşünceleri
“Uyuyup uyanmasam”; plan yapma
Depresyon her zaman ağlayarak gelmez. Sık gözden kaçan görünümler:
Görünüm
Kimde sık
Öfke, tahammülsüzlük, işe ya da alkole gömülme
Erkeklerde
Bedensel yakınmalar: ağrı, yorgunluk, mide sorunları
İleri yaşta; bedensel dilin baskın olduğu kültürlerde
Unutkanlık, dalgınlık
Yaşlılarda; bunama ile karışabilir
Okul başarısında düşme, içe kapanma, öfke
Ergenlerde
Dışarıdan işlevsel görünme
“Gülümseyen depresyon”
Üzüntü mü, depresyon mu?
Üzüntü
Depresyon
Neden
Belirli bir olay
Olay olabilir de olmayabilir de
Süre
Günler; dalgalanır
En az iki hafta; kesintisiz
Keyif
Sevilen şeyler yine de iyi gelir
Hiçbir şey keyif vermez
Öz değer
Korunur
Değersizlik, kendini suçlama
İşlev
Sürer
İş, okul, ilişkiler aksar
Beden
Hafif etkilenir
Uyku, iştah, enerji belirgin bozulur
Gelecek
“Bu da geçer”
“Hiç düzelmeyecek”
Üzüntü yaşamın olağan bir parçasıdır ve tedavi gerektirmez. İki haftayı aşan, işlevi bozan ve keyif alma yetisini söndüren bir tablo ise değerlendirme gerektirir.
Depresyon türleri
Tür
Özellik
Majör depresif bozukluk
Yukarıdaki ölçütleri karşılayan dönemler; hafif, orta, ağır
Süreğen depresif bozukluk (distimi)
Daha hafif ama en az iki yıl süren çökkünlük; “ben hep böyleyim”
Doğum sonrası depresyon
Doğumdan sonraki haftalar ve aylarda; “annelik hüznü”nden daha uzun ve ağır
Mevsimsel depresyon
Çoğunlukla sonbahar ve kışta başlayıp ilkbaharda düzelen dönemler
Adet öncesi disfori bozukluğu
Adetten önceki hafta belirgin duygudurum belirtileri
Bipolar depresyon
Mani ya da hipomani dönemleri de olan kişilerdeki depresyon; tedavisi farklıdır
Psikotik özellikli depresyon
Gerçeklikle bağın bozulduğu ağır tablo; acil hekim değerlendirmesi
Başka bir duruma bağlı
Tiroit hastalığı, kansızlık, bazı ilaçlar, alkol ve madde kullanımı
Bu nedenle depresyon belirtileri olan birinin hekim muayenesinden geçmesi ve gerekli kan tetkiklerinin yapılması önemlidir. Geçmişte aşırı enerjik, az uykuyla yetinilen, ölçüsüz harcama yapılan dönemler olduysa bunu mutlaka hekime söyleyin.
Depresyon neden olur?
Depresyon tek bir nedene indirgenemez; yatkınlık ile yaşam olaylarının etkileşimiyle ortaya çıkar. “Beyindeki kimyasal dengesizlik” açıklaması tek başına yetersiz bir özettir.
Etken
Örnek
Kalıtım
Ailede depresyon öyküsü riski artırır
Biyoloji
Beyin devreleri, hormonlar, bağışıklık ve uyku düzeni
Yaşam olayları
Kayıp, ayrılık, işsizlik, hastalık, göç
Süregen stres
Yoksulluk, bakım yükü, şiddet, yalnızlık
Erken yaşantılar
İhmal, istismar, erken kayıp
Düşünme biçimi
Kendini suçlama, karamsarlık, mükemmeliyetçilik, yineleyen düşünme
Bedensel hastalıklar
Süregen ağrı, kalp hastalığı, şeker hastalığı, tiroit
Yaşam biçimi
Hareketsizlik, uykusuzluk, alkol, sosyal yalıtım
Bazen görünür hiçbir neden yoktur; “Her şeyim var, neden mutsuzum?” sorusu depresyonda sık duyulur ve suçluluğu artırır. Nedenin bulunamaması, depresyonun gerçek olmadığını göstermez.
Buna bir de yineleyen düşünme eklenir: “Neden böyleyim? Neden düzelemiyorum?” soruları saatlerce döner ve çözüm üretmez. Tedavi, döngüyü hem davranış hem düşünce halkasından kırar.
Depresyon tedavisi: Terapi, ilaç ve yaşam düzeni
Şiddet
Önerilen
Hafif
Psikoterapi; yaşam düzeni; izlem
Orta
Psikoterapi ya da ilaç; çoğu zaman ikisi birlikte
Ağır
İlaç ve psikoterapi birlikte; gerekirse yatarak tedavi
Çoğu süreç 12 ile 20 seans sürer; seans 45 ile 60 dakikadır.
İlaçlar hakkında bilinmesi gerekenler: antidepresanları yalnızca hekim yazar; psikologlar ilaç yazmaz. Etki çoğunlukla iki ile dört hafta içinde başlar. Bağımlılık yapmazlar, ancak hekime danışmadan aniden bırakılmamalıdır. İyileşmeden sonra hekimin önerdiği süre boyunca sürdürülmesi nüks riskini azaltır.
