Panik Atak Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi

Panik Atak Nedir? Belirtileri, Nedenleri ve Tedavisi

Kısa cevap: Panik atak, aniden başlayan ve dakikalar içinde doruğa ulaşan; çarpıntı, nefes darlığı hissi, göğüs sıkışması, baş dönmesi ve ölüm ya da denetimi yitirme korkusuyla seyreden yoğun bir korku nöbetidir. Çoğunlukla 10 ile 30 dakika içinde kendiliğinden yatışır ve bedene kalıcı zarar vermez. Ataklar yineliyor ve kişi yeni atak korkusuyla yaşamını kısıtlıyorsa panik bozukluğundan söz edilir. Kanıtı en güçlü tedavi bilişsel davranışçı terapidir; çoğunlukla 8 ile 12 seans sürer.

Panik atak nedir?

Panik atak, gerçek bir tehlike yokken bedenin “savaş ya da kaç” alarmının bütün gücüyle çalmasıdır. Belirtiler birkaç dakika içinde doruğa çıkar; kişi çoğu zaman kalp krizi geçirdiğini, boğulacağını, bayılacağını ya da aklını yitireceğini düşünür.

Panik atak yaygındır: insanların önemli bir bölümü yaşamında en az bir kez panik atak geçirir. Tek bir atak bir bozukluk demek değildir.

Panik atak belirtileri

Bir panik atakta aşağıdaki belirtilerin en az dördü birlikte ve aniden ortaya çıkar.

Beden Zihin
Çarpıntı, kalbin hızlı ya da kuvvetli atması Ölüm korkusu
Nefes darlığı ya da boğulma hissi Denetimi yitirme ya da “delirme” korkusu
Göğüste ağrı ya da sıkışma Gerçek dışılık hissi; kendine ya da çevreye yabancılaşma
Terleme Kaçma isteği
Titreme, sarsılma
Baş dönmesi, sersemlik, bayılacak gibi olma
Bulantı, karın ağrısı
Uyuşma, karıncalanma
Üşüme, ürperme ya da ateş basması
Soluğun kesilmesi hissi

Bu belirtilerin hepsi, bedenin tehlikeye hazırlanma tepkisinin parçalarıdır: kalp kaslara kan pompalar, nefes hızlanır, kan iç organlardan uzaklaşır. Tehlike olmadığı için bu hazırlık boşa gider ve belirtiler “anlamsız” görünür.

Panik atak mı, kalp krizi mi?

İkisini kişinin kendisinin ayırt etmesi güvenli değildir. İlk kez yaşanan göğüs ağrısı, nefes darlığı ya da bayılma hissinde acil servise başvurun ya da 112’yi arayın.

Panik atak Kalp krizi
Başlangıç Ani; dakikalar içinde doruk Ani ya da aşamalı
Süre Çoğunlukla 10 ile 30 dakikada yatışır Geçmez, artabilir
Ağrı Çoğunlukla batıcı, göğsün ortasında ya da solunda Baskı, sıkışma; kola, çeneye, sırta yayılabilir
Tetikleyici Dinlenirken ya da stres altında Çoğu zaman eforla; dinlenirken de olabilir
Risk etkenleri Her yaşta İleri yaş, tansiyon, şeker, sigara, aile öyküsü

Bu tablo yol göstericidir, tanı koydurmaz. Bedensel nedenler bir kez dışlandıktan ve panik atak tanısı konduktan sonra, her atakta acile gitmek yerine tedaviye başlamak gerekir. Tiroit hastalıkları, ritim bozuklukları, kansızlık ve bazı ilaçlar da benzer belirtilere yol açabildiğinden ilk değerlendirmeyi hekim yapar.

Panik atak neden olur? Kısır döngü

Panik atağı sürdüren şey, beden duyumlarının felaket olarak yorumlanmasıdır.

