Ölüm Korkusu (Tanatofobi): Nedenleri ve Baş Etme Yolları

Ölüm Korkusu (Tanatofobi): Nedenleri ve Baş Etme Yolları

Kısa cevap: Ölüm korkusu, kişinin kendi ölümü ya da sevdiklerinin ölümü düşüncesi karşısında duyduğu kaygıdır; bir ölçüde her insanda bulunur ve olağandır. Düşünce zihni gün boyu meşgul ediyor, uykuyu bozuyor, bedensel belirtileri sürekli taramaya ya da belirli durumlardan kaçınmaya yol açıyorsa destek almak gerekir. Yoğun ölüm korkusu çoğu zaman panik bozukluğu, sağlık kaygısı ya da obsesif kompulsif bozukluğun bir parçasıdır. Bilişsel davranışçı ve varoluşçu yaklaşımlarla çoğunlukla 8 ile 20 seansta belirgin biçimde hafifler.

Ölüm korkusu nedir? Olağan mı?

İnsan, bir gün öleceğini bilen tek canlıdır ve bu bilgi kaygı yaratır. Ölüm kaygısı, yaşamı korumaya yarayan sağlıklı bir temele sahiptir: karşıdan karşıya geçerken bakmamızı, sağlığımıza dikkat etmemizi sağlar.

Olağan ölüm kaygısı Sorunlu ölüm korkusu
Sıklık Ara sıra; bir kayıp, hastalık haberi ya da yaş dönümünde Hemen her gün; saatlerce
Yoğunluk Rahatsız eder, geçer Panik düzeyinde
Denetim Dikkat başka yöne çevrilebilir Zihin sürekli geri döner
Davranış Değişmez Kaçınma, sürekli kontrol, güvence arama
Yaşama etkisi Yok; bazen yaşamı değerli kılar Uyku, iş, ilişkiler, keyif alma bozulur

“Tanatofobi” terimi yoğun ölüm korkusu için kullanılır; ayrı bir resmi tanı değildir ve çoğu zaman başka bir kaygı sorununun parçası olarak değerlendirilir.

Ölüm kaygısı yaşam boyu dalgalanır: araştırmalar, genç ve orta yaşlı yetişkinlerde en yüksek, ileri yaşta ise çoğu zaman daha düşük olduğunu gösteriyor.

Ölüm korkusunun belirtileri

Alan Belirtiler
Düşünce “Ya şimdi ölürsem?”; ölüm anını, yok olmayı, sonsuzluğu hayal etme; “Ben ölünce çocuklarıma ne olur?”; zihne giren görüntüler
Duygu Dehşet, çaresizlik, boşluk; “her şey anlamsız”
Beden Çarpıntı, nefes darlığı, göğüste sıkışma, baş dönmesi, mide bulantısı; panik atak
Davranış Nabız, tansiyon ölçme; bedeni tarama; internette belirti arama; hekim hekim dolaşma ya da hekimden kaçınma; cenaze, hastane, mezarlık, haberlerden kaçınma; yalnız kalamama; uyumaktan korkma
Uyku “Uyursam uyanamam” korkusu; gece ani uyanmalar
Sevdiklerle ilgili Sürekli arayıp iyi olduklarını denetleme

Belirtilerin en yoğun olduğu zaman çoğu kişi için gecedir: sessizlik, karanlık ve dikkat dağıtıcıların yokluğu.

Tam olarak neden korkuluyor? Korkunun yüzleri

“Ölüm korkusu” tek bir şey değildir. Neden korktuğunuzu ayırt etmek, nasıl çalışılacağını belirler.

Korkunun yüzü Örnek düşünce
Ölme süreci “Acı çekerek, boğularak, bilincim açıkken ölmek”
Yok olma “Hiç olmamak; bilincin sönmesi”
Bilinmeyen “Sonrasında ne var?”
Yarım kalmışlık “Yapmak istediklerimi yapamadan”
Geride kalanlar “Çocuklarım bensiz ne yapar?”
Sevdiklerini yitirme “Annem ölürse dayanamam”
Denetim kaybı “Ne zaman, nasıl olacağını bilememek”
Beden “Bedenime ne olacak?”
Yargılanma “Hesap verememek; cezalandırılmak”
Yalnız ölme “Kimse fark etmeden”
Erken ölüm “Genç yaşta, ansızın”

Çoğu kişide bunlardan biri ya da ikisi baskındır. “Yarım kalmışlık” korkusu olan biri için çalışma, yaşamını nasıl yaşadığına; “ölme süreci” korkusu olan biri için bedensel duyumlara ve belirsizliğe; “geride kalanlar” korkusu olan biri için somut hazırlıklara (çocukların bakımı, mali düzen) yönelir.