Yaşam düzeni
Not
Hareket
Düzenli egzersizin hafif ve orta depresyonda belirtileri azalttığı gösterilmiştir
Uyku
Sabit yatış ve kalkış saati; gündüz uzun uykudan kaçınma
Gün ışığı
Sabah saatlerinde dışarı çıkmak
Alkol
Depresyonu ağırlaştırır
Sosyal temas
Küçük dozlarda bile koruyucudur
Bunlar tedavinin yerini tutmaz; etkisini güçlendirir.
Depresyondaki yakına nasıl davranılır?
Söylemeyin
Bunun yerine
“Kendini topla, silkelen.”
“Zor bir dönemden geçtiğini görüyorum.”
“Senden kötüleri var; şükret.”
“Bunu yaşadığın için üzgünüm.”
“Hep olumsuz düşünüyorsun.”
“Şu an her şey karanlık görünüyor olmalı.”
“Biraz gez, dolaş, geçer.”
“İstersen birlikte on dakika yürüyelim.”
“Sen güçlüsün.”
“Güçlü olmak zorunda değilsin; yanındayım.”
“Ne oldu ki şimdi?”
“Anlatmak istersen dinlerim.”
Somut yardım sözlerden değerlidir: randevu almak, eşlik etmek, yemek getirmek. İntihar hakkında soru sormaktan çekinmeyin; “Hiç yaşamak istemediğini düşündüğün oluyor mu?” diye sormak, bu düşünceyi akla getirmez, konuşma kapısını açar. Yanıt “evet” ise yalnız bırakmayın ve bir sağlık kuruluşuna başvurun; acil durumda 112.
Küçük adım kuralı: Önce hareket, sonra istek
Depresyonun en sinsi tuzağı şudur: “Canım isteyince yaparım.” Oysa depresyonda istek, eylemden önce gelmez; çoğu zaman eylemden sonra gelir.
Davranışsal aktivasyonun mantığı budur: isteği beklemeden, çok küçük bir adım atmak.
“Yapamam”
Küçültülmüş adım
Spor yapmak
Ayakkabıları giyip kapının önüne çıkmak
Evi toplamak
Yalnızca bir çekmeceyi ya da beş dakikayı
Arkadaşlarla buluşmak
Bir kişiye tek satır mesaj yazmak
Duş almak
Yüzünü yıkamak
İşe dönmek
Bilgisayarı açıp bir e-postayı yanıtlamak
Kural: adım, “bunu yapamam” dedirtmeyecek kadar küçük olmalı. Yaptıktan sonra kendinize not verin: 0 ile 10 arasında keyif ve başarı. Çoğu kişi, öncesinde tahmin ettiğinden yüksek puan verdiğini görür. Depresyon tahminlerde yanılır.
Depresyon hakkında doğru bilinen yanlışlar
Yanlış
Doğrusu
“Depresyon bir zayıflıktır”
Tedavi edilebilir bir sağlık sorunudur
“İstese düzelir”
İrade ile aşılmaz; tedavi gerekir
“Nedeni yoksa depresyon değildir”
Görünür neden olmadan da ortaya çıkabilir
“Antidepresanlar bağımlılık yapar, kişiliği değiştirir”
Bağımlılık yapmaz; hekim denetiminde kullanılır ve bırakılır
“Terapi yalnızca dertleşmektir”
Yapılandırılmış, kanıta dayalı yöntemler kullanılır
“Çocuklar depresyona girmez”
Girer; farklı belirtilerle
“İntihardan söz eden yapmaz”
Her söz ciddiye alınmalıdır
“Bir kez geçiren hep geçirir”
Yineleme riski vardır; tedavi ve nüks planı bu riski azaltır
Sık sorulan sorular
Depresyon kendiliğinden geçer mi?
Hafif dönemler zamanla hafifleyebilir, ancak tedavisiz depresyon aylarca sürebilir ve yineleme riski artar.
Depresyon tanısını kim koyar?
Psikiyatrist. Aile hekimi de ilk değerlendirmeyi yapabilir.
Depresyon tedavisi ne kadar sürer?
Psikoterapi çoğunlukla 12 ile 20 seans; ilaç tedavisi, iyileşmeden sonra hekimin önerdiği süre boyunca.
İlaçsız depresyon tedavisi olur mu?
Hafif ve orta düzeyde psikoterapi tek başına etkili olabilir. Ağır depresyonda ilaç çoğu zaman gereklidir; kararı hekim verir.
Depresyonda mıyım, nasıl anlarım?
İki haftadır çökkünlük ya da keyif kaybı varsa ve gündelik yaşamınız etkileniyorsa bir uzmana başvurun. İnternet testleri fikir verir, tanı koymaz.
Depresyonda online terapi işe yarar mı?
Evet; araştırmalar yüz yüze terapiye yakın sonuç gösteriyor. Ayrıntılar online terapi sayfasında.
Bu alanda çalışan uzmanları depresyon sayfasında, ilçenize göre seçenekleri İstanbul psikolog sayfasında bulabilirsiniz.
Sitemizde daha iyi hizmet sunabilmek için yasal düzenlemelere uygun zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar için Çerez Politikası sayfamıza göz atabilirsiniz.