Adım Örnek
1. Tetikleyici Merdiven çıkınca çarpıntı; kahve; kalabalık; kimi zaman hiçbir şey
2. Beden duyumu Kalp hızlandı
3. Felaket yorumu “Kalp krizi geçiriyorum”
4. Korku Alarm çalar; adrenalin salgılanır
5. Duyumların artması Kalp daha da hızlanır; nefes sıklaşır; baş döner
6. Yorumun doğrulanması “Gerçekten kötüleşiyorum”

Döngü birkaç dakikada doruğa çıkar. Hızlı ve derin nefes almak (hiperventilasyon) baş dönmesi ve uyuşmayı artırarak döngüyü besler.

Yatkınlığı artıran
Ailede kaygı öyküsü
Yoğun stres dönemleri, kayıp, ayrılık
Uykusuzluk
Aşırı kafein, enerji içecekleri
Alkol ve madde kullanımı; ertesi gün
Beden duyumlarına aşırı dikkat

Panik atak ile panik bozukluğu arasındaki fark

Panik atak Panik bozukluğu
Nedir Tek bir korku nöbeti Yineleyen, beklenmedik ataklar ve atak korkusu
Süre Dakikalar En az bir aydır süren kaygı ve davranış değişikliği
Beklenti kaygısı Yok “Ya yine olursa?”
Kaçınma Yok Atak geçirilen ya da geçirilebilecek yerlerden uzak durma
Tedavi Çoğu zaman bilgilendirme yeterli Psikoterapi; gerekirse ilaç

Panik bozukluğuna sık eşlik eden durum agorafobidir: kişi, atak geçirirse kaçamayacağı ya da yardım alamayacağı yerlerden (toplu taşıma, köprü, alışveriş merkezi, sinema, kalabalık) kaçınır; ağır durumlarda evden tek başına çıkamaz.

Panik atak anında ne yapılır?

Amaç atağı durdurmak değil, dalganın geçmesine izin vermektir.

  1. Adlandırın: “Bu bir panik atak. Daha önce de oldu ve geçti. Tehlikede değilim.”
  2. Bulunduğunuz yerde kalın. Kaçmak, beyne “orası tehlikeliydi” mesajını verir.
  3. Nefesi yavaşlatın. Küçük nefes alın; verişi uzatın: 4 sayıda al, 6 sayıda ver. Derin ve hızlı nefes almayın.
  4. Dikkati dışarı verin. Çevrenizde gördüğünüz beş şeyi adlandırın; ayaklarınızın yere bastığını hissedin.
  5. Savaşmayın. “Geçsin, geçsin” diye direnmek alarmı sürdürür. “Gelsin, bekliyorum” demek dalgayı kısaltır.
  6. Bekleyin. Doruk çoğunlukla on dakikada aşılır.

Atak geçtikten sonra yaptığınız işe geri dönün; günü iptal etmeyin.

Panik atak tedavisi

Panik bozukluğu, tedaviye en iyi yanıt veren ruhsal sorunlardan biridir.

Bileşen Ne yapılır
Bilgilendirme Panik döngüsü ve beden tepkileri anlatılır; çoğu kişi için ilk büyük rahatlama
Düşünceyi sınama “Kalp krizi geçiriyorum” yorumu kanıtlarla incelenir
Beden duyumlarına alıştırma Güvenli ortamda duyumlar bilerek üretilir: yerinde koşu, kendi çevresinde dönme, pipetle nefes; kişi duyumların zararsız olduğunu yaşayarak öğrenir
Durumlara aşamalı yaklaşma Kaçınılan yerlere kolaydan zora doğru gidilir
Güvenlik davranışlarını bırakma Yanında su, ilaç, refakatçi taşıma alışkanlığı aşamalı azaltılır
Nüksü önleme Atak yeniden olursa ne yapılacağı planlanır

Bu yaklaşım bilişsel davranışçı terapi içinde yer alır ve çoğunlukla 8 ile 12 seans sürer; seans 45 ile 60 dakikadır. Orta ve ağır durumlarda psikiyatrist ilaç önerebilir; ilaç ve terapi birlikte kullanılabilir. Psikologlar ilaç yazmaz.