Ölüm korkusu neden artar?

Tetikleyici Örnek
Kayıp Bir yakının, bir yaşıtın ölümü
Hastalık Kendi ya da yakının tanısı; bir sağlık korkusu
Ölümle burun buruna gelme Kaza, ameliyat, deprem
İlk panik atak “Ölüyorum” duygusunun yaşanması
Yaş dönümleri Otuz, kırk, elli; anne babanın yaşlanması
Anne baba olmak “Bana bir şey olursa?”
Gebelik, doğum
Toplumsal olaylar Salgın, afet, savaş haberleri
Yaşam geçişleri Emeklilik; çocukların evden ayrılması
Boşluk dönemleri Anlam ve hedef eksikliği
Yatkınlık Açıklama
Kaygıya yatkın mizaç Belirsizliğe dayanma güçlüğü
Erken kayıplar Çocuklukta yaşanan ölümler
Ölümün evde hiç konuşulmamış ya da korkutucu biçimde anlatılmış olması
Denetim ihtiyacı “Her şey elimde olmalı”
Yaşanmamışlık duygusu Psikiyatrist Irvin Yalom’a göre ölüm kaygısı, yaşanmamış yaşam duygusuyla birlikte artar

Ölüm korkusu hangi sorunların parçası olabilir?

Yoğun ölüm korkusu çoğu zaman başka bir kaygı sorununun görünen yüzüdür ve tedavi buna göre planlanır.

Sorun Ölüm korkusu nasıl görünür
Panik bozukluğu Atak sırasında “kalp krizi geçiriyorum, ölüyorum”
Sağlık kaygısı “Bu baş ağrısı tümör olabilir”; sürekli belirti tarama ve tetkik
Obsesif kompulsif bozukluk Ölüm, sonsuzluk, yok olma üzerine durdurulamayan düşünceler; “çözmeye” çalışma; yineleyen ritüeller
Yaygın kaygı bozukluğu Sevdiklerin başına gelebilecekler üzerine süreğen endişe
Travma sonrası stres Ölüm tehdidi yaşanmış bir olaydan sonra
Depresyon Ölüm üzerine düşünme; anlamsızlık
Ayrılma kaygısı Bağlanılan kişiyi yitirme korkusu
Özgül fobiler Uçak, boğulma, hastalık korkularının altındaki ortak korku
Yas Kayıptan sonra kendi ölümlülüğüyle yüzleşme

Önemli ayrım: ölümden korkmak ile ölmeyi istemek farklı şeylerdir. Ölüm korkusu yaşayan kişi yaşamak ister. Ölmeyi isteme, “yaşamasam daha iyi” düşünceleri ya da kendine zarar verme düşüncesi varsa beklenmez: bir sağlık kuruluşuna başvurun; acil durumda 112.

Bedensel belirtiler (çarpıntı, göğüs ağrısı, nefes darlığı) ilk kez ortaya çıktığında hekim değerlendirmesi gerekir. Tanıyı psikiyatrist koyar.

Korkuyu büyüten döngü: Güvence ve kaçınma

Adım Örnek
1. Tetikleyici Göğüste bir batma; bir ölüm haberi
2. Düşünce “Ya kalbimse? Ya ben de ansızın ölürsem?”
3. Kaygı Çarpıntı artar; bu da “kanıt” olur
4. Güvence ve kontrol Nabız ölçme; internette arama; eşe sorma; acile gitme
5. Kısa süreli rahatlama “Bir şeyim yokmuş”
6. Uzun vadede Kuşku geri gelir; “Ya gözden kaçırdılarsa?”; her seferinde daha çok güvence gerekir
Kaçınma Bedeli
Cenazeye, taziyeye, hastane ziyaretine gitmemek Yas tutamamak; yakınlardan uzaklaşmak
Haber, film, kitaplardan kaçınmak Konu “konuşulamaz” hale gelir; korku büyür
Spor ve efordan kaçınmak Çarpıntı korkusu artar; sağlık bozulur
Yalnız kalmamak, uzağa gitmemek Yaşam daralır
Vasiyet, sigorta gibi konuları ertelemek Belirsizlik sürer
Düşünceyi bastırmak Bastırılan düşünce daha güçlü döner
Zihinde “çözmeye” çalışmak Ölümün ne olduğu sorusunun yanıtı yoktur; düşünme zinciri uzar

Ölüm, belirsizliğin en büyüğüdür: ne zaman, nasıl, sonrasında ne? Kaygılı zihin kesinlik ister; ölüm kesinlik vermez. Tedavinin özü, bu belirsizlikle yaşayabilmektir.

Ölüm korkusuyla baş etme ve tedavi

Yaklaşım Ne yapılır
Bilişsel davranışçı terapi Felaket yorumlarının sınanması; güvence ve kontrol davranışlarının aşamalı bırakılması; kaçınılan durumlara (cenaze, mezarlık, ölüm konulu film ve yazılar, “öldüm” cümlesini yazmak, kendi ölümünü hayal etmek) aşamalı yüzleşme; beden duyumlarına alışma
Kabul ve kararlılık terapisi Düşünceyle savaşmayı bırakma; “ölüm düşüncesi burada ve ben önemsediğim şeyi yapıyorum”
Varoluşçu yaklaşım Korkunun ne söylediğine bakma: yaşanmamış ne var? Öncelikler; anlam
Metakognitif terapi Ölüm üzerine uzayan düşünme zincirini (ruminasyon) kesme
Travma odaklı çalışma Ölüm tehdidi içeren bir yaşantıdan sonra
İlaç Altta yatan kaygı bozukluğu ya da depresyon için, psikiyatrist tarafından

Yüzleşme çalışması birçok kişiyi başta ürkütür; oysa ölümle ilgili düşünce ve durumlara kaçmadan yaklaşmak, kaygının zamanla söndüğünü yaşatır. Çalışma danışanın hızına göre ilerler.

Bireysel seans 45 ile 60 dakika sürer; çoğu süreç 8 ile 20 seanstır. Psikologlar ilaç yazmaz. Bu alanda çalışan uzmanlar kaygı ve panik atak sayfasında yer alıyor.

Kendi başınıza deneyebilecekleriniz
Güvence aramayı azaltın: internette belirti aramayı bırakmak ilk adımdır
Nabız, tansiyon ölçme sayısını aşamalı düşürün
Düşünceyi adlandırın: “Yine ölüm düşüncesi geldi” ve yaptığınız işe dönün
Kaçındığınız bir şeye küçük bir adım: bir taziye ziyareti; konuyla ilgili bir kitap
Somut hazırlıklar: belirsizliği azaltan pratik işler (çocukların bakımı için plan, mali düzen); yapınca zihin bir yükten kurtulur
Konuşun: ölüm, konuşuldukça korkutuculuğunu yitirir
Yaşamınıza bakın: ertelediğiniz ne var?
İnanç ve felsefe: birçok kişi için anlam ve teselli kaynağıdır
Beden: düzenli uyku, hareket; kafeini azaltmak

Yalom’un gözlemi: ölüm kaygısı, kişi yaşamını dolu yaşadığını hissettikçe azalır. Korku bazen şunu sorar: “Yaşıyor musun?”

Çocuklarda ölüm korkusu

Çocukların ölümü anlaması yaşla birlikte gelişir ve belirli dönemlerde korkular olağandır.

Yaş Ölüm anlayışı Sık görülen
3-5 Geri dönülebilir sanır; uyku ya da yolculuk gibi “Ne zaman geri gelecek?”
5-7 Kalıcı olduğunu kavramaya başlar; ama “bana ve yakınlarıma olmaz” Sorular: “Sen de ölecek misin?”
7-10 Evrensel ve kaçınılmaz olduğunu anlar Anne babayı yitirme korkusu; gece korkuları; bedensel yakınmalar
Ergen Yetişkin gibi kavrar Anlam, adalet, sonrasına ilişkin sorular

Yedi-on yaş arasında ortaya çıkan ölüm korkusu gelişimsel olarak olağandır ve çoğunlukla birkaç ay içinde hafifler.