Panik atağı büyüten yedi alışkanlık

Alışkanlık Neden zararlı
Sürekli nabız ve tansiyon ölçmek Dikkati bedene kilitler; her oynama alarm olur
Belirtileri internette aramak Felaket yorumlarını çoğaltır
Atak geçirilen yerlerden kaçınmak Yaşam alanını daraltır
Yalnız çıkmamak “Tek başıma baş edemem” inancını güçlendirir
Yanında “her ihtimale karşı” sakinleştirici taşımak Güvenin kaynağı ilaç olur
Spordan ve efordan kaçınmak Çarpıntı korkusunu büyütür; kondisyon düşer
Her atakta acile gitmek (tanı konduktan sonra) Kısa süreli güvence; uzun süreli bağımlılık

Bu alışkanlıkların hepsi kısa vadede rahatlatır; tedavide aşamalı olarak bırakılır.

Yakınınız panik atak geçirirken ne yapmalısınız?

Yapın Yapmayın
Sakin kalın; yanında olun Telaşlanmak, bağırmak
“Buradayım, geçecek” deyin “Sakin ol”, “abartma”, “bir şeyin yok”
Birlikte yavaş nefes verin “Derin derin nefes al” diye zorlamak
Ne istediğini sorun Kese kâğıdına solutmak (artık önerilmez)
Atak geçince olağan akışa dönün Uzun uzun sorgulamak

İlk kez oluyorsa ya da göğüs ağrısı, bayılma, konuşma bozukluğu varsa 112’yi arayın.

Yangın alarmı benzetmesi

Panik atağı, tost yaparken çalan yangın alarmına benzetebilirsiniz. Alarm gerçektir, sesi rahatsız edicidir ve bütün bedeniniz harekete geçer; ama yangın yoktur. Alarmın çalması binanın yandığını göstermez; yalnızca dedektörün çok hassas ayarlandığını gösterir.

Tedavi, alarmı sökmek değildir; alarm koruyucu bir sistemdir. Tedavi, dedektörün ayarını düzeltmek ve alarm çaldığında “yangın mı, tost mu?” diye bakmayı öğrenmektir. Her seferinde binayı boşaltırsanız (kaçarsanız), beyniniz alarmın haklı olduğuna inanmayı sürdürür.

Sık sorulan sorular

Panik atak öldürür mü?

Hayır. Panik atak çok korkutucudur ama kalbe ya da beyne zarar vermez; kimse panik ataktan ölmez ya da aklını yitirmez.

Panik atak ne kadar sürer?

Çoğunlukla 10 ile 30 dakika; doruk ilk on dakikadadır. Ardından yorgunluk hissi saatlerce sürebilir.

Panik atakta bayılır mıyım?

Çok düşük olasılıkla. Bayılma tansiyon düşünce olur; panik atakta tansiyon çoğunlukla yükselir.

Uykuda panik atak olur mu?

Evet; gece atakları görülür ve gündüz ataklarıyla aynı biçimde tedavi edilir.

Panik atak kendiliğinden geçer mi?

Tek tük ataklar geçebilir. Yineleyen ataklar ve kaçınma varsa tedavi olmadan çoğunlukla sürer.

Panik atak tedavisi online yapılır mı?

Evet; görüntülü terapiye iyi yanıt veren sorunlardandır. Ayrıntılar online terapi sayfasında.

Bu alanda çalışan uzmanları kaygı ve panik atak sayfasında, ilçenize göre seçenekleri İstanbul psikolog sayfasında bulabilirsiniz.

Psikolog Bul logosu
Psikolog Bul

Türkiye'nin 81 ilinde, il ve ilçenize göre psikolog bulun.

Psikolog Bul İstanbul Psikolog

Danışanlar için

Evinizden çıkmadan psikologla görüşün

Türkiye'nin ve dünyanın her yerinden güvenli görüntülü görüşmeyle destek alın. Online görüşme yapan psikologları inceleyin.

Psikologlar için

Psikolog musunuz? Rehbere eklenin

İlçenizde sizi arayan danışanlara görünür olun. Paketleri inceleyin, kayıt formunu doldurun.

Psikolog Bul