Yapın Yapmayın
Soruları kısa ve dürüst yanıtlayın “Bunları düşünme”, “Çocuklar böyle şeyler konuşmaz”
“Evet, herkes bir gün ölür; çoğu insan çok yaşlandığında. Ben uzun süre seninle olmayı bekliyorum” “Ben hiç ölmeyeceğim” (yalan; güveni sarsar)
Duyguyu kabul edin: “Bunu düşünmek seni korkutmuş” Alay etmek
“Uyudu”, “gitti” yerine “öldü” deyin Uyku ve ölümü eşleştirmek (uyku korkusu yaratır)
Aile inancınıza göre, sade bir açıklama Korkutucu ayrıntılar; cezalandırma temaları
Günlük düzeni sürdürün; yatmadan önce sakin bir rutin Gece boyu güvence vermek; her gece yanında yatmak (kısa süreli olabilir)
Bir evcil hayvanın, bir bitkinin ölümünü konuşma fırsatı olarak kullanın Kaybı gizlemek

Değerlendirme gerektirenler: aylar süren, okula gitmeyi, uyumayı ya da anne babadan ayrılmayı engelleyen korku; bir kayıp ya da travmadan sonra başlayan yoğun belirtiler. Çocuklarla çalışan uzmanlar çocuk ve ergen sayfasında yer alıyor.

Gece gelen ölüm düşüncesi

Birçok kişi şunu anlatır: tam uykuya dalarken ya da gece yarısı, ansızın “Bir gün öleceğim; yok olacağım” düşüncesiyle sarsılarak uyanmak; kalp küt küt, soğuk ter.

Bu deneyim yaygındır ve tehlikeli değildir. Gece neden olur? Dikkat dağıtan hiçbir şey yoktur; yorgun beyin tehditleri büyütür; uykuya geçiş, bilincin sönmesine benzer ve çağrışım yapar.

O anda Neden
Adlandırın: “Gece düşüncesi; bu saatte her şey büyük görünür” Düşünce ile aranıza mesafe koyar
Çözmeye çalışmayın Ölümün ne olduğu sorusu gece üçte çözülmez
Bedeni yatıştırın: nefes verişi uzatın; ayaklarınızı yorgana bastırın; odadaki üç şeyi adlandırın Alarmı kapatır
Açıldıysanız kalkın; loş ışıkta sakin bir şey yapın Yatakta dehşetle yatmayın
Telefonda belirti ya da “ölümden sonra” aramayın Güvence döngüsünü besler
Kendinize: “Şu an yaşıyorum. Şu an güvendeyim.” Bugüne dönüş
Sabah yeniden bakın Gündüz, aynı düşünce çoğu zaman küçülür

Gündüz için bir alıştırma: düşünceden kaçmak yerine, günde beş dakika bilerek üzerinde durun. “Bir gün öleceğim” cümlesini yazın, okuyun, kaygının yükselip inmesini izleyin. Bilerek ve gündüz yapılan bu küçük yüzleşme, düşüncenin gece baskın yapma gücünü azaltır. Kaygı çok yoğunsa bunu bir uzman eşliğinde yapın.

Sık sorulan sorular

Ölüm korkusu normal mi?

Bir ölçüde evet; her insanda bulunur. Gündelik yaşamı, uykuyu ve keyif almayı bozduğunda destek gerekir.

Ölüm korkusu nasıl geçer?

Güvence aramayı ve kaçınmayı azaltarak, düşünceyle savaşmayı bırakarak, altta yatan kaygı sorununu tedavi ederek ve yaşamın anlamlı kılınmasıyla hafifler.

Sürekli öleceğimi düşünüyorum; bu ne anlama gelir?

Çoğu zaman panik bozukluğu, sağlık kaygısı ya da obsesif kompulsif bozukluk gibi bir kaygı sorununun belirtisidir; bir uzmana başvurun.

Ölüm korkusu panik atak yapar mı?

Evet; yoğun ölüm düşüncesi panik atağı tetikleyebilir ve panik atak sırasında “ölüyorum” duygusu yaşanır.

Çocuğum ölümden çok korkuyor; ne yapmalıyım?

Sorularını dürüst ve sade yanıtlayın, duygusunu kabul edin, düzeni sürdürün. Aylarca sürüyor ve yaşamını etkiliyorsa uzmana başvurun.

Ölüm korkusu için online terapi olur mu?

Evet. Ayrıntılar online terapi sayfasında.

İlçenize göre uzmanları görmek için İstanbul psikolog sayfasını inceleyebilirsiniz.

Psikolog Bul logosu
Psikolog Bul

Türkiye'nin 81 ilinde, il ve ilçenize göre psikolog bulun.

Psikolog Bul İstanbul Psikolog

Danışanlar için

Evinizden çıkmadan psikologla görüşün

Türkiye'nin ve dünyanın her yerinden güvenli görüntülü görüşmeyle destek alın. Online görüşme yapan psikologları inceleyin.

Psikologlar için

Psikolog musunuz? Rehbere eklenin

İlçenizde sizi arayan danışanlara görünür olun. Paketleri inceleyin, kayıt formunu doldurun.

Psikolog Bul